Na 9 april wordt de onderstaande onderbouwing verder uitgewerkt in lijn met de onderbouwing van de eetvoorkeuren met vlees en vis, zonder vlees en met vis en 100% plantaardig.
Om te komen tot referentievoedingen voor de verschillende
leeftijdsgroepen voor de eetvoorkeur weinig brood, zijn er 2 stappen
doorlopen: optimalisatie en het vertalen van deze oplossingsrichtingen
naar de adviezen Schijf van Vijf. Die adviezen zijn de referentievoedingen
voor alle 18-50 jarigen, voor zowel met vlees en vis, zonder vlees en met vis,
met vlees en zonder vis, en zonder vlees en vis.
Wat verstaan wij onder weinig brood?
De hoeveelheid brood in deze referentievoedingen is de helft van de hoeveelheid in de andere voedingen voor 18-50 jarigen. Dit is voor mannen 140 gram en voor vrouwen 105 gram per dag. Deze hoeveelheid is gebaseerd op de gemiddelde consumptie (mannen 132 gram, vrouwen 92 gram [1] en afgerond naar hele porties (deelbaar door 35 gram, het gewicht van een boterham).
Resultaten optimalisatie
Voor de eetvoorkeur weinig brood
zijn optimalisaties gedraaid voor mannen en vrouwen 18-50 jaar met vlees en met
vis en zonder vlees en zonder vis. Zie voor een overzicht van de resultaten tabel 1 in de Excel bij eetvoorkeur weinig brood.
Tijdens het optimalisatieproces zijn beperkende randvoorwaarden versoepeld om tot een
optimalisatieresultaat te kunnen komen. In de rapportage van het RIVM (rapportage verwacht zomer 2026) is meer informatie te vinden over
alle details. Zoals vermeld op de pagina Vertaling en toetsingsmodule heeft het Voedingscentrum de resultaten van de praktische vertaling in de toetsingsmodule, altijd getoetst tegen de oorspronkelijke randvoorwaarden, niet tegen de versoepelde randvoorwaarden.
Resultaten toetsingsmodule
Voor de eetvoorkeur weinig brood, zijn de berekende referentievoedingen voor de eetvoorkeur met vlees en vis, zonder vlees en met vis,
met vlees en zonder vis, en zonder vlees en vis als uitgangspunt gebruikt.
Uiteindelijk is
besloten om de optimalisatieresultaten niet te gebruiken, omdat hier meer
zuivel en vlees uitkwam dan dat wij wenselijk vonden. Daarnaast kwam het
optimalisatiemodel voor vrouwen niet tot een oplossing die binnen de
randvoorwaarde voor broeikasgasuitstoot bleef. Vandaar dat deze eetvoorkeur op
basis van extrapolatie en expert-opinion is opgesteld.
Hieronder volgt op korte termijn een uitgebreidere
onderbouwing van onze overwegingen. Zie voor een overzicht van de hoeveelheden waarmee in de toetsingsmodule gerekend is tabel 2 in de Excel bij eetvoorkeur weinig brood.
Korte toelichting aanpak
Om tot referentievoedingen
voor deze eetvoorkeur te komen zijn we uitgegaan van de referentievoedingen voor
18-50-jarige mannen en vrouwen voor de eetvoorkeuren met vlees en vis, zonder vlees en met vis,
met vlees en zonder vis, en zonder vlees en vis.
In deze referentievoedingen
hebben we de hoeveelheid brood naar beneden bijgesteld (140 gram voor mannen en
105 gram voor vrouwen). De knelpunten die daardoor ontstonden voor vezels en
energie zijn opgelost door hogere hoeveelheden fruit, pasta, rijst en
aardappelen en peulvruchten te adviseren.
Daarnaast leiden de lagere adviezen
in brood ertoe dat er minder jodium in het voedingspatroon zit. Voor mannen
vormt dit geen aandachtspunt, omdat de hoeveelheid jodium in de
referentievoedingen boven de adequate inname blijft. Voor vrouwen leidt dit wel
tot een aandachtspunt (zie hieronder).
Communicatieslag resultaten toetsingsmodule
In tabel 3 in de Excel bij eetvoorkeur weinig brood is de praktische vertaalslag te vinden van de resultaten van de toetsingsmodule naar de adviezen Schijf van Vijf zoals gecommuniceerd. De communicatieslag die gemaakt is over de
resultaten van de toetsingsmodule over de afronding en het variatieadvies komt
overeen met de punten die beschreven staan in de eetvoorkeur met vlees en vis. Het onderstaande punt is
afwijkend van de eerdere aanpak:
Invulling volkorenbrood en -ontbijtgranen
Er is voor deze eetvoorkeur enkel gerekend met brood en niet
met ontbijtgranen. Brood is namelijk een belangrijke bron van jodium, wat een
aandachtspunt vormt in deze eetvoorkeur. Wanneer iemand het brood dat
geadviseerd wordt deels vervangt voor ontbijtgranen, ontstaat er mogelijk (een
groter) tekort in jodium.
Aandachtspunten voor de eetvoorkeur weinig brood
Er is berekend in welke mate de opgestelde referentievoedingen voorzien in voedingsstoffen (zie tabel 4 en tabel 5 in de Excel), bijdragen aan broeikasgasuitstoot, verzuring van de bodem, vermesting van zoet en zout water, landgebruik en blauw waterverbruik (zie tabel 6 in de Excel) en aan de inname van cafeïne, lood, acrylamide, arseen, cadmium, ochratoxine A (OTA) en PFAS (zie tabel 7 in de Excel).
Uit onze berekeningen komen een aantal aandachtspunten naar
voren die we meenemen in onze advisering over gezond, duurzaam en veilig eten.
De uitwerking van deze aandachtspunten zullen op korte termijn volgen. We
willen al wel de onderstaande aandachtspunten meegeven.
Jodium
Voor alle eetvoorkeuren met weinig brood komt de hoeveelheid
jodium voor vrouwen onder de adequate inname uit. Dit maakt jodium voor vrouwen
tot een aandachtspunt voor advisering. We zien echter wel dat de hoeveelheid
jodium rond de 90% van de adequate inname ligt.
Een adequate inname
is de inname waarbij wordt aangenomen dat die voorziet in de behoefte van bijna
alle personen in een bepaalde bevolkingsgroep. Voor veel mensen is de
adequate inname meer dan wat zij werkelijk nodig hebben. Een lagere inname op
individueel niveau betekent dus niet per se dat iemand een tekort
ontwikkelt. De adequate inname is een streefwaarde, om zeker te zijn
dat bijna iedereen voldoende van een voedingsstof binnenkrijgt. [2]
Ons advies is om zo min mogelijk zout toe te voegen. We
weten echter dat zo’n 20% van het zout zelf toegevoegd wordt aan het eten. Uit
de VCP blijkt dat vrouwen van 18-50 jaar ongeveer 400 milligram natrium
toevoegen, in de vorm van zout, tijdens de bereiding en aan tafel. [1] Dit staat gelijk aan ongeveer 1 gram zout per dag. Wanneer hier uitsluitend
gekozen wordt voor gejodeerd zout levert dit 21 microgram jodium. [3] Hierdoor komen ook vrouwen tot de adequate inname voor jodium.
Wanneer het advies om zo min mogelijk zout toe te voegen
gevolgd wordt kan op de volgende manieren aan voldoende jodium worden voldaan:
- Mensen kunnen ervoor kiezen om het geadviseerde plantaardige zuivelalternatief te vervangen door een
glas dierlijk zuivel. Dit maakt wel dat de referentievoeding voor vrouwen
boven de gestelde randvoorwaarde op broeikasgasuitstoot komt.
- Een andere
mogelijkheid is kiezen voor een zuivelalternatief met toegevoegd jodium, al
is het aanbod daarin heel klein.
Voor deze eetvoorkeur is het voor zowel mannen als vrouwen
extra van belang dat het brood dat ze consumeren gejodeerd bakkerszout bevat.
Aandachtspunt voor de advisering wanneer er geen vis wordt gegeten
De referentievoedingen weinig brood, zonder vis leveren weinig EPA en DHA. De Gezondheidsraad geeft aan dat mensen die geen vis willen of kunnen eten, ervoor kunnen kiezen om een omega-3-vetzuursupplement (eventueel op basis van algenolie) te gebruiken, omdat vis de belangrijkste bron van deze vetzuren is. [4] Daarom geven wij aan dat consumenten die 100% plantaardig eten kunnen kiezen voor een supplement met de omega-3-vetzuren EPA en DHA. Meer informatie hierover is te vinden op onze
pagina over geen vis eten.
Bronnen
-
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, Eet en drinkt Nederland volgens de Richtlijnen Schijf van Vijf? Resultaten van de voedselconsumptiepeiling 2012-2016. 2020.
- Voedingscentrum. Voedingsnormen. [17-03-2026]
- Rijksinstituut voor
Volksgezondheid en Milieu. NEVO-online
versie 2023/8.0. 2023.
- Gezondheidsraad, Richtlijnen goede voeding: eiwitbronnen en voedingspatronen 2025. 2025, Gezondheidsraad: Den Haag.