Voedingscentrum.nl maakt gebruik van cookies. Waarom? Lees onze uitleg. Je kunt de webanalyse cookies instellingen aanpassen.
Encyclopedie

De Voedingscentrum Encyclopedie is de kennisbank van het Voedingscentrum. Je vindt er inhoudelijke informatie over allerlei onderwerpen.

Je kunt op 2 manieren zoeken naar onderwerpen in de encyclopedie: via het zoekveld en via het alfabet.

Nieuw
Populair
Alles over afvallen
Afvallen zonder dieet is de beste manier... Bestel nu € 9,95
Ga naar
 

Achtergronden Schijf van Vijf

Factsheet

Over de Schijf van Vijf

De Schijf van Vijf is een wetenschappelijk onderbouwd voorlichtingsmodel dat laat zien wat de essentie van gezond eten is. De Schijf van Vijf biedt een optimale combinatie van producten die gezondheidswinst opleveren en die zorgen voor genoeg energie en alle nodige voedingsstoffen. 

De Schijf van Vijf bestaat uit 5 vakken, met in elk vak andere type producten. In het kort eten mensen gezond volgens de Schijf van Vijf als ze: vooral uit de Schijf van Vijf eten, elke dag uit elk vak de juiste hoeveelheden eten, variëren en keuzes buiten de Schijf van Vijf beperken. 

Het Voedingscentrum heeft de Schijf van Vijf samengesteld op basis van de adviezen van de Gezondheidsraad, berekeningen van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en de raad van diverse experts. 

Omschrijving

De Schijf van Vijf is een voorlichtingsmodel over gezond eten, dat is onderbouwd met de meest betrouwbare wetenschappelijke informatie die op dit moment beschikbaar is. De Schijf van Vijf schetst voor de totale Nederlandse bevolking de kaders van een gezonde voeding. Deze kaders zijn op 17 miljoen unieke manieren in te vullen.
Mensen maken uiteindelijk zelf de keus hoe zij hun voeding vormgeven, of ze verbeterstappen willen maken en zo ja, wélke. Elke stap in de goede richting telt. De website van het Voedingscentrum biedt informatie en hulpmiddelen. 

De Schijf van Vijf in het kort: winst voor de gezondheid

De Schijf van Vijf bestaat uit 5 vakken, met in elk vak andere type producten. De producten die in Schijf van Vijf staan zijn volgens de laatste wetenschappelijke inzichten goed voor de gezondheid, omdat ze bijvoorbeeld de kans op hart- en vaatziekten en kanker verkleinen. Wanneer mensen eten volgens de Schijf van Vijf krijgen ze daarnaast voldoende energie en mineralen, vitamines, eiwitten, koolhydraten, vetten en vezels binnen. Kiezen mensen bovendien niet te vaak voor producten die buiten de Schijf van Vijf staan, blijven ze makkelijker op gewicht en vergroot dat de kans op een gezonde oude dag.

De Schijf van Vijf biedt dus een optimale combinatie van producten die gezondheidswinst opleveren en die zorgen voor genoeg energie en alle nodige voedingsstoffen. 

Vak    Waarom? 
Groente en fruit     Verlagen met name het risico op hart- en vaatziekten, en ook op darmkanker, longkanker en diabetes type 2. Ze zitten vol goede voedingsstoffen, zoals vitamines, mineralen en vezels.  
Smeer- en bereidingsvetten     Als je producten met veel verzadigd vet vervangt door producten met veel onverzadigd vet heb je minder kans op hart- en vaatziekten. Deze producten leveren vitamines A, D en E. 
Vis, peulvruchten, vlees, ei, noten en zuivel  
  Vis verlaagt het risico op hart- en vaatziekten. Peulvruchten en noten verlagen je LDL-cholesterol, wat helpt om je bloedvaten gezond te houden. In vlees en ei zitten veel goede voedingsstoffen, zoals ijzer en vitamine B12. Zuivel verkleint het risico op darmkanker en levert onder andere calcium en vitamine B12. 
Brood, graanproducten en aardappelen     Volkorenbrood en andere volkoren graanproducten verlagen het risico op hart- en vaatziekten, diabetes type 2 en darmkanker. Graanproducten leveren energie en onder andere vezel, eiwit, B-vitamines en ijzer. Aardappel is geen graanproduct, maar wel een bron van nuttige voedingsstoffen.  
Dranken    Wat je aan vocht verliest vul je vooral aan met drinken. Zwarte en groene thee verlagen de bloeddruk en verkleinen het risico op een beroerte.  

De juiste hoeveelheden uit elk vak

Het voedingscentrum adviseert om elke dag een bepaalde hoeveelheid te eten uit elk vak. Die aanbevolen hoeveelheden zijn per leeftijd en geslacht verschillend, omdat de ene persoon nu eenmaal iets meer nodig heeft dan de ander. De Schijf van Vijf voor jou geeft adviezen op maat. 

Variëren binnen vakken

Daarnaast geeft het Voedingscentrum het advies om binnen de verschillende vakken te variëren, door binnen de groepen voedingsmiddelen die daar staan steeds iets anders te kiezen. Om dat te verhelderen zijn bepaalde groepen apart zichtbaar gemaakt in de afbeelding van de Schijf van Vijf. Bijvoorbeeld in het vak groente en fruit zie je groente en fruit als aparte groepen staan. Voor beide geldt namelijk een ander advies voor de hoeveelheden. Bovendien is groente niet hetzelfde als fruit, je kunt het één niet inwisselen voor het ander. In het vak vis, peulvruchten, vlees, ei, noten en zuivel kun je 3 aparte groepen onderscheiden: 1) vis, peulvruchten, vlees en ei, 2) noten en 3) zuivel. 

Omdat de producten binnen elke groep verschillen qua samenstelling, heb je er het meeste baat bij om hierbinnen te variëren. Bijvoorbeeld door af te wisselen tussen volkoren pasta, zilvervliesrijst, bulgur en aardappelen, elke dag ander fruit en een andere groente te kiezen en je handje noten de ene dag te vullen met amandelen, de andere dagen met walnoten, pinda’s of pistachenootjes.

Niet in de Schijf van Vijf: niet nodig of minder gezond

Niet in de Schijf van Vijf staan producten:

  • met te veel zout, suiker, transvet of verzadigd vet of te weinig vezels. Denk aan roomboter, vet vlees, volle zuivelproducten, gezouten noten, witbrood en witte pasta. 
  • met negatieve gezondheidseffecten als je er veel van neemt. Bijvoorbeeld vleeswaren, bewerkt vlees en dranken met veel suiker, zoals frisdrank en sap.
  • die niet bijdragen aan een gezonde voeding. Koek en snoep zijn voorbeelden. 

De producten buiten de Schijf van Vijf verschillen sterk van elkaar. Je kunt bijvoorbeeld niet zeggen dat een speculaasje even zwaar aantikt als een stuk appeltaart. Een speculaasje zou bijvoorbeeld best elke dag kunnen, maar elke dag een stuk appeltaart is een minder goed idee. Daarom zijn er 2 categorieën bedacht: de dagkeuze en de weekkeuze. De dagkeuze bestaat uit producten met maximaal 75 kilocalorieën, 1,7 gram verzadigd vet en 0,5 gram zout per portie. De weekkeuze bestaat uit producten waarin meer energie (calorieën), verzadigd vet of zout zit. 

Bij deze tweedeling hoort de volgende vuistregel: ‘Kies elke dag niet vaker dan 3 tot 5 keer iets uit de dagkeuze en kies hooguit 3 keer per week iets uit de weekkeuze. En daarbij geldt altijd: Hou het klein en eet niet te vaak hetzelfde. 

Dus wat is gezond eten?

In het kort eten mensen gezond volgens de Schijf van Vijf als ze:

  • vooral uit de Schijf van Vijf eten 
  • elke dag uit elk vak de juiste hoeveelheden eten 
  • variëren binnen de verschillende vakken
  • keuzes buiten de Schijf van Vijf beperken 

Meer dan gezond 

Wij hebben een verantwoordelijkheid naar de toekomstige generaties, zodat ook zij nog voldoende gezond voedsel tot hun beschikking hebben. Duurzaamheid is daarom meegenomen in de Schijf van Vijf. Ook besteedt het Voedingscentrum aandacht aan veiligheid. Daaronder valt bijvoorbeeld dat mensen niet te veel schadelijke stoffen binnenkrijgen, wat zich onder andere uit in de adviezen om te variëren. Verder verdienen 2 andere belangrijke aspecten van gezond eten de aandacht: een goede energiebalans en het omgaan met ongezonde verleidingen in de omgeving. 

Hoe komt de Schijf van Vijf tot stand?

Het Voedingscentrum maakt de Schijf van Vijf op basis van de adviezen van de Gezondheidsraad, en in samenwerking met Nederlandse wetenschappers en het RIVM. Ook consumenten en diëtisten zijn geraadpleegd. In het schema hieronder zie je hoe deze samenwerking eruit ziet. 

Nieuw: Receptenapp van het Voedingscentrum
De nieuwe ‘Receptenapp Slim Koken’ biedt naast veel lekkere, gezonde en makkelijke recepten, ook hulp tijdens het koken, kopen en bewaren van je boodschappen.
 

Overheid

Geeft subsidie. Het Voedingscentrum ontvangt subsidie van de ministeries van VWS en LNV. Het Voedingscentrum neemt geen geld aan van andere partijen. 
 

Gezondheidsraad

Richtlijnen goede voeding zijn de basis van de Schijf van Vijf. De Gezondheidsraad is een onafhankelijk wetenschappelijk adviesorgaan. In november 2015 kwamen de nieuwste ‘Richtlijnen goede voeding’ uit. Dit zijn dé geldende adviezen in Nederland, gebaseerd op al het onderzoek naar voeding in de wereld gericht op het voorkomen van 10 chronische ziekten. Daarnaast geeft de Gezondheidsraad met voedingsnormen aan hoeveel voedingsstoffen mensen nodig hebben. 
 

Voedingscentrum

Vertaalt de richtlijnen van de Gezondheidsraad naar de Richtlijnen Schijf van Vijf. Het Voedingscentrum bekijkt welke producten in de Schijf van Vijf passen en hoeveel daarvan nodig is om aan de Richtlijnen van de Gezondheidsraad te voldoen en om genoeg voedingsstoffen binnen te krijgen. Verder adviseert het Voedingscentrum hoe om te gaan met producten buiten de Schijf van Vijf. Dit alles legt het Voedingscentrum vast in de Richtlijnen Schijf van Vijf.

                     

Adviezen en beeldmerk. Het Voedingscentrum maakt op basis van de Richtlijnen Schijf van Vijf praktische adviezen en het beeldmerk.

 

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)

Berekent de best passende combinatie van voedingsmiddelen die gezondheidswinst en de benodigde voedingsstoffen levert. Dat doet het RIVM voor verschillende (leeftijds)groepen, zoals kinderen, mannen, vegetariërs en zwangeren. Zo kan het Voedingscentrum adviezen op maat geven. Verder onderzoekt het RIVM wat we in Nederland eten. Deze gegevens borgen dat adviezen niet té ver van het gemiddelde eetpatroon afstaan. 

Wetenschappers

De experts van het Voedingscentrum overleggen met wetenschappers uit heel het land. Speciale expert-commissies zijn in het traject betrokken om het Voedingscentrum te adviseren. Naast voedingswetenschappers helpen ook gedragswetenschappers om middelen nog functioneler te maken. 

Consumenten en diëtisten

Helpen het beeldmerk van de Schijf van Vijf en de bijbehorende informatie aan te scherpen. In verschillende rondes raadpleegt het Voedingscentrum consumenten en diëtisten. 

 

Meer informatie

Richtlijnen Schijf van Vijf: onderbouwing 

In de Richtlijnen Schijf van Vijf 2016 staat de volledige onderbouwing voor de Schijf van Vijf. 

Professionals

Alles wat je als diëtist of andere professional wilt weten over de Schijf van Vijf vind je op de professionals-site.

Over ons

Wie zijn de experts van het Voedingscentrum?