Onderbouwing eetvoorkeur zonder vlees, zonder vis

Na 9 april wordt de onderstaande onderbouwing verder uitgewerkt in lijn met de onderbouwing van de eetvoorkeuren met vlees en vis, zonder vlees en met vis en 100% plantaardig.

Om te komen tot referentievoedingen voor de verschillende leeftijdsgroepen voor de eetvoorkeur zonder vlees en zonder vis, zijn er 2 stappen doorlopen: optimalisatie en het vertalen van deze oplossingsrichtingen naar de adviezen Schijf van Vijf. Die adviezen zijn de referentievoedingen voor alle leeftijdsgroepen, zwangeren en personen die borstvoeding geven.

Resultaten optimalisatie

Voor de eetvoorkeur zonder vlees en vis zijn optimalisaties gedraaid voor mannen en vrouwen 18-50 jaar. Zie voor een overzicht van de resultaten tabel 1 in de Excel bij eetvoorkeur zonder vlees en vis.

Tijdens het optimalisatieproces zijn beperkende randvoorwaarden versoepeld om tot een optimalisatieresultaat te kunnen komen. In de rapportage van het RIVM (rapportage verwacht zomer 2026) is meer informatie te vinden over alle details. Zoals vermeld op de pagina Vertaling en toetsingsmodule heeft het Voedingscentrum de resultaten van de praktische vertaling in de toetsingsmodule, altijd getoetst tegen de oorspronkelijke randvoorwaarden, niet tegen de versoepelde randvoorwaarden.

Hoewel het optimalisatiemodel ernaar streeft een oplossing te vinden die zo dicht mogelijk bij de huidige voedselconsumptie ligt, wijken de optimalisatieresultaten vanwege de geldende randvoorwaarden behoorlijk af van de huidige consumptie. We weten bijvoorbeeld dat ongeveer 2/3 deel van onze energie uit voedingsmiddelen komt die niet in de Schijf van Vijf staan [1]. Dit is door de gestelde randvoorwaarden teruggebracht tot maximaal 15 energieprocent.

Resultaten toetsingsmodule

Voor de eetvoorkeur zonder vlees en vis, zijn de berekende referentievoedingen voor de eetvoorkeur met vlees en vis als uitgangspunt gebruikt, naast de optimalisatieresultaten die een richting voor oplossing gaven. Op de webpagina over de toetsingsmodule staat een uitleg van de aanpak. Hieronder volgt op korte termijn een uitgebreidere onderbouwing van onze overwegingen. Zie voor een overzicht van de hoeveelheden waarmee in de toetsingsmodule gerekend is tabel 2 in de Excel bij eetvoorkeur zonder vlees en vis.

Korte toelichting aanpak

Voor het berekenen van de referentievoedingen voor deze eetvoorkeur is de basis aangehouden van de eetvoorkeur zonder vlees, met vis en de eetvoorkeur met vlees en zonder vis. De combinatie van deze 2 eetvoorkeuren leidt tot de eetvoorkeur zonder vlees en zonder vis. Dit resulteert in een verhoging van peulvruchten, ei en kaas.

Hierbij was er ruimte binnen de randvoorwaarden voor volwassenen voor ongeveer 120 gram onbewerkte peulvruchten en 120 gram tofu en tempé, 1 ei en 25 gram kaas extra per week. Deze lijn is doorgetrokken naar de kindgroepen, waarbij voor de kinderen de hoeveelheid naar beneden bijgesteld is op basis van hun energiebehoefte: 1-3 jarigen 50% van de hoeveelheid van volwassenen en 4-9 jarigen 75% van de hoeveelheid van volwassenen.

Het weglaten van vis geeft een tekort aan EPA en DHA, zie aandachtspunten hieronder.

Communicatieslag resultaten toetsingsmodule

In tabel 3 in de Excel bij eetvoorkeur zonder vlees en vis is de praktische vertaalslag te vinden van de resultaten van de toetsingsmodule naar de adviezen Schijf van Vijf zoals gecommuniceerd. De communicatieslag die gemaakt is over de resultaten van de toetsingsmodule over de ranges, afronding, het variatieadvies en de invulling van volkorenbrood en -ontbijtgranen komt overeen met de punten die beschreven staan in de eetvoorkeur met vlees en vis.

Aandachtspunten voor de eetvoorkeur zonder vlees en vis

Er is berekend in welke mate de opgestelde referentievoedingen voorzien in voedingsstoffen (zie tabel 4 en tabel 5 in de Excel), bijdragen aan broeikasgasuitstoot, verzuring van de bodem, vermesting van zoet en zout water, landgebruik en blauw waterverbruik (zie tabel 6 in de Excel) en aan de inname van cafeïne, lood, acrylamide, arseen, cadmium, ochratoxine A (OTA)en PFAS (zie tabel 7 in de Excel).

Uit onze berekeningen komen een aantal aandachtspunten naar voren die we meenemen in onze advisering over gezond, duurzaam en veilig eten. De uitwerking van deze aandachtspunten zullen op korte termijn volgen. De aandachtspunten voor de advisering komen vrijwel overeen met de aandachtspunten voor de eetvoorkeuren met vlees en met vis en zonder vlees, met vis. We willen al wel het onderstaande aandachtspunt meegeven.

Aandachtspunt voor de advisering wanneer er geen vis wordt gegeten

De referentievoedingen leveren weinig EPA en DHA. De Gezondheidsraad geeft aan dat mensen die geen vis willen of kunnen eten, ervoor kunnen kiezen om een omega-3-vetzuursupplement (eventueel op basis van algenolie) te gebruiken, omdat vis de belangrijkste bron van deze vetzuren is [2]. Daarom geven wij aan dat consumenten die 100% plantaardig eten kunnen kiezen voor een supplement met de omega-3-vetzuren EPA en DHA. Meer informatie hierover is te vinden op onze pagina over geen vis eten.

Bronnen

1. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, Eet en drinkt Nederland volgens de Richtlijnen Schijf van Vijf? Resultaten van de voedselconsumptiepeiling 2012-2016. 2020.
2. Gezondheidsraad, Richtlijnen goede voeding: eiwitbronnen en voedingspatronen 2025. 2025, Gezondheidsraad: Den Haag.