Voedingscentrum.nl maakt gebruik van cookies. Waarom? Lees onze uitleg.
Menu van de Week Recept van de dag
Heerlijke variant op de hartige taart
2 personen
30+ minuten
Ga naar
Encyclopedie

De Voedingscentrum Encyclopedie is de kennisbank van het Voedingscentrum. Je vindt er inhoudelijke informatie over allerlei onderwerpen.

Je kunt op 2 manieren zoeken naar onderwerpen in de encyclopedie: via het zoekveld en via het alfabet.

Nieuw
Populair
Alles over afvallen
Op een gezonde manier afvallen met langdurig... Bestel nu € 12,95
Ga naar
 

Vitamine A

Vitamine A of retinol is van belang voor de normale groei, een gezonde huid, haar en nagels en een goede werking van de ogen en het afweersysteem. Een teveel aan vitamine A kan schadelijk zijn voor kinderen en zwangere vrouwen.

Vitamine A is een vetoplosbare vitamine. Vitamine A zit in dierlijke producten en komt vooral voor in lever. Het lichaam maakt ook zelf vitamine A aan uit carotenoïden. Deze stoffen komen voor in plantaardige producten.

Omschrijving

Vitamine A is een vitamine die oplosbaar is in vetten. 

Vormen van vitamine A

In dierlijke producten zit vitamine A in de vorm van retinol of retinylesters. In groente en fruit zitten carotenoïden. Carotenoïden worden ook wel provitamine A genoemd, omdat het lichaam deze stoffen kan omzetten in vitamine A. Er bestaan verschillende vormen carotenoïden: alfa- en bètacaroteen en bèta-cryptoxanthine.

In supplementen komt vitamine A voor als retinylacetaat of palmitaat. Er zijn ook supplementen op de markt met alleen bètacaroteen.

Opname in het lichaam

Voor een goede opname van vitamine A in het lichaam is vet nodig. Van het retinol neemt het lichaam 70 tot 90% op en van de carotenoïden maar 9 tot 22%. Het lichaam slaat vitamine A op in de lever. Een teveel aan vitamine A wordt ook gedeeltelijk opgeslagen in het vet.

Waar zit vitamine A in?

Vitamine A zit in dierlijke producten, zoals vlees en vleeswaren, zuivelproducten, vis en eidooier. Daarnaast zit het als toevoeging in margarine, halvarine en bak- en braadproducten. Dat staat dan op het etiket. In lever zit veel vitamine A. Een stukje runderlever van 100 gram bevat bijvoorbeeld meer dan 27.000 microgram vitamine A. Leverworst of leverpaté bevat 1.000 tot 1.200 microgram vitamine A per boterham.

Carotenoïden (provitamine A) zitten in groente zoals worteltjes, bloemkool en spitskool. Ook zit het in fruit, zoals sinaasappels, mandarijnen en bananen.

Gezondheidseffecten

Vitamine A helpt bij het gezond houden van de huid en om scherp te blijven zien.

Vitamine A is nodig voor de aanmaak van huidcellen en cellen in je luchtpijp, haar, tandvlees en longweefsel.

Door vitamine A kunnen je ogen zich aanpassen aan het schemer. Vitamine A zorgt ook voor een goede werking van het afweersysteem. Vitamine A speelt een belangrijke rol bij de groei van kinderen.

Vitamine A-tekort

Een tekort aan vitamine A kan huidproblemen, dof haar, nachtblindheid en zelfs blindheid veroorzaken. 

Te veel vitamine A

Een teveel aan vitamine A kan ontstaan als je vaak lever eet of supplementen met veel vitamine A slikt. Een teveel aan vitamine A kan vergiftiging veroorzaken. De verschijnselen zijn hoofdpijn, misselijkheid, duizeligheid, vermoeidheid en afwijkingen aan ogen, huid en skelet. Het gaat om vitamine A uit dierlijke producten en niet om carotenoïden (provitamine A) uit groente en fruit.

Wel kunnen supplementen met hoge doseringen bètacaroteen (meer dan 15 milligram per dag) het risico op longkanker verhogen.

Bij zwangere vrouwen verhoogt te veel vitamine A de kans op aangeboren afwijkingen bij de baby. 

Voedingsadvies

Als je gezond en gevarieerd eet volgens de Schijf van Vijf krijg je voldoende vitamine A binnen. Vul de Schijf van Vijf voor jou in voor een advies op maat.

Wil jij nagaan hoeveel vitamine A jij binnenkrijgt? Dat kan met ons online eetdagboek 'de Eetmeter' op Mijn Voedingscentrum.

Aanbevolen dagelijkse hoeveelheid

Hoeveel vitamine A heb je dagelijks nodig om gezond te blijven?

Categorie/leeftijd Dagelijkse aanbeveling
van vitamine A
(microgram)*

Kinderen

 

6-11 maanden

300

1-2 jaar

300

2-5 jaar

350

6-9 jaar

400

Mannen

 

9-13 jaar

600

14-17 jaar

900

18 jaar en ouder

800

Vrouwen

 

9-13 jaar

600

14-17 jaar

700

18 jaar en ouder

680

Zwangere vrouwen

800

Vrouwen die borstvoeding geven

1.100

*Het vitamine A-gehalte in voedingsmiddelen wordt meestal aangegeven in retinol-activiteit equivalenten (RAE): 1 RAE = 1 microgram retinol = 12 microgram bètacaroteen = 24 microgram alfa-caroteen = 24 microgram bèta-cryptoxanthine.

Bronnen:
Volwassenen vanaf 18 jaar: Gezondheidsraad 2018.
Overige leeftijden, zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven: Gezondheidsraad 2014. 


Speciale adviezen bij zwangerschap en jonge kinderen

Kan vitamine A tijdens de zwangerschap kwaad?

Te veel vitamine A verhoogt de kans op aangeboren afwijkingen. Als je zwanger bent krijg je daarom het advies om geen supplementen te slikken met vitamine A, en om geen lever(producten) te eten. Lever, smeerleverworst en paté bevatten namelijk veel vitamine A. De hoeveelheid smeerleverworst of paté voor 1 boterham bevat ongeveer 1.200 microgram vitamine A.

Als je zwanger bent levert het waarschijnlijk geen gezondheidsrisico op voor het ongeboren kind als je toch een keer een boterham met paté of smeerleverworst eet. Het veilige niveau voor vitamine A voor volwassenen ligt op 3.000 microgram per dag, en het grootste deel van de vrouwen krijgen minder dan 1.200 microgram per dag binnen via de normale voeding.

Voor kinderen van 1-3 jaar ligt de veilige bovengrens op 800 microgram per dag. Kinderen tot 4 jaar kun je beter geen smeerleverworst of paté geven.

Aanvaardbare bovengrens

Omdat een te hoge vitamine A inname negatieve gezondheidseffecten heeft, is door de Europese Voedselveiligheid Autoriteit (EFSA) een aanvaardbare bovengrens voor vitamine A vastgesteld.
Leeftijd Aanvaardbare bovengrens microgram per dag

1-3 jaar

800

4-6 jaar

1.100

7-10 jaar

1.500

11-14 jaar

2.000

15-17 jaar

2.600

18 jaar en ouder

3.000


Meld je aan voor onze nieuwsbrief

Ontvang elke 2 weken tips en nieuwtjes over gezond, duurzaam en veilig eten in je mailbox.