Voedingscentrum.nl maakt gebruik van cookies. Waarom? Lees onze uitleg
Encyclopedie

De Voedingscentrum Encyclopedie is de kennisbank van het Voedingscentrum. Je vindt er inhoudelijke informatie over allerlei onderwerpen.

Je kunt op twee manieren zoeken naar onderwerpen in de encyclopedie: via het zoekveld en via het alfabet.

Nieuw
Populair
Ga naar

Elke dag een ei, kan dat?

5 nieuwe feiten en fabels over eieren

Op de website 'De Waarheid op Tafel' worden fabels en feiten ontrafeld. Bekijk de nieuwe stellingen over eieren, zwangerschap en voedselverspilling. 

Wat denk jij?

Fruit

Fruit is de verzamelnaam voor eetbare vruchten. Fruit valt samen met groente in vak 1 van de Schijf van Vijf.   

Fruit levert weinig calorieën en veel voedingsstoffen. Daardoor draagt fruit bij aan het behoud van een gezond gewicht. Fruit is goed voor de gezondheid en verlaagt het risico op hart- en vaatziekten en kanker. 

Het advies is om 2 stuks fruit per dag te eten en maximaal één keer fruit te vervangen voor sap of ander bewerkt fruit. Deze bevatten namelijk vaak minder voedingsstoffen en niet alle goede bestanddelen van fruit. 

Voor het milieu is het eten van seizoensfruit uit je eigen regio het best. Er zijn verschillende milieu en fair trade keurmerken voor fruit.

Omschrijving

Fruit is de verzamelnaam voor eetbare vruchten. Ze worden meestal rauw gegeten en smaken zoet of zuur. Plantkundig gezien is een vrucht het eetbare deel van de bloem of wat zich daaruit ontwikkelt na bevruchting. Sommige vruchten worden ook tot de groenten gerekend, zoals tomaat, paprika, aubergine en komkommer.   

Fruit valt samen met groente in vak 1 van de Schijf van Vijf. Dit vak omvat alle soorten groente en fruit. Vers, uit pot en blik, uit de diepvries of als bewerkt product, zoals puree of smoothie.

Soorten fruit

Er bestaan heel veel fruitsoorten. Fruit kan worden ingedeeld in families, op grond van plantkundige kenmerken. Een andere mogelijke indeling is:
  • Zacht fruit, zoals bessen, aardbeien en druiven. 
  • Steenvruchten, zoals kersen, abrikozen, pruimen, perziken en nectarines. 
  • Pitfruit, zoals appels en peren.
  • Citrusfruit,  zoals sinaasappels, citroenen en mandarijnen.  
  • Ander exotisch fruit, zoals bananen, kiwi’s en ananassen.    

Herkomst

Appels zoals Elstar en Jonagold komen vooral uit Nederland. Bananen komen uit Midden-Amerika. Sinaasappels en mandarijnen komen vooral uit het Middellandse Zeegebied. 

In het Nederlandse klimaat worden vooral appels, peren, kersen, bessen en aardbeien geteeld. Belangrijke teeltgebieden zijn de Betuwe, de Noordoostpolder, Zeeland, de Zuid-Hollandse eilanden, het rivierengebied van Gelderland en Overijssel, de Gelderse vallei, Limburg en Noord-Holland. Ook in andere landen op het noordelijk halfrond wordt dit fruit geteeld. Als het hier niet het seizoen is voor dit fruit, komt het van het zuidelijk halfrond. Bijvoorbeeld uit Zuid-Amerika, Australië en Nieuw-Zeeland. De seizoenen zijn daar immers tegengesteld. 

Tropisch en subtropisch fruit, zoals bananen, sinaasappels en druiven, worden het hele jaar door geïmporteerd. Vooral de bananenteelt is voor veel ontwikkelingslanden erg belangrijk. Bananen zijn de meest geëxporteerde vrucht.

Productie

Fruit wordt in Nederland vooral in boomgaarden geteeld. De fruitteelt in kassen is beperkt. Peren- en appelboomgaarden in Nederland beslaan ongeveer 17.300 hectare. Daar komt nog 1.400 hectare bij voor klein fruit, zoals bessen, aardbeien, kersen en pruimen. Slechts een heel klein deel van de Nederlandse fruitteelt is biologisch. Daarbij gaat het vooral om appels en peren. 

Consumptiecijfers

Nederlanders eten het liefst appels, sinaasappels, bananen en mandarijnen. Aardbeien, kiwi’s en druiven nemen in populariteit toe. Gemiddeld eten we in Nederland iets meer dan 1 stuk of portie fruit per dag.

Top-10 fruit

Het aantal kilo’s fruit gekocht per huishouden per jaar (2008, bron: Productschap Tuinbouw): 

  1. Appel: 22,2  
  2. Sinaasappel: 18,4 
  3. Banaan: 14,7 
  4. Mandarijn: 7,8 
  5. Peer: 5,2 
  6. Druif: 3,4 
  7. Kiwi: 3,3 
  8. Meloen: 3,1 
  9. Aardbei: 2,3 
  10. Ananas: 1,6  

Bewaren

Fruit is een levend product. De kwaliteit is daarom steeds anders. Bij het ouder worden verliest de vrucht vocht en ziet hij er rimpelig uit. Doordat de stofwisseling blijft doorgaan gebruikt de vrucht zijn reserves op. Het fruit verandert van kleur en structuur. De kans op beschadiging wordt groter. Daardoor is het fruit extra vatbaar voor gisten, schimmels en andere micro-organismen die bederf veroorzaken. Uiteindelijk gaat de vrucht rotten en kan hij niet meer gegeten worden. 

Beschimmeld fruit moet worden weggegooid, ook als er maar één plekje zichtbaar is. Schimmel kan zich namelijk gemakkelijk verspreiden in fruit en is niet altijd zichtbaar. Beurse plekken in het fruit, door vallen of stoten, kunnen wel weggesneden worden. De rest van het fruit is dan nog eetbaar.

Vers fruit

Vers fruit blijft het langst goed door:  

  • het voorzichtig te behandelen en goed te verpakken. Dit voorkomt beschadigingen en uitdroging. 
  • het te bewaren in de koelkast, tenzij het gaat om tropisch fruit. Het kwaliteitsverlies verloopt dan langzamer. Fruit dat niet goed rijp is komt wel beter op smaak buiten de koelkast.  
  • van oorsprong tropische vruchten buiten de koelkast te bewaren. Dat geldt bijvoorbeeld voor ananas en bananen, mango’s en papaja’s. In de koelkast krijgen deze vruchten waterige plekken in de schil en gaan ze snel rotten. 
  • zachte soorten fruit, zoals aardbeien, bessen, bramen en frambozen, zijn kort houdbaar. Bewaren gaat het best in de koelkast in een papieren zak. Aardbeien, frambozen, kersen en dergelijke zijn beter houdbaar wanneer het kroontje en steeltje niet verwijderd worden. 
  • verschillende soorten fruit apart van elkaar te bewaren, bijvoorbeeld door ze in een afgesloten papieren zak te doen. Appels, bananen, peren en perziken produceren veel ethyleen, dit is een stof dat de rijping bevordert. Andere vruchten zijn daar gevoelig voor en kunnen er sneller door bederven.  

In de Groente- en Fruitwijzer staat wat de beste bewaarwijze en de houdbaarheid per soort fruit is.

Bewerkt fruit

Voorgesneden fruit en fruitsalades zijn maar kort houdbaar. Fruitsalades moeten altijd in de koelkast bewaard worden. In gesloten verpakking in de koelkast zijn ze te bewaren tot de uiterste gebruiksdatum op de verpakking. Na openen gaat de houdbaarheid snel achteruit. Bacteriën kunnen zich dan snel vermeerderen. Geopende verpakkingen kunnen hooguit één dag bewaard worden.   

Fruit in blik of een glazen pot is zeer lang houdbaar.

Bereiden

Van fruit kun je moes, puree, jam, sap of smoothies maken. Bij het bereiden is het belangrijk eerst de schillen en de pitten te verwijderen. Bij bereiding treedt er verlies op van vitamine C. Bij het maken van sap gaan ook de vezels verloren. Het is gebruikelijk bij bijvoorbeeld appelmoes en jam om suiker toe te voegen. Daardoor heeft het niet de voorkeur deze producten te eten. 

De gezondheidseffecten van fruit zoals die zijn gevonden in onderzoek gelden vooral voor de intacte, complete vrucht.

Gezondheidseffecten

Fruit eten is goed voor de gezondheid. Er is nog te weinig bekend om de het eten van bepaalde fruitsoorten te stimuleren. Verschillende soorten fruit eten is de beste manier om alle belangrijke voedingsstoffen binnen te krijgen. 

Het eten van veel fruit helpt om op gewicht te blijven. Fruit levert in verhouding tot het gewicht weinig calorieën. Fruit bevat veel water en voedingsvezels. Deze zorgen voor een vol gevoel.

Voedingstoffen

Fruit levert weinig calorieën en veel vitamines, mineralen en voedingsvezels. Fruit levert ook koolhydraten. Daarnaast bevat fruit een groot aantal bioactieve stoffen, zoals carotenoïden,  lycopenen en flavonoïden. Fruit bevat ook zuren en suiker. Avocado is een van de weinige vruchten die relatief veel vet en dus ook veel calorieën bevatten. Het zijn echter wel de onverzadigde vetten, dus de gezonde vetten.  

De hoeveelheden voedingsstoffen verschillen erg tussen de verschillende fruitsoorten. Ook binnen dezelfde soort kunnen verschillen bestaan. Afhankelijk van het ras, het seizoen, bodem, bemesting en klimaat kunnen de hoeveelheden voedingsstoffen variëren. Er zijn geen aanwijzingen dat biologisch geteeld fruit meer voedingsstoffen bevat.

  • Vitamine C zit vooral in  zwarte bessen, papaja, kiwi, citrusfruit en aardbeien. Appels bevatten weinig vitamine C. Vruchten in blik of glas bevatten meestal weinig vitamine C. Ongeveer 16% van de gemiddelde hoeveelheid vitamine C die iemand binnenkrijgt komt uit fruit. 
  • Foliumzuur (vitamine B11) is nodig voor de groei en het in stand houden van het lichaam en voor de aanmaak van rode en witte bloedcellen. Foliumzuur is voor ongeveer 6% van wat de Nederlander gemiddeld binnenkrijgt afkomstig uit fruit. Aardbeien en sinaasappel bevatten veel foliumzuur. 
  • Kalium is belangrijk voor een normale bloeddruk. Het zit vooral in banaan, krenten en rozijnen. In appel zit niet zo veel kalium, maar omdat we deze vrucht veel eten, is het toch een belangrijke kaliumbron. Ongeveer 7% van het kalium dat de Nederlander gemiddeld binnenkrijgt, is afkomstig uit fruit. 
  • Koolhydraten leveren energie. Fruit levert dit vooral in de vorm van suiker. Daarnaast bevatten sommige fruitsoorten wat zetmeel, zoals bananen. Ongeveer 10 tot 15% van het gewicht van fruit bestaat uit suiker. Er zijn uitzonderingen. Zo bevat citroen minder dan 1% suiker en de dadel meer dan 60%. Groente en fruit leveren samen 5% van de hoeveelheid energie die de gemiddelde Nederlander binnenkrijgt. Groenten zijn goed voor 3%.
  • Fruit is een goede bron van voedingsvezels. Deze zijn belangrijk voor een goede darmwerking. In Nederland is fruit gemiddeld goed voor ongeveer 11% van de totale hoeveelheid voedingsvezel die iemand binnenkrijgt. 
  • Fruit bevat een groot aantal bioactieve stoffen. In principe kan ons lichaam zonder deze stoffen, maar mogelijk spelen ze wel een rol bij de gezondheidseffecten van groente en fruit.

Ziekten

Mensen die veel groente en fruit eten hebben een lager risico op hart- en vaatziekten en bepaalde vormen van kanker. Het is nog niet helemaal duidelijk waarom fruit de kans op ziekten verkleint. Waarschijnlijk gaat het om een combinatie van stoffen. Om die reden kan een vitaminepil fruit niet vervangen. 

Als alle Nederlanders 2 stuks fruit per dag eten, kunnen per jaar ongeveer 11.500 hart- en vaatziekten, 3.300 sterfgevallen door hart- en vaatziekten, 2000 gevallen van kanker en 1.500 sterfgevallen door kanker worden voorkomen. Het gaat dan vooral om kanker in het hoofd-halsgebied, de slokdarm, de longen en de maag. Het eten van meer dan 2 stuks fruit per dag dringt mogelijk het risico op ziekten nog verder terug. 

De schattingen van het beschermend effect op hart- en vaatziekten door het eten van fruit lopen uiteen van 10 tot 25%. Waarschijnlijk speelt kalium hier een belangrijke rol bij. Dit omdat kalium bloeddrukverlagend werkt. Ook foliumzuur en de bioactieve stof flavonoiden werken mogelijk beschermend. Voedingsvezels uit fruit hebben een goede invloed op het cholesterolgehalte. De antioxidanten in fruit dragen vermoedelijk niet bij aan het verminderde risico op hart- en vaatziekten.

Allergie

Overgevoeligheid voor fruit komt niet veel voor. Wel kunnen mensen met hooikoorts of latexallergie overgevoelig zijn voor bepaalde vruchten. Het gaat dan vooral om appel, peer, kers en abrikoos. Bij appels geeft de Santana-appel minder overgevoeligheidsreacties.

Veiligheid

Bacteriën

In fruit kunnen schadelijke bacteriën voorkomen. Het is daarom van belang fruit zorgvuldig te wassen voor gebruik onder stromend water. Ook als je fruit schilt, is het belangrijk om vooraf het fruit te wassen. Dit is niet nodig voor fruit zoals bananen, sinaasappels en mandarijnen.  

Schadelijke stoffen

Op en in fruit kunnen schadelijke stoffen zitten. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om resten van zware metalen door milieuvervuiling, en bestrijdingsmiddelen. De positieve effecten van fruit wegen ruimschoots tegen deze eventuele risico’s op. Het risico voor de gezondheid is bovendien nog verder te verkleinen door fruit te wassen, te variëren met de fruitsoorten en het goed te bewaren.  

Bestrijdingsmiddelen

Op fruit kunnen resten van bestrijdingsmiddelen zitten. Dat zijn er zo weinig dat ze niet schadelijk zijn voor de gezondheid. De Nederlandse Voedsel-en Warenautoriteit controleert of er niet meer resten op groente zitten dan wettelijk is toegestaan. Bij biologische groente zijn geen chemische bestrijdingsmiddelen gebruikt. 

Het is niet nodig fruit te schillen in verband met resten van bestrijdingsmiddelen. Meestal zijn de bestrijdingsmiddelen al afgebroken als het fruit wordt verkocht. Veel bestrijdingsmiddelen trekken verder dan de schil. Ook kunnen ze er vaak niet afgewassen worden. Wassen van fruit is overigens wel belangrijk om vuil en stof te verwijderen. 

Citrusvruchten, zoals sinaasappels en citroenen, zijn gevoelig voor schimmels. Daarom worden ze behandeld met schimmelwerende middelen zoals bifenyl. Daarvan kunnen nog wat resten op de schil voorkomen. Daarom is het belangrijk om bij het maken van citroen- of sinaasappelrasp eerst de schil te wassen.

Voedingsadvies

Fruit levert weinig calorieën en veel voedingsstoffen. De hoeveelheden voedingsstoffen verschillen erg tussen de verschillende fruitsoorten. Een gezonde voeding bevat daarom veel verschillende soorten fruit. Vers fruit heeft daarbij de voorkeur, daar zitten de meeste voedingsstoffen in.

Aanbevolen dagelijkse hoeveelheid

De Schijf van Vijf voor jou geeft adviezen gebaseerd op leeftijd en geslacht. Voor volwassenen geldt over het algemeen het advies van 2 stuks fruit per dag. Vruchtensappen bevatten vaak minder voedingsstoffen en niet alle goede bestanddelen van fruit, daarom mag je maximaal één keer fruit vervangen door sap of ander bewerkt fruit. 

De Schijf van Vijf voor jou:

Aanbevolen dagelijkse hoeveelheden

Ik ben een: Mijn leeftijd is 

Bewerkt fruit

Bij het bewerken, zoals bij pureren of het maken van vruchtensappen, kunnen voedingsstoffen verloren gaan, vooral vitamine C en voedingsvezel. De gezondheidseffecten van fruit zoals die zijn gevonden in onderzoek gelden vooral voor de volledige vrucht. 

Bij het voedingsadvies voor fruit geldt daarom de volgende driedeling:
  • Voorkeur: alle soorten vers fruit, fruit in diepvries, fruit in blik of pot op water of eigen sap.
  • Middenweg: vruchtenpuree zonder toegevoegde suiker.
  • Uitzondering: fruit in blik of pot op siroop.   

Zuigelingen en peuters kunnen last krijgen van teveel slecht absorbeerbare suikers, zoals fructose, in de voeding. Appelsap en gemengde vruchtensappen, kunnen zo buikpijn en diarree veroorzaken.

Tanderosie

Fruit en vruchtensappen bevatten zuren die het tandglazuur kunnen aantasten. Als je het aantal eet- en drinkmomenten op een dag beperkt tot maximaal 7, en je niet de hele dag door fruit eet of vruchtensap drinkt krijgt het tandglazuur voldoende tijd om te herstellen. 2 keer fruit per dag is daarom prima. 

Etiket

Eisen ten aanzien van etikettering zijn vastgelegd in de Warenwet etikettering. 

Aan vers, niet-voorverpakt fruit zijn nauwelijks eisen gesteld. Alleen de naam, land van herkomst en de productiepartij moeten worden genoemd. Op een etiket van voorverpakt (gesneden) fruit, ingeblikt en gedroogd fruit staan onder meer de ingrediënten, de houdbaarheidsdatum, het gewicht en het land van herkomst vermeld. 

Kijk naar het online etiket voor meer uitleg over de verschillende onderdelen van het etiket. 

Keurmerken

Fruit met een keurmerk voldoet aan de voorschriften van de organisatie die het keurmerk verstrekt. Keurmerken die op fruit kunnen voorkomen zijn:

Duurzaamheidsaspecten

Een groot deel van de milieubelasting van fruit komt door het energiegebruik voor teelt, opslag en transport. Fruit uit de verwarmde kas en ingevlogen fruit kosten veel energie en zijn daarom niet zo goed voor het milieu. Het gebruik van energie draagt bijvoorbeeld bij aan het broeikaseffect  

Energieverbruik

Fruit kun je rangschikken naar energieverbruik, van laag naar hoog:
  1. Fruit van het seizoen en uit de regio  
  2. Bewaarfruit uit Nederland (appel, peer)
  3. Fruit per boot aangevoerd (banaan, kiwi)  
  4. Fruit in blik en andere conserven (appelmoes) 
  5. Diepvriesfruit 
  6. Fruit uit Zuid-Europa  
  7. Nederlands fruit uit de verwarmde kas in de winter  
  8. Fruit uit buitenland, van buiten Europa per vliegtuig (zacht fruit, zoals aardbeien) 

De energie voor fruit is als volgt onder te verdelen:  

  • Energie voor de teelt, denk hierbij aan landbouwwerktuigen, verwarming en meststoffen 
  • Brandstofverbruik tijdens het transport 
  • Energie voor opslag, koeling, verpakking en afrijpen, tijdens transport en distributie.     

Groente- en fruitkalender

Milieu Centraal heeft een groente- en fruitkalender samengesteld, waarmee in één oogopslag is te zien hoeveel energie het heeft gekost om een product in een bepaald seizoen in de winkel te krijgen. Daaruit blijkt bijvoorbeeld dat Hollandse aardbeien in de zomer het minste energie kosten, terwijl ze in de winter juist het slechtst scoren. Dat komt doordat ze in de winter uit de kas komen of ingevlogen worden.  

In de groente- en fruitkalender is verder te zien dat Nederlandse appels en peren het hele jaar door een lage klimaatbelasting hebben, behalve in juni en juli zijn deze niet beschikbaar. Rode bes is het hele jaar, met uitzondering van mei, een goede keus.   

Banaan, druif, citroen, sinaasappel, limoen, mandarijn, mango, meloen, pruim en kokosnoot komen uit het buitenland maar hebben wel het hele jaar door een lage klimaatbelasting.      

Opslag en transport

Bijna alle fruit wordt gekoeld getransporteerd en opgeslagen. Het koelen van fruit kost 10 tot 20% extra energie. Kasteelt in Nederland kost 5 tot 6 keer meer energie dan teelt van de volle grond. Regionale producten geven minder CO2-uitstoot vanwege de korte transportafstand. Dit geldt niet voor regionale producten die voor lange tijd gekoeld bewaard worden of in de kas geteeld. 

Je kunt aan fruit niet aflezen of het met het vliegtuig is vervoerd. Maar dit betreft slechts een klein deel van het fruitaanbod. Soms worden verse producten en luxeproducten per vliegtuig vervoerd. Voorbeelden hiervan zijn verse ananas, aardbeien, bessen, papaja en lychee. De producten hebben een beperkte houdbaarheid en moeten daarom zo snel mogelijk naar de winkel. Fruit als bananen en kiwi’s zijn langer houdbaar en worden meestal ingevoerd per boot.

Eerlijke handel en arbeidsomstandigheden

In de (sub)tropen is het toezicht op de arbeidsomstandigheden niet altijd goed. Zo worden arbeiders in de bananenteelt vaak slecht betaald. Je kunt daarmee rekening houden door bij de aankoop te letten op herkomst en keurmerken. 

Meer informatie

Kijk voor meer informatie over bestrijdingsmiddelen op de website www.allesoverbestrijdingsmiddelen.nl

Voedingskenmerken

Voedingswaarden
Gegevens per 100 g / ml (bron: NEVO)
Energie
Energiewaarde in kJ254 kJ
Energiewaarde in kcal60 kcal
Vet
Vet totaal0,2 g
Vetzuur
Vetzuren verzadigd0,0 g
Vetzuren trans0,0 g
Vetzuren enkelvoudig onverzadigd cis0,0 g
Vetzuren meervoudig onverzadigd0,1 g
Vetzuren n-3 meervoudig onverzadigd cis0,0 g
Vetzuren n-6 meervoudig onverzadigd cis0,1 g
Linolzuur0,1 g
ALA0,02 g
EPA0,00 g
DHA0,00 g
Vezel
Voedingsvezel2,0 g
Eiwit
Eiwit totaal0 g
Eiwit plantaardig0 g
Vitamines
Vitamine B20,01 mg
Vitamine C5 mg
Retinol act equivalent2 µg
Vitamine D0,0 µg
Vitamine E0,3 mg
Vitamine B10,01 mg
Vitamine B120,00 µg
Vitamine B60,034 mg
Folaat equivalenten0,0 µg
Nicotinezuur0,2 mg
Alfa-caroteen1 µg
Beta-caroteen18 µg
Luteïne23 µg
Zeaxanthine9 µg
Beta-cryptoxanthine9 µg
Lycopeen0 µg
Overigen
Alcohol0 g
Water85 g
Cholesterol0,0 mg
As0 g
Koolhydraten
Glucose1,4 g
Fructose5,6 µg
Lactose0,0 g
Maltose0,0 g
Saccharose3,3 g
Polyolen0,00 g
Koolhydraten13,0 g
Mono- en disacchariden10,3 g
Polysacchariden2,7 g
Natrium/zout
Natrium0,001 g
Zout0,003 g
Mineralen
Kalium123 mg
Magnesium5 mg
Calcium4 mg
Fosfor11 mg
IJzer0,1 mg
Selenium0 µg
Jodium2 µg
Koper0,03 mg
Zink0,08 mg
sluit venster
Informatie over bewaren, bereiden en duurzaam eten
Bewaren
Bewaartijd buiten koelkast (dagen)7
Bewaartijd in koelkast (dagen)30
Duurzaamheid
Klimaatbelasting
1 = 100 gram CO2-eq
Watergebruik
1 = 120 liter water
Landgebruik
1 = 1 m2
Seizoen
Januari
Februari
Maart
April
Mei
Juni
Juli
Augustus
September
Oktober
November
December
sluit venster