Voedingscentrum.nl maakt gebruik van cookies. Waarom? Lees onze uitleg.
Menu
Zoek
A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W Y Z
Encyclopedie A-Z

Vis

Vis is onderdeel van een gezonde voeding. Het staat in de Schijf van Vijf. Vis is goed voor de gezondheid. Visvetzuren zijn goed voor je hart en bloedvaten. Daarom is het advies 1 keer per week vis te eten. Bij voorkeur vette vis, zoals makreel, haring, sardines of zalm. 

De visvangst heeft tegelijkertijd impact op het milieu. De grootste problemen zijn overbevissing, ongewenste bijvangsten en zeebodems worden aangetast. Ook kweekvis zorgt voor milieubelasting. Topkeurmerken zoals MSC en ASC en de VISwijzer kunnen je helpen te kiezen voor duurzaam gevangen vis.

Wat is vis?

Vissen zijn gewervelde dieren die in water leven. Vis vormt in Nederland een onderdeel van een gezond voedingspatroon en staat daarom in de Schijf van Vijf

Schaal- en schelpdieren, zoals kreeft, oesters en mosselen, zijn officieel geen vissen, maar tellen in de Schijf van Vijf mee als (magere) vis. 

Welke soorten vis zijn er?

Er bestaan zout- en zoetwatervissen. Er zijn een paar soorten vis die rondtrekken en zowel in zoet als zout water leven, zoals paling en zalm. 

  • Zoutwatervissen: ansjovis, bot, griet, heilbot, makreel, kabeljauw, koolvis, rode poon, sardien, schar, schelvis, schol, tarbot, tong, tonijn, wijting, zeepaling en zeeduivel.
  • Zoetwatervissen: baars, forel, karper, meerval, paling, snoek en steur. 

Wat is vette vis?

Vette vis bestaat uit meer dan 5% vet. De meest vette keuzes zijn onder andere makreel, haring, heilbot, bokking, sardines en Atlantische zalm (vooral verse en gerookte zalm komt uit de Atlantische oceaan). Van sommige soorten vette vis, zoals zalm gevangen in de Stille Oceaan (de meeste zalm uit blik en diepvries komt daar vandaan) of de heilbot, bestaan er ook wat minder vette soorten.

Wil je zeker weten dat je met een vette vissoort te maken hebt, kijk dan op het etiket. Magere vis heeft minder dan 5% vet. Het gaat daarbij om onder andere baars, zeeduivel, zeewolf, schar, tong, wijting, schelvis, koolvis, tonijn en kabeljauw.

Hoeveel vis wordt er gegeten in Nederland?

Nederlanders eten gemiddeld 16 gram vis per dag, 34 procent haalt de aanbeveling om 1 keer in de week vis te eten.. Er zijn veel mensen die helemaal geen vis eten. Dat haalt het gemiddelde omlaag. Van de gegeten vis is 42 procent vette vis. Zalm, tonijn, kabeljauw en zoute haring zijn de meest gegeten vissoorten in Nederland.

Hoe kun je vis het beste bewaren?

Hoe bewaar je verse vis? 

Verse vis bewaar je zo dicht mogelijk bij het vriespunt. Deze vis moet bij voorkeur dezelfde dag nog worden opgegeten, eventueel de volgende dag. De vis is het best te bewaren door hem in vershoudfolie te wikkelen en met heel veel ijsblokjes bedekken. 

Hoelang bewaar je vis in de diepvries? 

Magere vis is in de diepvries ongeveer 6 maanden houdbaar. Vette vis blijft ingevroren 3 maanden goed, net als bereide vis, zoals kibbeling en gerookte paling.  

Hoe bewaar je vis in pot of blik? 

Bij vis in pot of blik geldt de houdbaarheidsdatum op de verpakking. De vis blijft buiten de koelkast goed. Zodra de verpakking geopend is, moet de vis in de koelkast bewaard worden. De vis is dan nog 2 dagen houdbaar in de koelkast bij een temperatuur van 4°C.

Hoelang kun je bereide vis bewaren? 

Bereide vis kan 2 dagen bewaard worden in de koelkast bij een temperatuur van 4 °C. Ook kan het ingevroren worden voor 3 maanden.

Hoe bewaar je gerookte vis?

Gerookte vis kan min of meer ongemerkt bederven. Daarom moet bij vacuümverpakte gerookte vis goed op de houdbaarheidsdatum gelet worden en moet het bewaard worden en in de koelkast bij 4 °C. Na opening van de verpakking is gerookte vis nog 2 dagen houdbaar in de koelkast. Dat geldt ook voor los verpakte gerookte vis.  

Na ontdooien niet opnieuw invriezen

‘Na ontdooien niet opnieuw invriezen’ staat op diepvriesproducten. De kwaliteit kan namelijk achteruitgaan als je het na ontdooien nogmaals invriest. Ook staat erbij hoe lang en bij welke temperatuur het product bewaard moet blijven.

Verse vis herkennen

Hoe herken je verse vis?

Verse vis herkennen in de winkel of bij de visboer? Let op de ogen, de huid en de geur van de vis.

verse vis herken je aan heldere ogen, een glanzende huid en een neutrale (geen vissige) geur

  • Vis is vers als de ogen van de vis helder en doorzichtig zijn en een beetje bol staan.
  • De huid moet vochtig en glanzend zijn, en de kieuwen rood. Alleen bij makreel zijn de kieuwen bruin.
  • Verse vis ruikt fris. Hoe ouder de vis, hoe meer de vis gaat stinken.
  • Bij visfilets is het lastiger te beoordelen of de vis vers is, zeker als de filet is voorverpakt. Het is goed als de filet glanst en niet is verkleurd. Verse visfilet ruikt zilt, is stevig en verliest bij zachtjes duwen geen vocht.
  • Hoe bereid je vis?

    Vis kan op allerlei manieren worden bereid: van koken, pocheren, stoven, bakken en grillen tot roerbakken. Over het algemeen is vis snel gaar. Afhankelijk van de dikte kun je uitgaan van 3 tot 10 minuten in de pan en 15 tot 20 minuten in de oven.

    Vis kan ook rauw worden gegeten, zoals in sushi. Het is dan wel belangrijk dat hij goed vers is. Bij hele vis is het belangrijk de ingewanden te verwijderen. Meestal kun je de vis ook laten schoonmaken door de verkoper.

    Verder is het belangrijk hygiënisch te werken bij het klaarmaken van vis om bijvoorbeeld kruisbesmetting te voorkomen.

    Is vis gezond?

    In veel vissoorten zitten belangrijke voedingstoffen, vitamines en mineralen. Vis past dus in een gezond voedingspatroon. 

    De meeste vis (en schaal- en schelpdieren) is rijk aan de vitamine B12 en de mineralen jodium, fosfor en seleen. Het is een bron van vitamine B2 en B6. Vis bevat van nature eiwit en vet. Vette vis is bovendien rijk aan vitamine D en bevat vitamine A. Vislever is rijk aan vitamine A. Vis bevat ijzer, maar minder dan vlees, omdat er minder bloed in zit. 

    Onderstaande gezondheidseffecten gelden ook voor schaal- en schelpdieren.

    Beschermt vis tegen hart- en vaatziekten? 

    In vergelijking met vlees bevat vis meer onverzadigd vet. Het verschilt per vissoort hoe het vet precies is samengesteld. Een deel van het onverzadigde vet bestaat uit de vetzuren DHA en EPA. Deze vetzuren worden ook wel visvetzuren genoemd. Vis eten is vooral belangrijk vanwege deze vetzuren. Er zijn sterke aanwijzingen dat het eten van vis samenhangt met een lager risico op beroerte en (sterfte aan) bepaalde hartziekten.

    Het eten van 5 keer per week vis ten opzichte van minder dan eens per maand hangt samen met een ongeveer 20% lager risico op bepaalde hartziekten. Maar ook één keer per week eten van vis levert al een gezondheidswinst op: minimaal 1 keer per week vis eten ten opzichte van minder dan eens per maand hangt samen met een 10% lager risico op beroerte en ongeveer 15% lager risico op overlijden aan bepaalde hartziekten.

    De grootste gezondheidswinst in relatie tot sterfte aan deze hartziekten is gevonden voor mensen die minimaal één keer per week vis eten ten opzichte van mensen die (bijna) nooit vis eten. Lees meer over het beoordelen van risico’s.

    Zout

    Gerookte vis (zalm, paling), vis in het (zoet)zuur (haring, rolmops) en gezouten vis (haring,stokvis) bevatten veel  zout. Ansjovis maar ook hom, kuit, en kaviaar bevatten veel zout. Te veel zout verhoogt het risico op een hoge bloeddruk.

    Allergie

    Vis bevat eiwitten die allergische reacties kunnen opwekken. Door de Europese Unie is daarom bepaald dat vis als een voedselallergeen dat overgevoeligheidsreacties kan veroorzaken op het etiket vermeld moeten worden.

    Is vis veilig om te eten?

    Ziekteverwekkers 

    Vis kan besmet raken met ziekteverwekkers zoals listeria of salmonella. Deze zijn niet met het blote oog te zien en ook kun je ze niet proeven of ruiken. In rauwe vis kan ook de parasiet haringworm voorkomen. Bij verhitting worden ziekteverwekkers gedood. 

    Schadelijke stoffen

    Door milieuverontreiniging kunnen er schadelijke stoffen voorkomen in vis. Het gaat vooral om zware metalen zoals methylkwik, dioxines, PCB’s, PFAS of resten bestrijdingsmiddel.

    Over het algemeen hebben roofvissen de meeste last van vervuiling. Dat geldt vooral voor grote roofvissen, zoals haaien en zwaardvissen. Vissen die alleen planten of plankton eten zijn minder vervuild. Ook kunnen vette vissoorten meer vervuild zijn dan magere, omdat schadelijke stoffen in het vet worden opgeslagen. Daarnaast speelt het leefgebied een rol. Zo is vis uit Europese wateren meer vervuild dan vis uit de Stille Oceaan. In bepaalde Nederlandse wateren zit meer dioxine dan goed voor je is. Voor deze wateren geldt een verbod op de vangst van wilde paling of wolhandkrab. Het is belangrijk voorzichtig te zijn met het eten van zelf gevangen vis als het water vervuild kan zijn.

    Ook in kweekvis kunnen schadelijke stoffen voorkomen. Dat geldt vooral als deze wordt gevoerd met vismeel en visolie. Wel is bij kweekvis (aquacultuur) het voer gecontroleerd, waardoor hier vaak minder milieuverontreinigingen in voorkomen.  

    Natuurlijke gifstoffen

    Er zijn een paar gifstoffen die van nature in vis voorkomen:

    • Botervis en escolar bevatten een bijzondere olie, die bij een grote hoeveelheid diarree veroorzaakt.
    • Kogelvis of fugu bevat een zeer giftige stof in de eierstokken, lever, galblaas en darmen. In sommige Nederlandse restaurants wordt hij aangeboden. Het is beter deze vis niet te eten.

    Biogene aminen

    Sommige mensen worden ziek van vis die veel te warm of te lang bewaard is. Dat kan komen door de stof histidine die van nature in sommige soorten vis zit. De stof zit vooral in vinvissen, zoals makreel, tonijn en bonito. Bacteriën die bederf veroorzaken kunnen histidine omzetten in een biogene amine (histamine). Histamine zorgt voor symptomen zoals misselijkheid, braken, darmkrampen, diarree en hoofdpijn. Wanneer je ziek wordt van vis heet dat ‘scromboid-poisoning’. De reactie duurt een paar uur en kan tegengegaan worden met anti-histamines. Deze medicijnen zijn via een apotheek te verkrijgen. 

    Antibiotica

    Bij viskweek, zoals zalm of tilapia, kunnen antibiotica gebruikt worden. Er gelden eisen voor welke antibiotica gebruikt mogen worden. In vis worden praktisch geen resten antibiotica teruggevonden. Dit komt door de wachttijd. Vissen die behandeld zijn met antibiotica mogen in die tijd niet geslacht of gegeten worden. Het gebruik van antibiotica brengt ook een ander probleem met zich mee, namelijk resistente bacteriën.

    Wetgeving

    De Europese Unie heeft regels opgesteld voor de hoeveelheid schadelijke stoffen of ziekteverwekkers die in vis mogen voorkomen. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) houdt toezicht op de naleving van de regelgeving.  

    Wat is het voedingsadvies voor vis?

    Het advies is om 1 keer per week vis te eten, bij voorkeur vette vis. Dat kan door vis te eten bij de warme maaltijd, maar ook bij de lunch of tussendoor. Dit hoeft niet alleen verse vis te zijn: ook diepvriesvis en vis uit blik zijn prima. Bekijk in de Schijf van Vijf voor jou hoe vis past in een gezonde voeding. 

    Schaal- en schelpdieren

    In de Schijf van Vijf tellen schaal- en schelpdieren zoals kreeft, oesters en mosselen mee als magere vis. 

    Gezouten vis

    Sommige vis, zoals haring, ansjovis en gerookte zalm is voor conservering gezouten en bevat daardoor veel zout. Kies daarom niet altijd voor gezouten vis. 

    Hoe vaak per week moet ik vis eten?

    Meer dan 1 keer vis per week vis eten levert niet of nauwelijks gezondheidswinst op. Mensen die een verhoogd risico lopen op hart- en vaatziekten of eerder een hartinfarct of beroerte hebben doorgemaakt, kunnen wel baat hebben bij meer vis. Omdat vooral vette vis ook schadelijke stoffen kan bevatten, is het wel verstandig daarbij te variëren.

    Alternatief voor vis

    Voor mensen die geen vis willen of kunnen eten, zijn producten die zijn verrijkt met visolie of visoliecapsules een alternatief. Lees daarover meer

    Afwisseling

    Omdat vooral vette vis schadelijke stoffen kan bevatten, is het verstandig om af te wisselen met de vissoorten. Bij het eten van een portie per week waarbij wordt gevarieerd in vissoorten, zijn er geen gezondheidsrisico’s voor een mogelijke ophoping van giftige stoffen. De goede effecten van het wekelijks eten van vis wegen op tegen de mogelijk nadelige gevolgen. Voor mensen die meer dan 1 keer per week vis eten is het advies om vanwege schadelijke stoffen in vis, zoals dioxine en methylkwik, maximaal 4 porties vette vis per week te eten. 

    Zwangere vrouwen

    Als je zwanger bent is het belangrijk om voldoende vis te eten, namelijk twee keer per week. Één keer kies je voor vette vis en één keer voor magere vis. Voorbeelden van vette vis zijn zalm en forel. Voorbeelden van magere vis zijn tilapia en schol. Twee keer per week vis eten verlaagt het risico op vroeggeboorte. De vetzuren in vis zijn belangrijk voor de ontwikkeling van de hersenen en het zicht bij ongeboren baby's. Let op: bepaalde vis kun je beter niet eten. Vissen zoals tonijn, makreel, sardines en paling kun je beter vermijden. In deze tabel zie je wat je wel en niet kunt eten tijdens je zwangerschap. Als het je niet lukt om twee keer per week vis te eten, slik dan tijdens je hele zwangerschap elke dag een omega-3 (vis)vetzuren supplement met 250-450 mg DHA

    Etiket

    Eisen ten aanzien van etikettering zijn vastgelegd in de warenwet. Kijk naar het online etiket voor meer uitleg over de verschillende onderdelen van het etiket.

    Toegevoegd water

    Aan vis kan water worden toegevoegd. Daarbij worden andere ingrediënten of hulpstoffen toegevoegd om het water te binden. Vaak worden voor dit doel eiwitten of fosfaten gebruikt (zoals E450, E451 en E407). Het toevoegen van water en waterbinders aan vlees, vis en kip is toegestaan. Om diepgevroren vis zit altijd een laagje water dat gebonden wordt met fosfaten. Dit beschermt het visvlees tegen uitdroging. Op de verpakking wordt altijd het nettogewicht vermeld, dus zonder het gewicht van het water. Verder moet op de verpakking staan dat het gaat om vis met toegevoegd water als er meer dan 5% water is toegevoegd.

    Gedroogd, gerookt en Hollandse nieuwe

    Op het etiket staat soms de term ‘gedroogd’, ‘gerookt’ of ‘Hollandse nieuwe’. Deze termen hebben de volgende betekenis:

    • Gedroogde vis. Gedroogde vis wordt kunstmatig gedroogd in windtunnels. Vooral magere vis wordt gedroogd. Stokvis is kabeljauw die wordt gedroogd op een stok. Bakkeljauw is gedroogde gezouten vis, vergelijkbaar met stokvis. Van gedroogde vis kan ook vismeel worden gemaakt. Samen met gedroogde garnalen zit dit onder andere in visvoer en kroepoek.
    • Gerookte vis. Er is koud gerookte en warm gerookte vis. Koud gerookte vis is sterk gezouten en gerookt bij 30°C. De smaak is zout, droog en sterk rokerig. Bij warm gerookte vis is de temperatuur in de kern minimaal 65°C geweest. De smaak is sappig, licht zout en heeft minder rokerig. Voorbeelden van koud gerookte vis zijn bokking of gerookte haring, zalm, sprot en forel. Warm gerookt worden onder meer haring of gestoomde bokking, makreel en paling.
    • Hollandse nieuwe. Nieuwe haring, Hollandse nieuwe of nieuwe maatjes zijn aanduidingen voor haring die is gevangen en wordt verkocht in de maanden mei tot en met september. Om de naam Hollandse Nieuwe te mogen dragen, moet de haring minimaal 16% vet bevatten.

    Datum invriezen

    Vis kan bevroren verkocht worden, maar soms is het bevroren geweest en op een later tijdstip ontdooid en zo aan de consument verkocht. Dit is op het etiket te zien met de term ‘ontdooid’. De datum van de eerste keer invriezen staat op de verpakking. Deze datum kan soms lang geleden zijn. Bijvoorbeeld omdat de vis maar in één seizoen gevangen wordt en het hele jaar verkrijgbaar is.

    De datum van invriezen zegt weinig over de veiligheid. Als vis snel genoeg wordt ingevroren, dan krijgen bacteriën weinig kans. De snelheid van het invriezen waarborgt ook de smaak en textuur van diepgevroren vlees en vis. Volgens de wet moet de temperatuur tijdens het invriezen lager zijn dan -18°C, maar in de praktijk is het vaak nog veel lager: tot -30°C.

    Graten

    Soms staat op de verpakking dat de vis ‘graatarm’ of ‘graatvrij’ is. ‘Graatarm’ betekent dat er nog graatjes in het visvlees kunnen zitten. ‘Graatvrij’ wil zeggen dat vrijwel alle graatjes eruit zijn gehaald.

    Herkomst

    Heb je te maken met kweekvis, of vis die is gevangen in zee of de binnenwateren? Dat staat meestal op de verpakking. Op vis moet staan om welke soort het gaat, wat de productiemethode is geweest (vangst op zee, in zoetwater of kweek) en wat het vangstgebied of land van herkomst is.

    Als het gaat om verse vis, dan kan de visboer je er alles over vertellen. Als de vis is bewerkt en bijvoorbeeld is ingeblikt of gepaneerd, dan is op het etiket te zien waar hij vandaan komt.

    Bij gevangen vis staat uit welk gebied de vis afkomstig is. De Noordzee hoort bij het noordoostelijk deel van de Atlantische Oceaan. De Oostzee is een apart vangstgebied. Bij kweekvis staat ‘aquacultuurproduct’ of ‘kweekvis’, samen met het land waar de vis het laatste deel van de kweektijd heeft doorgebracht.

    Vistuig

    Op het etiket moet staan welk vistuig is gebruikt, bijvoorbeeld een net of een lijn. Meer over verschillende vistuigen lees je bij visserij

    Keurmerken

    Dit zijn de topkeurmerken voor duurzame vis:

    Soms kun je ook nog andere keurmerken op het etiket vinden dan de topkeurmerken. Check met de keurmerkenwijzer van Milieu Centraal welke eisen aan een specifiek keurmerk zijn gesteld en of het betrouwbaar is. 

    Is vis duurzaam?

    Vis kan gevangen worden of uit de kweek komen. Beide hebben voor- en nadelen.

    Bij gevangen vis zijn belangrijke problemen overbevissing, aantasting van ecosystemen, ongewenste bijvangst en energieverbruik. Kijk voor de duurzaamheidsaspecten van visvangst bij visserij.

    Bij viskweek spelen voornamelijk het gebruik van vismeel als visvoer diergeneesmiddelen (antibiotica), mestproductie en energie- en waterverbruik.

    Hoe kies je de juiste vis?

    Via de VISwijzer is te achterhalen of een vis duurzaam is gevangen of gekweekt. Bij het etiket lees je op welke keurmerken je kunt letten.

    Voedingskenmerken

    Gegevens per 100 g / ml (bron: NEVO)

    Voedingswaarden

    Energie
    Energiewaarde in kJ719 kJ
    Energiewaarde in kcal172 kcal
    Vet
    Vet totaal10,1 g
    Vetzuur
    Vetzuren verzadigd2,4 g
    Vetzuren trans0,0 g
    Vetzuren enkelvoudig onverzadigd cis5,1 g
    Vetzuren meervoudig onverzadigd1,4 g
    Vetzuren n-3 meervoudig onverzadigd cis1,1 g
    Vetzuren n-6 meervoudig onverzadigd cis0,2 g
    Linolzuur0,1 g
    ALA0,09 g
    EPA0,33 g
    DHA0,42 g
    Vezel
    Voedingsvezel0,0 g
    Eiwit
    Eiwit plantaardig0 g
    Eiwit totaal18 g
    Vitamines
    Alfa-caroteen0 µg
    Beta-caroteen0 µg
    Beta-cryptoxanthine0 µg
    Folaat equivalenten13,5 µg
    Foliumzuur toegevoegd0,0 µg
    Luteïne0 µg
    Lycopeen0 µg
    Niacine7,3 mg
    Retinol act equivalent26 µg
    Vitamine B10,00 mg
    Vitamine B129,26 µg
    Vitamine B20,18 mg
    Vitamine B60,343 mg
    Vitamine C0 mg
    Vitamine D6,2 µg
    Vitamine E0,4 mg
    Zeaxanthine0 µg
    Overigen
    Alcohol0 g
    As3 g
    Cholesterol55,0 mg
    Water66 g
    Koolhydraten
    Koolhydraten2,8 g
    Polyolen0,00 g
    Mono- en disacchariden0,0 g
    Polysacchariden2,8 g
    Natrium/zout
    Natrium1,097 g
    Zout2,743 g
    Mineralen
    Calcium51 mg
    Fosfor297 mg
    IJzer1,4 mg
    Jodium29 µg
    Kalium293 mg
    Koper0,09 mg
    Magnesium40 mg
    Selenium46 µg
    Zink0,73 mg

    Informatie over bewaren, bereiden en duurzaam eten

    Duurzaamheid
    Klimaatbelasting (CO2 eq)*
    1 = 100 gram CO2-eq
    Watergebruik (m3)**
    1 = 120 liter water
    Landgebruik
    1 = 1 m2
    * CO2-equivalenten: dit betekent dat we naast CO2 ook andere broeikasgassen meetellen, zoals methaan.** Gebruik van grond- en oppervlaktewater gebruikt voor irrigatie. Regenwater of hergebruikt water tellen we niet mee.