Voedingscentrum.nl maakt gebruik van cookies. Waarom? Lees onze uitleg. Je kunt de webanalyse cookies instellingen aanpassen.
Encyclopedie

De Voedingscentrum Encyclopedie is de kennisbank van het Voedingscentrum. Je vindt er inhoudelijke informatie over allerlei onderwerpen.

Je kunt op 2 manieren zoeken naar onderwerpen in de encyclopedie: via het zoekveld en via het alfabet.

Nieuw
Populair
Alles over afvallen
Afvallen zonder dieet is de beste manier... Bestel nu € 9,95
Ga naar
 

De oefenhapjes (4 tot 6 maanden)

In de periode van 4 tot 6 maanden kun je beginnen met het geven van een paar kleine eerste hapjes: de oefenhapjes. Ze komen nog niet in de plaats van borstvoeding of flesvoeding. 

Begin met 1 à 2 keer per dag 3 tot 4 lepeltjes. Met het geven van oefenhapjes ga je door tot je kindje 8 maanden is. Daarna vervangt vaste voeding geleidelijk steeds meer de borstvoeding of flesvoeding.

Waarom geef je oefenhapjes?

Met oefenhapjes went je kind aan andere smaken dan die van warme melk. Verder leert je kindje happen van de lepel en oefent zo de mondspieren. En door tussen de 4 en 6 maanden te beginnen met oefenhapjes kun je de kans op een voedselovergevoeligheid kleiner maken. Eerst werd er gedacht dat de kans op een voedselovergevoeligheid toeneemt als je voor de 6 maanden je baby oefenhapjes geeft. Maar het is nu duidelijk dat de kans juist afneemt als je voor de 6 maanden en ná de 4 maanden met oefenhapjes begint.

Voedselallergieën bij baby’s

Ons advies om de kans op voedselallergieën bij je baby te verkleinen is: begin zo vroeg mogelijk met het aanbieden van verschillende soorten voedsel, waaronder pinda en ei. Heeft je baby ernstig eczeem of een voedselallergie? Dan is het extra belangrijk om vroeg te starten met verschillende soorten voeding, zoals kippenei en pindakaas, en deze daarna minimaal één keer per week te geven. Overleg wel eerst met de behandelend arts van je kind.

Tip: Pindakaas zonder toegevoegd zout en suiker en gebakken roerei kun je mengen met wat fijngemaakt fruit of gekookte groente.

Meer over voedselallergieën bij baby’s.

Wanneer begin je met het geven van oefenhapjes?

Iedere baby is op zijn eigen tijd klaar voor zijn allereerste hapjes. Maakt je baby steeds smakkende geluidjes? Kijkt hij het eten uit je mond? Dan kan het tijd zijn om hiermee te beginnen. Het is belangrijk dat je kind rechtop zit en goed kan slikken. Begin met eerste hapjes tussen de 4 en de 6 maanden: niet eerder en niet later. Vanaf 6 maanden heeft je kindje ook echt oefenhapjes nodig naast de borst- en flesvoeding.

Wat geef je als oefenhapje?

Je kunt haast alle gezonde producten geven die je zelf ook eet. Geef bijvoorbeeld een lepeltje geprakte groente of geprakt fruit. Of wat kleine stukjes brood zonder korst (vanaf 7 maanden mét korst), een beetje geprakte aardappel of rijst. Ook een lepeltje fijngemalen vlees of vis is mogelijk. Geef in het begin het liefst eten met een zachte smaak, dan is het verschil met de zoete smaak van borst- of flesvoeding niet zo groot. Geschikt fruit om mee te beginnen is banaan, perzik, peer en meloen. Populaire groenten zijn bloemkool, doperwtjes, boontjes, broccoli, worteltjes of pompoen. Gaat het goed? Maak dan ook fruithapjes en groentehapjes met andere soorten.

En wat geef je niet als oefenhapje?

Op deze leeftijd is het overbodig om zoetigheid te geven, zoals een koekje vermengd door het hapje. Baby's kunnen dan een voorkeur krijgen voor zoet en wennen niet eerst aan losse smaken. Daarnaast is er een aantal producten die je beter niet kunt geven. Bekijk welke.

Eerst één smaak, daarna pas combinaties

Laat je kind eerst wennen aan losse smaken en geef in het begin meerdere dagen achter elkaar dezelfde smaak. Zo leert hij die beter herkennen en waarderen. Als je kind gewend is aan de losse smaken kun je voor de afwisseling smaken gaan combineren. Lekker is dan bijvoorbeeld appel met perzik, aardbei met banaan, kiwi met peer, wortel met pompoen, ontvelde tomaat met courgette en bloemkool met broccoli.

Oefenhapjes klaarmaken: van fijn tot grof

De oefenhapjes kun je prakken met een vork. Een blender of staafmixer is niet nodig. In het begin prak je het hapje heel fijn. Wanneer je het te droog vindt, kun je er wat water of een klontje margarine bijdoen. Als je kind dit allemaal makkelijk eet, prak je het iets minder fijn. Wanneer ook dit vlot naar binnen gaat is het voldoende om het eten alleen in kleine stukjes te snijden. Op de lepeltjes zie je een een grof en een fijn oefenhapje.

Om te leren kauwen geef je vanaf 7 maanden brood met korst. Ook als hij nog geen tanden en kiezen heeft, bijt en sabbelt je kind met z’n kaken en dat is goed voor z’n mondspieren.

Wanneer je kindje alleen nog maar een paar lepeltjes krijgt, is het makkelijk om iets fijn te prakken wat op je eigen bord ligt (zorg er dan voor dat er geen zout door je eten zit), of prak wat van het stuk fruit dat je tussendoor eet. Wil je apart hapjes klaarmaken? Bekijk voorbeeldrecepten.

De Rapley-methode: wel of niet?

Met de Rapley-methode geef je je kind, in plaats van gepureerd eten, stukjes die hij zelf in zijn mond kan stoppen. Maar het is veiliger om te beginnen met geprakte hapjes en die steeds minder fijn te maken. Meer over de Rapley-methode

Opbouw van vezels: brood, pasta, rijst en pap

Geef in het begin stukjes lichtbruin brood, witte pasta, witte rijst en pap van rijstebloem. De darmen van je kind wennen zo rustig aan vezels in de voeding. Gaat dat goed, stap dan geleidelijk over op volkorenbrood, volkorenpasta, zilvervliesrijst of pap van volkorenmeel.

Hoe zit het met drinken en opvolgmelk?

Als drinken heeft je baby nog genoeg aan borstvoeding of kunstvoeding. Als je kunstvoeding geeft, ga je na 6 maanden over op opvolgmelk. Na 6 maanden kun je je baby langzaam laten wennen aan water drinken. Met gewone melk kun je beter nog even wachten tot je kind 1 jaar is. Borstvoeding en flesvoeding is beter afgestemd op de behoefte van een baby. Het bevat meer ijzer en goede vetten en minder eiwitten dan gewone melk. Een beetje gewone melk is niet schadelijk voor een baby, hij kan het gewoon verteren. Maar als hij te veel gewone melk drinkt, krijgt hij te weinig ijzer binnen. Dat kan leiden tot een tekort. Te veel eiwit kan bovendien schadelijk zijn voor de nieren van een baby.

Van oefenhapjes naar maaltijd

Hoe bouw je vaste voeding voor je baby op?

Hoe ga je van oefenhapjes naar mee-eten met de pot? Hieronder zie je een voorbeeld van een opbouwschema voor je baby. Het geeft een idee hoe het kan gaan, maar niet ieder kind is hetzelfde. Sommige kinderen zullen al eerder wat meer op kunnen, bij andere kinderen zal het wat langzamer gaan. Bij kinderen die wat later beginnen met oefenhapjes kan het schema wat opschuiven. Ook het aantal melkvoedingen is een voorbeeld.


Klik op de afbeelding om te vergroten, op te slaan of te printen.

Hoeveel geef je?

De oefenhapjes geef je naast de melkvoeding. Daarom is het beter niet te veel te geven, je wilt namelijk niet de trek in borst- of flesvoeding van je baby verminderen. Een goed uitgangspunt is om te starten met 1 á 2 keer per dag 3 tot 4 lepeltjes. Je kunt het langzaam opbouwen, totdat je vanaf 8 maanden echt maaltijden gaat vervangen. Elk kind heeft andere behoeftes, dus harde richtlijnen voor de hoeveelheid zijn niet te geven. Geef een hoeveelheid die jouw kindje prettig vindt. Dring geen eten op. 

Wat is een goed tijdstip om een hapje te geven?

Geef de hapjes direct na een borst- of flesvoeding of tussen 2 voedingen door. Je kind is dan ontspannen en heeft geen enorme trek meer. Dat is een goed moment om iets nieuws te proeven. 

Wat als je baby het steeds uitspuugt?

Spuugt je kindje het hapje uit? Dat is helemaal niet gek. Want het is nogal wennen: een nieuwe smaak, een gekke structuur en het dan ook nog moeten doorslikken. Blijf gewoon geven, want het is een kwestie van oefenen.

Lees meer over leren proeven. 

De eerste hapjes vanaf 8 maanden

Vanaf 8 maanden gaat vaste voeding steeds meer de melkvoeding vervangen. Totdat je kindje 1 jaar is en echt mee-eet met de volwassenen. Lees er meer over.

Vraag en antwoord

Is potjesvoeding gezond om te geven?
Voeding uit een potje is handig als je een keer weinig tijd hebt of onderweg bent. Nadeel is wel dat de smaken meestal gemengd zijn. Zo went je kind niet aan ‘losse’ smaken. Kies daarom in het begin voor potjes met een enkelvoudige smaak.

Je kunt wat eigen gemaakte hapjes invriezen, zo heb je ook wat bij de hand voor de dagen dat je weinig tijd hebt.
sluiten
Hoe kan ik oefenhapjes voor mijn baby goed bewaren en ontdooien?

Maak je een grotere hoeveelheid oefenhapjes in één keer klaar? Bewaar een hapje voor de dag erna afgedekt in de koelkast en vries de rest in een ijsblokjeszakje, diepvrieszakje of –doosjes in. 

Bewaar ze maximaal 3 maanden in de vriezer. Klik hier voor meer bewaartips voor je koelkast, voorraadkast en vriezer.

Laat de hapjes ontdooien in de koelkast of ontdooi ze vlak voor gebruik in een potje in een pannetje met heet water (au bain-marie), in de flessenwarmer of in de magnetron. Reken voor de magnetron ongeveer  per grootte van 1 eetlepel ongeveer 20 tot 30 seconden op 750 watt. Roer na de helft van de tijd het hapje goed door. Een ontdooid hapje kun je niet opnieuw bewaren of invriezen. Blijft er iets over, gooi dat dan weg.

sluiten
Mag mijn kindje al kruiden hebben?
Een kind mag gekruid eten, ook een baby. Het is niet slecht voor zijn gezondheid. Bouw het wel langzaam op en begin met de mildere kruiden en specerijen. Bijvoorbeeld basilicum, oregano, marjolein, dille, bieslook, bonenkruid, kaneel, nootmuskaat, peterselie en selderij.

Pas in het begin op met de wat pittigere kruiden zoals kerrie, paprikapoeder en peper. Als de mildere kruiden goed gaan, kun je de pittigere kruiden gaan proberen.
sluiten
Van welke melk kan ik pap maken voor mijn baby?
Wanneer je kindje af en toe wat brood krijgt, kun je dat afwisselen met pap. Tot 1 jaar geef je nog geen gewone melk. Vanaf 6 maanden kun je wel pap maken van opvolgmelk. Met moedermelk kun je wel pap maken, maar door een enzym in de moedermelk bindt de pap minder en blijft het dun.

Welke pap kun je geven aan je baby?

Er zijn allerlei kant-en-klare, voorgekookte, fijne of grovere papgranen te koop. Begin altijd met pap van rijstebloem en stap langzaam over op een grovere soort, zoals tarwe. Lees meer over papsoorten die geschikt zijn voor baby's.

Hoe geef je pap aan je baby?

Strooi het pappoeder in warme opvolgmelk of moedermelk en roer het goed door. Gebruik de aanwijzingen op de verpakking. Het is beter voor de mondmotoriek (kauwen en slikken) om de pap te geven met een lepel in plaats van een fles, ook wel "papfles" genoemd. Pap geven met een lepel gaat langzamer, waardoor de darmen van je baby meer tijd hebben om het te verwerken. Daardoor kan je baby minder snel last van buikpijn krijgen. Als je de pap te dun vindt om te geven met een lepel, dan kun je minder melk bij het pappoeder doen.
sluiten
Hoe kun je fruit invriezen?

Veel fruit kun je invriezen, soms in stukjes en soms in zijn geheel. Handig om op een later moment te gebruiken. Voor het invriezen kun je ijsblokjesbakjes gebruiken, een plastic bakje met goed afsluitbare deksel of speciale diepvrieszakjes met zip lock.

Zo behoud je smaak en vitamines zo goed mogelijk:

  • Vries zacht fruit als aardbeien, frambozen, bessen in een plastic bakje of op een schaal. Zorg er wel voor dat je maar een dun laagje gebruikt, anders vriezen ze aan elkaar vast.  
  • Druiven en aardbeien kun je heel invriezen. Je kunt ze bijvoorbeeld bevroren als ijsklontjes gebruiken in dranken, maar ook ontdooien en gebruiken in de yoghurt of smoothie.  
  • Snijd citroenen en limoenen in plakjes en vries ze in in een bakje of diepvrieszakje. Je kunt de schijfjes bevroren of ontdooid in je water doen, maar ook gebruiken als garnering bij bijvoorbeeld vis of vlees.  
  • Heb je sinaasappels of grapefruits over? Pers ze uit en doe het sap in een ijsblokbakje of een plastic fles en vries in.
  • Kook appels, peren, mango, abrikozen, bramen, cranberries, pruimen, rabarber tot moes en vries dit in, in een ijsblokjesbakje of plastic bakje. Een prima fruithapje voor je baby of als basis voor een heerlijke chutney bij je curry. Door je yoghurt kan natuurlijk ook.  
  • Appels en peren kun je in stukjes of schijfjes invriezen maar ze verkleuren snel. Was de partjes en leg ze voor je ze invriest 20 minuten in een oplossing van 2 eetlepels citroensap op 1 liter water.
  • Schil bananen, en snijd ze in stukken of plakjes. Je kunt ze ook heel invriezen. Vries ze in in een bakje of zakje. Bananen verliezen na het invriezen wel wat smaak. Gebruik ze bijvoorbeeld bevroren om ijs van te maken of gebruik het ontdooid in bananenbrood of een smoothie. Je kunt er ook een moes van maken en dit invriezen als fruithapje voor je baby.
sluiten
Welke vragen over voeding kan ik stellen op het consultatiebureau?

Artsen en verpleegkundigen van het consultatiebureau zijn je eerste hulp bij voedingsvragen over je kind. Je kunt ze al je vragen stellen. Bijvoorbeeld:

  • Hoe geef ik borstvoeding of flesvoeding?
  • Hoe weet ik of mijn kind genoeg binnenkrijgt?
  • Wanneer kan ik starten met ander eten dan borst- of flesvoeding?
  • Wat doe ik als mijn kind niet wil eten?
  • Heeft mijn kind een gezond gewicht?
  • Wat kan ik tussendoor geven?

Tip: schrijf je vragen van tevoren op.

Als het nodig is verwijzen ze je op het consultatiebureau bijvoorbeeld naar een (kinder)diëtist of een lactatiekundige bij een specifieke vraag over borstvoeding.

Info op onze site

Misschien dat je het antwoord op je vraag ook op onze site kan vinden. Kijk op onze pagina's over:

sluiten
Nieuw: Receptenapp van het Voedingscentrum
De nieuwe ‘Receptenapp Slim Koken’ biedt naast veel lekkere, gezonde en makkelijke recepten, ook hulp tijdens het koken, kopen en bewaren van je boodschappen.