Menu
Zoek
Apps en tools
!

Schijf van Vijf krijgt doorontwikkeling

Tot 9 april verwerken we nieuwe wetenschappelijke inzichten over gezond, duurzaam en veilig eten. Tot die tijd blijft de Schijf van Vijf gewoon bruikbaar. Lees meer

Waarom kiezen we voor bepaalde doelgroepen?

De exacte aanbevelingen voor een gezond, duurzaam en veilig voedingspatroon verschillen per doelgroep. Voor de aanbevelingen in de Schijf van Vijf hanteren we verschillende leeftijdscategorieën en houden we rekening met eetvoorkeuren. Op deze pagina onderbouwen we de keuze voor deze specifieke doelgroepen.

Welke leeftijdscategorieën?

Het Voedingscentrum gebruikt de volgende leeftijdscategorieën voor hun aanbevolen hoeveelheden voedingsmiddelen in de Schijf van Vijf:

  • 1-3 jaar
  • 4-9 jaar
  • 10-12 jaar
  • 13-17 jaar
  • 18-50 jaar
  • 51-69 jaar
  • 70 jaar en ouder
  • Zwanger
  • Borstvoeding

Vanaf 13 jaar zijn de aanbevelingen anders voor jongens en meiden, en vanaf 18 jaar voor mannen en vrouwen. Om tot deze indeling te komen zijn er een aantal uitgangspunten gehanteerd:

  • Zoveel mogelijk aansluiten op de leeftijdscategorieën die in de Voedselconsumptiepeilingen (VCP) worden gebruikt [1], zodat vergelijking tussen aanbevelingen en daadwerkelijke consumptie gemakkelijk is.
  • Zoveel mogelijk aansluiten op de leeftijdscategorieën die gebruikt worden voor de voedingsnormen voor energie, macronutriënten en micronutriënten door de Gezondheidsraad [2-6]. Er worden echter geen uniforme leeftijdscategorieën gebruikt binnen de verschillende voedingsnormen, omdat de normen veelal leeftijdsspecifiek zijn. Hieruit hebben we wel kunnen concluderen dat de grens tussen kind en volwassen op 18 jaar ligt. En dat het voor de volwassenen logisch is om in ieder geval een leeftijdscategorie vanaf 50 jaar en vanaf 70 jaar te hanteren (denk aan de aanbevelingen voor bijvoorbeeld vitamine D en calcium [5]).
  • Rekening houden met momenten van duidelijke fysiologische veranderingen, zoals groei, puberteit, afnemende energiebehoefte op latere leeftijd, en de overgang.
  • Aansluiting bij de kinder-doelgroepen vanuit communicatieoogpunt: jonge kinderen/kinderopvang, basisschool en voortgezet onderwijs.
  • Er is gekeken naar de indeling van de leeftijdsgroepen zoals gebruikt in de Richtlijnen Schijf van Vijf 2016 [7].

Uitleg achter de gekozen leeftijdscategorieën

Deze groep sluit aan op zowel de leeftijdsindeling van de Gezondheidsraad in de voedingsnormen voor de vitamines en mineralen [6], als de leeftijdsindeling van de VCP en past bij de periode voordat een kind naar de basisschool gaat.
sluiten

Voor het berekenen van de referentievoedingen is uitgegaan van een energiebehoefte die past bij de laagst afgeleide PAL-waarde zoals gerapporteerd door de Gezondheidsraad in de voedingsnormen voor energie [4]. Op de pagina Hoe houden we rekening met gezondheid? is hier meer over te lezen. 

Tot en met 9 jaar geldt een PAL van 1,4 als laagst gerapporteerde norm en vanaf 10 tot en met 17 jaar geldt een PAL van 1,6 als laagst gerapporteerde norm. Vandaar dat wij ervoor gekozen hebben de leeftijdsgroep 4-9 jaar aan te houden en de volgende leeftijdsgroep te beginnen bij 10 jaar. 

Deze groep loopt tot 12 jaar, vanwege de fysiologische en sociale veranderingen rond deze leeftijd. Denk aan de start van de middelbare school. Er is overwogen om 12-jarigen in volgende leeftijdsgroep mee te nemen, maar dan ontstaat er een kleine leeftijdsgroep met slechts twee leeftijden. Dit vonden wij niet wenselijk in onze communicatie. 

Daarbij lopen vanaf 13 jaar de energiebehoefte voor jongens en meiden meer dan 200 kilocalorieën uiteen. Vandaar dat ervoor gekozen is om vanaf deze leeftijd geslachtsspecifiek aanbevelingen te geven en deze laatste groep in te delen in 13-17 jarigen. Vanaf 18 jaar gelden namelijk de voedingsnormen voor volwassenen. Deze leeftijdsindelingen komen niet overeen met de leeftijdsindelingen van de VCP.

sluiten

De voedingsnormen van de Gezondheidsraad includeren 18 jarigen in de recente voedingsnormen die gelden voor volwassenen [3-5]. Daarbij zijn de leeftijdsgrenzen van 50 en 70 jaar logisch om te hanteren vanuit de voedingsnormen voor bijvoorbeeld vitamine D en calcium [5]. Ook is de gemiddelde leeftijd van de menopauze ongeveer 50 jaar, al is dit sterk persoonsafhankelijk. Daarmee is een indeling tot en met 50 jaar en vanaf 51 jaar dus een logische tweedeling om aan te houden. Deze grens van 50 jaar komt ook overeen met de VCP-rapportage. 

Omdat de pensioenleeftijd steeds verder omhooggaat en mensen steeds ouder worden, plus het bovengenoemde argument wat betreft aansluiting bij de voedingsnormen, is 70 jaar en ouder als oudste leeftijdsgroep gekozen.

sluiten
Deze doelgroepen blijven apart gedefinieerd vanwege afwijkende energie- en voedingsstofbehoeften ten opzichte van niet-zwangere volwassenen.
sluiten

Welke eetvoorkeuren?

Om consumenten zo goed mogelijk te ondersteunen bij het zetten van realistische stappen naar een zo gezond, duurzaam en veilig mogelijk voedingspatroon, heeft Voedingscentrum een aantal herkenbare eetvoorkeuren doorgerekend. Voor deze eetvoorkeuren worden concrete aanbevolen hoeveelheden voedingsmiddelen afgeleid voor gebruik in de Schijf van Vijf voor jou-tool en diverse andere materialen van het Voedingscentrum.

Deze verschillende eetvoorkeuren moeten herkenbaar, zo dicht mogelijk bij de huidige consumptie liggen binnen onze gestelde randvoorwaarden, en zo toepasbaar mogelijk zijn voor verschillende groepen consumenten. Wanneer mensen zich aangemoedigd voelen in het maken van hun eigen eetkeuzes, is de kans groter dat zij daadwerkelijk gezonder en duurzamer gaan eten [8].

Eetvoorkeuren in de Schijf van Vijf voor jou-tool

Voor deze eetvoorkeuren zijn concrete aanbevolen hoeveelheden voedingsmiddelen afgeleid die naar consumenten worden gecommuniceerd in de Schijf van Vijf voor jou-tool:

  • Eetvoorkeur met vlees en met vis
  • Eetvoorkeur zonder vlees en met vis
  • Eetvoorkeur met vlees en zonder vis
  • Eetvoorkeur zonder vlees en zonder vis
  • Eetvoorkeur 100% plantaardig
  • Eetvoorkeur weinig brood

Waarom juist deze patronen?

  1. Ze sluiten aan bij grote of groeiende consumentgroepen. Steeds meer Nederlanders eten minder vlees of geen vlees/zuivel meer, of vragen zich af hoe ze gezond kunnen eten binnen (meer) plantaardige eetpatronen [9]. Uit eigen onderzoek (beschikbaar op aanvraag) blijkt dat de grootste groep volwassen mannen 3-4 boterhammen eet (44%). Voor vrouwen eet de grootste groep 1-2 boterhammen (46%) of 3-4 boterhammen (38%).
  2. Ze weerspiegelen bestaande en herkenbare eetgewoonten. Consumenten herkennen zich in deze eetpatronen, waardoor adviezen beter aansluiten bij hun dagelijkse praktijk.

De eetpatronen zonder vis en 100% plantaardig voldoen niet aan de randvoorwaarden die wij gesteld hebben op gezondheid. Consumenten die eten volgens deze eetpatronen missen de gezondheidseffecten van vis en zuivel zoals omschreven in de Richtlijnen goede voeding 2025 [10]. Hier informeren wij consumenten over.

Eetvoorkeuren niet in de Schijf van Vijf voor jou tool

Een aantal eetvoorkeuren zijn geoptimaliseerd en doorgerekend in onze toetsingsmodule, maar deze worden niet in de Schijf van Vijf voor jou-tool opgenomen. Dit zijn de volgende eetvoorkeuren:

  • Eetvoorkeur nog duurzamer
  • Eetvoorkeur geen smeervetten
  • Eetvoorkeur meer energie, vanwege bijvoorbeeld meer beweging

Waarom geen volledige lijst met aanbevolen hoeveelheden?

  • Voor de eetvoorkeur ‘nog duurzamer’ zijn zeer specifieke adviezen op het meest gedetailleerde productniveau nodig. Deze adviezen zijn vaak ook nog geslachtsspecifiek. Omdat dit meer nuance en uitleg vraagt is ervoor gekozen om deze eetvoorkeur niet in de Schijf van Vijf voor jou-tool op te nemen.
  • We hebben de optimalisatieresultaten gebruikt om tot inzichten te komen of het weglaten van voedingsmiddelen problemen geeft die lastig op te lossen zijn. Bij de eetvoorkeur waarin geen halvarine of margarine worden gebruikt zie je bijvoorbeeld een tekort aan vitamine A. De hoeveelheid vitamine A die de referentievoeding levert bij het weglaten van smeervetten komt in bij sommige doelgroepen zelfs onder de gemiddelde behoefte, oftewel de hoeveelheid vitamine A die voor de helft van de mensen voldoende is om de processen in het lichaam goed uit te voeren en gezond te blijven. Daarom is ook in dit geval meer uitleg en nuance nodig om de consument een goed handelingsperspectief te kunnen bieden.
  • Wanneer je meer energie nodig hebt, heeft dit een direct effect op je broeikasgasuitstoot via voeding of op de hoeveelheid contaminanten die je binnenkrijgt. Ook in dit geval is er meer uitleg en nuance nodig om de consument een passend advies te kunnen geven.

Bronnen voor keuze doelgroepen

  1. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Resultaten van de voedselconsumptiepeiling 2019 - 2021. 2026 09-03-2026]; Available from: Wat eet Nederland.
  2. Gezondheidsraad, Voedingsnormen: energie, eiwitten, vetten en verteerbare koolhydraten. 2001.
  3. Gezondheidsraad, Voedingsnormen voor eiwitten. 2021.
  4. Gezondheidsraad, Voedingsnormen voor energie. 2022, Gezondheidsraad: Den Haag.
  5. Gezondheidsraad, Voedingsnormen voor vitamines en mineralen voor volwassenen. 2018, Gezondheidsraad: Den Haag.
  6. Gezondheidsraad, Voedingsnormen voor vitamines en mineralen voor zuigelingen en kinderen. 2025, Gezondheidsraad: Den Haag.
  7. Brink, L., et al., Richtlijnen Schijf van Vijf. 2020, Voedingscentrum: Den Haag.
  8. Deci, E.L., Ryan, R. M. , Self-determination theory. Handbook of theories of social psychology, 2012. 1(20): p. 416-436.
  9. Vegetariërsbond, Vegamonitor 2025. 2025.
  10. Gezondheidsraad, Richtlijnen goede voeding: eiwitbronnen en voedingspatronen 2025. 2025, Gezondheidsraad: Den Haag.