Tekstkader met afbeelding
![]()
Expert voedselveiligheid Wieke van der Vossen: Zorgen over bestrijdingsmiddelen
"We hebben het onderling bij het Voedingscentrum regelmatig over bestrijdingsmiddelen. Wij zien de zorgen van mensen over hun gezondheid en over het milieu. Zorgen die we niet willen en kunnen wegwuiven. Want de wetenschap weet nog niet alles over de effecten van verschillende bestrijdingsmiddelen op je gezondheid. Er zijn bovendien schadelijke milieueffecten bekend.
Moeten we dan alleen biologisch voedsel aanraden? Dat is ook lastig, want dat is niet voor iedereen betaalbaar. Verder is er bij biologische landbouw regelmatig meer land nodig dan gemiddeld. Tegelijkertijd zien we dat veel schadelijke bestrijdingsmiddelen al vervangen zijn door minder schadelijke alternatieven. Bovendien weet de wetenschap nog niet alles, maar wel veel. Met de kennis van nu lijken de gezondheidsrisico’s van bespoten groente en fruit eten minimaal.
Er zitten dus meerdere kanten aan het verhaal van bestrijdingsmiddelen. En veel dilemma’s, ook voor ons. Het
Voedingscentrum ziet het liefst dat er zo weinig mogelijk bestrijdingsmiddelen
nodig zijn voor ons eten. We hopen dat deze zorgen en onzekerheden mensen er niet van weerhouden om groente en fruit te eten. Want dat die goed voor je zijn, is de enige echte zekerheid die we wél hebben."
Wat zijn bestrijdingsmiddelen?
Bestrijdingsmiddelen beschermen gewassen tegen ziekten, plagen en onkruid. Het gebruik van bestrijdingsmiddelen verhoogt de opbrengst en kwaliteit van een product. Bestrijdingsmiddelen worden ook wel gewasbeschermingsmiddelen of pesticiden genoemd.
Er zijn verschillende soorten bestrijdingsmiddelen:
De middelen worden onder andere gesproeid of verstoven boven de plant of als korrels over de aarde gestrooid. Ze zijn meestal niet afspoelbaar. Daardoor hoeft de teler niet na elke regenbui nieuwe middelen te gebruiken. Bestrijdingsmiddelen beschermen niet alleen tijdens de teelt, maar ook tijdens de opslag, verwerking en het transport.
Welke methoden zijn er voor gewasbescherming?
Gewassen kunnen chemisch-synthetisch, biologisch of geïntegreerd beschermd worden.
Veelgestelde vragen over methoden voor gewasbescherming
Wat zijn chemisch-synthetische bestrijdingsmiddelen?
Chemisch-synthetische bestrijdingsmiddelen bestaan uit één of meerdere werkzame stoffen gecombineerd met hulpstoffen. De werkzame stof is het bestanddeel dat de plantenziekte, plaag of het onkruid bestrijdt. Hulpstoffen zorgen ervoor dat het middel eenvoudig toegepast kan worden. Denk bijvoorbeeld aan oliën die ervoor zorgen dat bestrijdingsmiddelen beter door de plant worden opgenomen.
sluiten
Is bespoten groente en fruit veilig om te eten?
Met de kennis die we nu hebben, is de kans op gezondheidsproblemen door resten bestrijdingsmiddelen klein. Er is wetgeving voor het gebruik van bestrijdingsmiddelen tijdens de teelt van groente en fruit. Ook zijn er limieten voor de resten die mogen achterblijven op het product. Bovendien is ook de controle goed geregeld in Nederland. Daardoor weten we dat overschrijdingen van de normen nauwelijks voorkomen. Lees meer over wetgeving, normen en controle onder het kopje Hoe zit het met de wetgeving van bestrijdingsmiddelen?
Het kan in zeldzame gevallen voorkomen dat een consument groente of fruit eet waarin meer resten aan bestrijdingsmiddelen zitten dan de vastgestelde norm. Zo’n overschrijding leidt alleen in uitzonderlijke gevallen tot echte gezondheidsklachten.
De risico’s voor je gezondheid
door het eten van te weinig groente en fruit, zijn veel groter dan de mogelijke risico’s van
bestrijdingsmiddelen.
Veelgestelde vragen over veiligheid van bestrijdingsmiddelen
Stapelen bestrijdingsmiddelen in het lichaam?
Stapelen betekent het opstapelen van bestrijdingsmiddelen in het lichaam, doordat het niet afbreekt. Veel mensen kennen van vroeger nog wel het insectenbestrijdingsmiddel DDT. Daarvan bleek dat het stapelt in het vet van je lichaam. In Europa is het gebruik van DDT nu dan ook verboden. Voordat een bestrijdingsmiddel wordt toegelaten, wordt ook naar het stapelen van het middel in het lichaam gekeken.
sluiten
Is er een verschil tussen biologische en niet-biologische producten als het gaat om bestrijdingsmiddelen?
Mensen kunnen ervoor kiezen om biologische producten te kopen. Dan zijn er geen chemisch-synthetische bestrijdingsmiddelen gebruikt. Het Voedingscentrum informeert over de verschillen tussen biologisch en niet-biologisch. Maar we geven geen advies over wat je zou moeten kiezen. Dan zouden we de indruk wekken dat het ene veiliger is dan het andere bijvoorbeeld. Bovendien is biologisch niet voor iedereen betaalbaar of verkrijgbaar.
sluiten
Hoe zit het met de wetgeving van bestrijdingsmiddelen?
De toelating van bestrijdingsmiddelen is geregeld in Europese en Nederlandse wetgeving. In Nederland is dit de Wet Gewasbeschermingsmiddelen en Biociden (Wgb). Ook staat in de wet welke bestrijdingsmiddelen in welke hoeveelheden gebruikt mogen worden. Het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb) is in Nederland verantwoordelijk voor de toelating van de middelen.
Veelgestelde vragen over wetgeving van bestrijdingsmiddelen
Hoe zit het met babyvoeding en peutervoeding, en bestrijdingsmiddelen (zelfgemaakt en uit een potje)?
Voor babyvoeding uit een potje gelden strengere eisen als het gaat om resten bestrijdingsmiddelen. Er is namelijk speciale wetgeving voor baby’s en peuters tot 4 jaar, die gaat over de samenstelling, etikettering en bestrijdingsmiddelen.
Zelfgemaakte babyvoeding, groente en (gedroogd) fruit niet onveilig voor kleine kinderen
Het kan verwarrend zijn voor mensen dat er voor bestrijdingsmiddelen strengere eisen zijn voor babyvoeding uit potjes. Zo lijkt het alsof het minder veilig zou zijn om verse groente en vers fruit te geven. Gelukkig is het wel veilig om verse groente en vers fruit aan kinderen te geven. En dat geldt ook voor gedroogd fruit, zoals rozijnen.
Er kunnen inderdaad wat meer resten bestrijdingsmiddelen zitten in groente en fruit dan in potjes. Maar ook voor groente en fruit zijn strenge wetten. Bij het vaststellen van normen wordt ook rekening gehouden met zwangeren, baby’s en kleine kinderen, en er worden ruime veiligheidsmarges toegepast.
Lees ook: Is potjesvoeding gezond om te geven?
Hoe zit het met bestrijdingsmiddelen in kruiden, thee en rijst?
Onderzoek van Foodwatch laat zien dat in sommige kruiden, thee en rijst uit Nederlandse supermarkten resten zijn gevonden van bestrijdingsmiddelen die in de Europese Unie niet zijn toegelaten. Het is begrijpelijk dat dit misschien vragen of zorgen oproept.
Dat een middel niet is toegelaten, betekent niet automatisch dat het direct schadelijk is. Voor resten van bestrijdingsmiddelen gelden strenge wettelijke normen met ruime veiligheidsmarges. Dit geldt ook voor niet-toegelaten middelen. Producten die boven deze normen uitkomen, voldoen niet aan de regels en horen niet op de markt te zijn. Het is daarom niet wenselijk dat sommige kruiden uit dit onderzoek mogelijk niet aan deze regels voldoen. Producenten zijn verantwoordelijk voor het op de markt brengen van veilige producten, terwijl de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) hier toezicht op houdt.
Door de ruime veiligheidsmarge betekent een overschrijding echter niet automatisch dat een product schadelijk is voor de gezondheid. Daarnaast is voor de gezondheid ook van belang hoeveel van een product wordt gebruikt. Kruiden, specerijen en thee worden door de meeste mensen in relatief kleine hoeveelheden gegeten en gedronken. Daardoor is de kans op gezondheidseffecten klein.
Het advies blijft: eet gevarieerd. Dit onderzoek is geen reden om producten uit voorzorg weg te gooien of te vermijden, tenzij er een officiële waarschuwing of terugroepactie is. Houd hiervoor de informatie van de website van de NVWA in de gaten.
Wat zijn gevolgen van bestrijdingsmiddelen op natuur?
Boeren gebruiken bestrijdingsmiddelen. Maar deze middelen blijven niet alleen op hun stuk land. Ze komen ook in de lucht en het grondwater terecht. Daardoor verspreiden ze zich in de omgeving. Dit heeft gevolgen voor de natuur op en rond het boerenland en in het water.
Bovendien doden de bestrijdingsmiddelen vaak niet alleen de planten en dieren waarvoor ze bedoeld zijn. Dit kan ook effect hebben op andere planten en dieren. Bijvoorbeeld bijen, zweefvliegen, kevers en andere insecten die bloemen bestuiven (bestuivers). En daar hebben weer dieren last van die deze insecten eten. De biodiversiteit neemt af en de balans in de natuur raakt verstoord. Als er bijvoorbeeld minder insecten zijn, zijn er ook minder vogels. Want vogels eten insecten.
Ook de landbouw zelf heeft er last van. In Europa groeit 84% van de groente- en fruitsoorten alleen als ze zijn bestoven. Doordat er minder insecten zijn die bloemen bestuiven, is er op de helft van de landbouwgrond in de EU dat bestuivers nodig heeft nu al te weinig insecten om alle bloemen te bestuiven.
Naast bestrijdingsmiddelen zijn er nog andere oorzaken dat insecten verdwijnen. Bijvoorbeeld doordat boeren steeds meer van hetzelfde gaan produceren. Er komt verder te veel stikstof en fosfaat in de omgeving. En de leefgebieden van dieren raken steeds meer versnipperd.
In de biologische sector gebruiken boeren minder bestrijdingsmiddelen. De middelen die ze wel gebruiken, zijn van natuurlijke oorsprong. Daardoor is biologische landbouw beter voor de natuur en biodiversiteit. Lees meer over biologische voeding
Veelgestelde vragen over gevolgen van bestrijdingsmiddelen op natuur
Wat zijn gevolgen van bestrijdingsmiddelen op bijensterfte?
Er is veel discussie over de groep neonicotinoïden (bestrijdingsmiddelen tegen insecten). Deze stoffen zijn verwant aan nicotine. Ze verspreiden zich via sapstromen door de hele plant. Ze komen ook in pollen en nectar terecht. Dat is het voedsel voor bijen. Daarnaast komen bijen met neonicotinoïden in aanraking via honingdauw. De EFSA heeft in 2018 het risico van neonicotinoïden op bijen bevestigd. De laatste jaren zijn de toelatingen van neonicotinoïden ingeperkt.
sluiten
Of lees meer over hoe wij als Voedingscentrum onderzoek vertalen naar de praktijk.