Menu
Zoek
Apps en tools
!

Schijf van Vijf krijgt doorontwikkeling

Tot 9 april verwerken we nieuwe wetenschappelijke inzichten over gezond, duurzaam en veilig eten. Tot die tijd blijft de Schijf van Vijf gewoon bruikbaar. Lees meer

Diabetes type 2 (suikerziekte)

Mensen met diabetes type 2 (suikerziekte) hebben onbehandeld een te hoog bloedglucosegehalte. Door een te hoge bloedglucosewaarde kunnen complicaties ontstaan, zoals hart- en vaatziekten, chronische nierschade en slechtziendheid. 

Mensen met overgewicht hebben een grotere kans om diabetes type 2 te krijgen. Vooral als het vet rond de buik zit. Gezonde voeding helpt om gewicht te verliezen en kan zo helpen om het risico op diabetes type 2 te verlagen.

Ook als je diabetes hebt, kun je de Schijf van Vijf gebruiken als basis voor een gezonde voeding. De aanbevolen dagelijkse hoeveelheden van de Schijf van Vijf kunnen voor jou wat anders zijn. Een diëtist kan de adviezen op jouw specifieke situatie afstemmen.

Wat is diabetes type 2?

Diabetes type 2 is een stofwisselingsziekte waarbij er niet genoeg van het hormoon insuline wordt aangemaakt en/of de lichaamscellen ongevoeliger worden voor insuline. Insuline is nodig om glucose in het bloed toe te laten in de lichaamscellen. Bij mensen met diabetes kan er minder glucose de cel in en blijft er dus meer glucose in het bloed. Het bloedglucosegehalte is daardoor te hoog. De nieren scheiden een deel van de glucose uit via de urine.

Wanneer je koolhydraten binnenkrijgt, zet het lichaam deze om in glucose. Het gaat hierbij om verteerbare koolhydraten: zetmeel en suikers. Glucose komt in het bloed terecht. Daar noemen we het bloedglucose of bloedsuiker. Via het bloed komt de glucose terecht in de lichaamscellen. Zo levert glucose energie aan het lichaam. Dit heb je nodig voor bijvoorbeeld ademhalen, bewegen en het laten kloppen van je hart.

Cellen nemen bloedglucose op met behulp van het hormoon insuline. Dit hormoon wordt in de alvleesklier gemaakt. Normaal zorgt je lichaam dat er genoeg insuline is om de glucose uit het bloed in de cellen te krijgen. Insuline werkt eigenlijk als een sleutel: het opent de deuren van de lichaamscellen zodat de glucose naar binnen kan gaan.

Diabetes type 2 ontstaat doordat lichaamscellen ongevoeliger worden voor insuline. Dit heet insulineresistentie. Door de insulineresistentie nemen je cellen minder glucose op. Zo stijgt je bloedglucose steeds meer, waardoor de alvleesklier ook steeds harder moet werken om insuline aan te maken. Op een gegeven moment kan de alvleesklier de vraag naar meer insuline niet aan en raakt uitgeput. Deze maakt dan minder insuline aan. Zo nemen de cellen nog minder suiker op.

Wanneer is er sprake van diabetes?

De hoeveelheid glucose in het bloed wordt uitgedrukt in millimol per liter (mmol/l). Iemand heeft diabetes als het bloedglucosegehalte bij bepaling:

  • 7,0 mmol/l of hoger is in nuchtere situatie (de voorgaande 8 uur is niets gegeten en niets anders gedronken dan water).
  • 11,1 mmol/l of hoger is ongeveer 2 uur na een maaltijd. 

Er wordt gesproken van een voorfase van diabetes als de bloedwaarden:

  • tussen de 6,1 en 7 mmol/l liggen in nuchtere situatie.
  • tussen de 7,8 en 11,0 mmol/l liggen ongeveer 2 uur na een maaltijd.

Bloedglucosewaarden zijn normaal als ze:

  • nuchter lager zijn dan 6,1 mmol/l.
  • 2 uur na de maaltijd onder de 7,8 mmol/l liggen.
sluiten

Naamgeving: diabetes, suikerziekte of ouderdomssuiker?

De volledige officiële naam voor diabetes is diabetes mellitus. Vaak hoor je de term suikerziekte, maar deze term kan tot verkeerde conclusies leiden. Bijvoorbeeld dat iemand met diabetes helemaal geen suiker mag eten. Diabetes type 2 wordt ook wel eens ouderdomssuiker genoemd, maar ook jonge mensen kunnen diabetes type 2 krijgen.

Naast diabetes type 2 bestaat ook diabetes type 1 en en een aantal varianten van diabetes die lijken op diabetes type 2, maar een specifieke behandeling vereisen. Het gaat hierbij om MODY (Maturity Onset Diabetes of the Young) en LADA (Latent Auto-immune Diabetes in Adults).

Wat is het verschil met diabetes type 1?

Bij diabetes type 1 maakt het lichaam zelf helemaal geen insuline meer aan. Dat komt doordat het afweersysteem de cellen die insuline aanmaken vernietigt. Dat heet een auto-immuunreactie. Diabetes type 1 heet daarom ook wel een auto-immuunziekte en hiervan kun je niet genezen.

Hoeveel mensen hebben diabetes type 2?

In 2024 waren er in Nederland ruim 1,2 miljoen mensen met diabetes, waarvan ongeveer 90% diabetes type 2. In bijna alle leeftijdsgroepen komt bij mannen iets vaker diabetes voor dan bij vrouwen. Ook komt diabetes type 2 vaker voor bij mensen met een lage sociaaleconomische status. Meer dan 80% van de mensen met diabetes type 2 heeft overgewicht.

Het aantal mensen met diabetes type 2 neemt steeds verder toe. Daarnaast zijn er ook mensen die diabetes hebben, maar dit nog niet weten. Het is niet bekend hoe groot deze groep is. Dit geeft problemen, omdat ze dan te laat overgaan tot actie en er complicaties kunnen ontstaan die je met een tijdige behandeling kan voorkomen.

Wat zijn symptomen van diabetes type 2?

Bij diabetes type 2 kunnen de hoge bloedglucosewaarden zorgen voor verschillende klachten, zoals moeheid, dorst, een droge mond, slecht genezende wondjes, kortademigheid, veel plassen en infecties die vaak terugkomen zoals een blaasontsteking. Als de diabetes behandeld wordt, verdwijnen de klachten meestal snel. 

Aan het begin zijn er vaak weinig tot geen verschijnselen, waardoor mensen soms al jarenlang diabetes kunnen hebben voordat het ontdekt wordt.

Bij een langdurig hoog bloedglucosegehalte beschadigen de bloedvaten en zenuwen. Daarom hebben mensen met diabetes meer kans op hart- en vaatziekten. Ook kan diabetes leiden tot chronische nierschade, een diabetische voet en slechtziendheid.

Wat zijn risicofactoren voor diabetes type 2?

Factoren die het risico op diabetes type 2 verhogen:

  • Oudere leeftijd
  • Overgewicht, vooral buikvet verhoogt het risico
  • Hoge bloeddruk
  • Vetstofwisselingsstoornissen
  • Ongezonde leefstijl, waaronder ongezonde voeding, weinig beweging, stress en roken

Ook als mensen familieleden met diabetes type 2 hebben is het risico groter. Dat geldt ook als je in het verleden zwangerschapsdiabetes hebt gehad of als je moeder dit heeft gehad.

Daarnaast komt diabetes type 2 komt vaker voor bij Nederlanders met een Aziatische, Afrikaanse, Latijns-Amerikaanse, Hindostaans-Surinaamse, Turkse en Marokkaanse achtergrond. Ook komt het bij deze groepen vaker op jongere leeftijd voor, al vanaf 35 jaar.

Wat kan ik doen om diabetes type 2 te voorkomen?

Mensen die geen diabetes type 2 hebben verkleinen de kans op deze ziekte als ze een gezond gewicht behouden of krijgen. Een paar kilo afvallen heeft al een gunstig effect.

Daarnaast helpt het om te eten volgens de Schijf van Vijf en voldoende te bewegen. Specifiek gelden de adviezen om diabetes type 2 te voorkomen om:

Vul voor een voedingsadvies op maat de Schijf van Vijf voor jou in. 

Diabetes Risicotest

Wil je weten of jij meer kans hebt om diabetes type 2 te krijgen? Doe de Diabetes Risicotest.

Hoe eet ik gezond met diabetes type 2?

Wanneer je de diagnose diabetes type 2 (suikerziekte) krijgt, verandert er een hoop voor je. Goed eten is belangrijk voor je lichaam en voor een fit gevoel. Daarnaast is medicatie meestal onderdeel van je behandelplan. Je arts is leidend in je behandeling en geeft adviezen afgestemd op jouw situatie.

1. Gezonde basis met de Schijf van Vijf

De Schijf van Vijf is ook bij diabetes een goede basis. Maar je kunt samen met je diëtist ook kiezen voor een ander voedingspatroon, zoals het traditionele Mediterrane voedingspatroon, de DASH-voeding of een koolhydraatbeperkt dieet. Deze voedingspatronen lijken op elkaar en op de Schijf van Vijf. Bespreek met je diëtist wat het beste bij je past.

Dit zijn de kernpunten van de Schijf van Vijf:

  • Veel groente en fruit
  • Vooral volkoren, zoals volkorenbrood, volkorenpasta, volkorencouscous en zilvervliesrijst
  • Minder vlees en meer plantaardig. Varieer met vis, peulvruchten, ongezouten noten, eieren, tofu en tempé
  • Genoeg magere en halfvolle zuivel, zoals melk, yoghurt en kaas
  • Een handje ongezouten noten
  • Zachte of vloeibare smeer- en bereidingsvetten, zoals olie, halvarine en vloeibaar bak- en braadvet
  • Voldoende vocht, zoals kraanwater, thee en koffie zonder suiker

De aanbevolen hoeveelheden van de Schijf van Vijf kunnen voor jou wat anders zijn. Overleg daarom met je diëtist. Die kan de adviezen afstemmen op jouw specifieke situatie.

2. Bereiken en behouden van een gezond gewicht

Diabetes type 2 en overgewicht gaan vaak samen. Afvallen kan ervoor zorgen dat je cellen gevoeliger worden voor insuline. Je bloedglucose blijft dan beter onder controle. Ook kan het zorgen voor een betere bloeddruk en cholesterolwaarde. Met onze BMI-meter bereken je of je een gezond gewicht hebt. Of bekijk onze pagina’s over afvallen.

Als je 5 tot 15% van je gewicht of 10% van je buikomvang kwijtraakt zorgt dat al voor verbetering. Het kan zijn dat je minder of zelfs helemaal geen medicijnen meer nodig hebt. Je diëtist, arts of diabetesverpleegkundige begeleiden je hierbij.

3. Het goed houden van de bloedglucose

Als je goede bloedglucosewaarden hebt, voel je je fitter en heb je minder kans op complicaties. Deze tips helpen je bloedglucose goed te houden:

  • Kies voor groente, fruit, volkorenbrood, havermout, volkorenpasta, zilvervliesrijst, volkorencouscous en peulvruchten. Dit zijn gezonde producten met koolhydraten. Ze werken beschermend tegen allerlei ziekten en bevatten goede voedingsstoffen. Ook bevatten ze vezels die ervoor zorgen dat je bloedglucose niet te snel stijgt.
  • Laat witbrood, witte rijst, witte pasta, sap, frisdrank, snoep, koek en zoete toetjes zoveel mogelijk staan. Dit zijn ongezonde producten met koolhydraten. Bovendien kunnen ze voor een snelle stijging in je bloedglucosegehalte zorgen. Neem water, thee en koffie zonder suiker in plaats van frisdrank. En neem fruit in plaats van sap. Kijk voor meer inspiratie bij Eetwissel maken.
  • Afhankelijk van je medicatie, kan het verstandig zijn om koolhydraten verdeeld over de dag binnen te krijgen. Regelmatig eten is bijvoorbeeld elke dag 3 hoofdmaaltijden en maximaal 4 keer iets tussendoor. Bespreek met je diëtist of en hoeveel tussendoortjes voor jou wenselijk zijn.
  • Houd je ondanks een gezond eetpatroon veel last van te hoge bloedglucosepieken na de maaltijd? Je kunt samen met een diëtist proberen of het helpt om vooral producten met een lage  glycemische index te nemen.

Voor je gezondheid geldt het advies om geen alcohol te drinken. Of in ieder geval niet meer dan 1 glas per dag te nemen. Gebruik je insuline of andere bloedglucose-verlagende medicatie? Alcohol kan ervoor zorgen dat je sneller een hypo krijgt. Je diëtist kan je helpen dit zo veel mogelijk te voorkomen en als het toch gebeurt, je adviseren over hoe je ermee om kan gaan.

4. Goed zorgen voor hart, bloedvaten en nieren

Omdat de kans op hart- en vaatziekten en chronische nierschade groter is bij mensen met diabetes, is het extra belangrijk om goed te zorgen voor hart, bloedvaten en nieren. In de Schijf van Vijf staan producten die goed zijn voor hart en bloedvaten, zoals volkorenproducten, groente, fruit, ongezouten noten en (vette) vis. In de Schijf van Vijf staan verder producten met niet te veel verzadigd vet en niet te veel zout. Verzadigd vet verhoogt het LDL-cholesterol. Een teveel aan LDL-cholesterol in je bloed blijft plakken aan de binnenkant van je bloedvaten. Zout verhoogt de bloeddruk.

Adviezen binnen de Schijf van Vijf die extra belangrijk zijn bij diabetes:

  • Neem zo min mogelijk producten met verzadigd vet en transvet en vervang producten met veel verzadigd vet door producten met veel onverzadigd vet. Lees meer over dit advies.
  • Eet niet te veel vlees en varieer met (vette) vis, peulvruchten, ei en ongezouten noten.
  • Beperk de zoutinname (zeker bij een hoge bloeddruk) tot 6 gram. Bekijk tips om minder zout te eten.
  • Het eten van veel vezels helpt het cholesterolgehalte te verlagen.

5. Voldoende beweging

Regelmatig bewegen heeft een positief effect op je diabetes. Beweging zorgt er namelijk voor dat cellen beter reageren op insuline. Verder helpt het de bloeddruk en het cholesterol te verlagen. En het helpt met afvallen of om overgewicht te voorkomen. Beweeg elke dag minimaal 30 minuten en als je wilt afvallen 60 minuten.

Als je meer gaat bewegen en je gebruikt medicatie, dan moet je mogelijk je medicatie aanpassen om te lage bloedglucosewaarden te voorkomen. Zeker als je in de eerste plaats beweegt om af te vallen is het belangrijk zo snel mogelijk de medicatie te laten aanpassen. Anders moet je meer eten en dat werkt het afvallen tegen. Als je ernstige problemen hebt met je hart en bloedvaten, dan kan het voor jou onverstandig zijn om extra te bewegen. Overleg dan altijd met de diëtist, arts, praktijkondersteuner of diabetesverpleegkundige.

Vergoedingen

Heb je diabetes type 2? Dan krijg je vanuit je zorgverzekering een diëtist vergoed. Heb je daarnaast ook overgewicht? Dan kom je ook in aanmerking voor een gecombineerde leefstijlinterventie. Lees hoe het precies zit met vergoedingen voor voedings- en leefstijladvies.