Soja

Wat is soja?

Soja is afkomstig van de peulvrucht sojaboon. Van soja worden verschillende producten gemaakt. Edamame boontjes zijn jonge onrijpe sojaboontjes. Ze worden koelvers verkocht, uit de diepvries en als conserven in blik of stazak. Veel sojaproducten staan in de Schijf van Vijf. 

Welke producten worden gemaakt van soja?

Er zijn veel producten waar soja in wordt verwerkt. Enkele sojaproducten zijn: 

• Sojadrink, dit is een drank die bestaat uit gekookte en gepureerde sojabonen. Alleen als er minder dan 5 gram suiker per 100 gram inzit en het verrijkt is met calcium, vitamine B2 en vitamine B12, staat het in de Schijf van Vijf. Bekijk alle criteria. 
• Tempé, een koek van zachtgekookte sojabonen. Deze is behandeld met een schimmel waardoor het een lichtzure smaak krijgt. Tempé staat in de Schijf van Vijf. 
• Tofu is gemaakt van gemalen sojabonen. Bij het malen ontstaat een melkachtige vloeistof. Deze wordt met een zuursel gestremd waardoor er een vaste vorm ontstaat. Tofu staat in de Schijf van Vijf. Tahoe is hetzelfde als tofu. Je komt deze naam tegen in Indonesische recepten. 
• Kant-en-klare vegetarische producten op basis van sojaeiwit, zoals vegetarische balletjes, stukjes of burgers. Deze vegetarische producten staan alleen in de Schijf van Vijf als er voldoende eiwit en minder dan 1,1 gram zout per 100 gram in zit, en ze verrijkt zijn met ijzer en vitamine B12. Bekijk alle criteria. 
• Ook sojaolie staat in de Schijf van Vijf. Sojasaus is een bekend product dat van soja wordt gemaakt.
• Sojasaus wordt gebruikt als smaakmaker in Aziatische recepten. Sojasaus staat niet in de Schijf van Vijf. Het bevat erg veel zout. Sommige soorten, zoals ketjap manis, bevatten daarnaast ook veel suikers. 

Hoeveel soja eten we in Nederland?

In Aziatische landen wordt traditioneel veel soja gegeten. In Nederland wordt gemiddeld weinig soja gegeten. Nederland importeert veel soja. Het meeste wordt weer doorgevoerd naar andere Europese landen. Van de soja die in Nederland blijft wordt het grootste gedeelte gebruikt als diervoeding.  

Is soja gezond?

Soja is rijk aan plantaardig  eiwit en onverzadigd vet. Ook bevat het andere nuttige voedingsstoffen zoals ijzer. De sojaboon is een peulvrucht. De consumptie van 250 tot 300 gram peulvruchten per week verlaagt de kans op bepaalde hartziekten.  

Sojaolie 

Sojaolie bevat veel onverzadigd vet. Onverzadigd vet heeft een positief effect op de gezondheid. Onverzadigd vet verhoogt het goede cholesterol en verlaagt het slechte cholesterol. Sojaolie bevat vooral meervoudig onverzadigde vetzuren, zoals linolzuur en alfa-linoleenzuur. 

Kun je allergisch zijn voor soja? 

Sommige mensen zijn allergisch voor soja en producten op basis van soja. Als er soja in een product zit, dan staat dit op het etiket. 

Zijn sojaproducten goede vleesvervangers?

Soja is rijk aan eiwit, onverzadigd vet en bevat ijzer. Tempé en tofu zijn gemaakt van de sojaboon. Tempé en tofu kunnen gegeten worden in plaats van vlees. Kant-en-klare vegetarische producten op basis van sojaeiwit kunnen ook voldoen als vleesvervanger. Denk aan vegetarische balletjes, stukjes of burgers. Vegetarische producten op basis van soja staan alleen in de Schijf van Vijf als ze voldoende eiwit bevatten en er minder dan 1,1 gram zout per 100 gram inzit en ze verrijkt zijn met ijzer en vitamine B12. 

Bekijk alle criteria voor kant-en-klare vegetarische producten 

Is soja duurzaam?

De teelt van sojabonen heeft niet veel kunstmest en bestrijdingsmiddelen nodig. Soja komt vooral uit Zuid-Amerika. Soja dat als veevoer wordt gebruikt zorgt voor verlies aan biodiversiteit door grootschalige ontbossing en door teelt in grote monoculturen. 

Soja geteeld voor veevoer 

Verreweg de meeste soja wordt geteeld voor veevoer. De ruimte die nodig is voor deze teelt in Zuid-Amerika gaat vaak ten koste van het oerwoud of andere natuur. Niet-duurzaam geteelde soja zorgt voor ontbossing, verwoestijning en erosie.  

Soja geteeld voor sojaproducten 

De soja bestemd voor sojaproducten in de winkel, zoals kant-en-klare vegetarische producten, is meestal duurzaam geteeld. Producenten van sojaproducten kiezen ervoor om soja uit Europa of Canada te gebruiken, of ze kiezen voor biologische of anderszins ‘duurzaam’ gecertificeerde soja zoals Ronde Tafel voor Verantwoorde Soja (RTRS) of ProTerra. 

Sojadrink heeft een lagere milieu-impact dan melk als het gaat om broeikasgassen. Een glas melk heeft 2.5x meer broeikasgasuitstoot, 1.5x meer landgebruik en bijna 2x zo veel waterverbruik tot gevolg dan een glas sojadrink. Vegetarische producten op basis van soja hebben lagere broeikasgasemissies, landgebruik en waterverbruik dan vlees. Een portie kip heeft 2.5x meer broeikasgasuitstoot tot gevolg dan een vergelijkbare portie vleesvervanger op basis van soja. Eenzelfde portie rundvlees heeft zo’n 11x meer broeikasgasuitstoot tot gevolg.   

Vaak is soja genetisch gemodificeerd. Dat geldt niet voor biologische soja of soja uit Europa. Genetisch gemodificeerde soja(olie) kan ook in levensmiddelen als margarine en oliën zitten.

Duurzame soja (RTRS) 

In de Ronde Tafel voor Verantwoorde Soja (RTRS) zijn criteria ontwikkeld voor meer duurzame soja. Er zijn afspraken gemaakt voor arbeidsomstandigheden, teeltmethode en landgebruik dat niet ten koste gaat van natuurgebieden. Hierbij is genetische modificatie niet uitgesloten, bij biologische teelt is dat wel uitgesloten.

Vanaf begin 2011 is deze duurzame soja op de markt. De Nederlandse Task Force Duurzame Soja, waarin Nederlandse bedrijven en brancheorganisaties vertegenwoordigd zijn, ondersteunt de doelstellingen van de RTRS. Nederlandse zuivel- en vleesboeren gebruiken alleen RTRS-gecertificeerde soja. Ook diverse grote producenten van sojaproducten gebruiken deze soja. 

Bekijk de video Hoe duurzaam is soja eigenlijk? op ons YouTube-kanaal.

Is soja veilig om te eten of drinken?

Aan het gebruik van soja zijn geen specifieke risico’s verbonden. Wel wordt zwangeren geadviseerd om niet te veel sojaproducten te nemen. In sojaproducten zitten zogenaamde isoflavonen. Als je hier tijdens de zwangerschap hoge doseringen van binnenkrijgt, kan dit mogelijk invloed hebben op de ontwikkeling van de geslachtsorganen van de baby. Uit voorzorg geldt het advies om een hoge inname te beperken.

Bekijk ook  Voedingscentrum duidt: Frans advies over sojaproducten

Voor iedereen geldt dat het verstandig is om je wekelijkse hoeveelheid peulvruchten niet alleen met soja(producten) in te vullen, maar te variëren met verschillende soorten peulvruchten.  

Verse sojabonen

In peulvruchten komt de  natuurlijke gifstof lectine voor. Lectine wordt door verhitting onschadelijk gemaakt. De hoeveelheid lectine in verse sojabonen is lager dan in gedroogde peulvruchten, maar hoeveel lager weten we niet precies. Het advies is om uit voorzorg verse sojabonen voor gebruik 6 tot 8 minuten te koken en ze niet rauw te eten. 

Wat is het voedingsadvies voor soja?

Tofu en tempé 

Tofu en tempé staan in de Schijf van Vijf en tellen mee in het advies voor peulvruchten. Vul uit voorzorg niet je wekelijkse hoeveelheid peulvruchten alleen in met sojaproducten zoals tofu, tempé en verse sojabonen. We adviseren om te variëren met verschillende soorten peulvruchten, tofu en tempé.  

Sojadrink

Sojadrink en -gurt met toegevoegd calcium, vitamine B2 en B12 zijn een plantaardig alternatief voor zuivel. We raden aan om binnen je aanbevolen hoeveelheid zuivel en zuivelalternatief ook elke dag een keer voor een verrijkt zuivelalternatief te kiezen. Zo wissel je af tussen plantaardig en dierlijk en belast je het milieu minder. Lees meer over het kiezen van een goed zuivelalternatief.  

Zwangeren 

Neem tijdens je zwangerschap niet meer dan 3 glazen (van 200 milliliter) sojadrink of sojagurt per dag. En eet daarnaast maximaal 2 keer per week andere sojaproducten, zoals tofu, tempé of sojabonen. Zo zorg je ervoor dat je niet te veel isoflavonen binnenkrijgt. Lees meer over ons advies voor zwangeren. 

Etiket op sojaproducten

Eisen ten aanzien van etikettering zijn vastgelegd in de Warenwet etikettering.   

Volgens Europese wetgeving moet vanaf december 2014 op alle producten staan welke soorten olie gebruikt zijn. Bijvoorbeeld palmolie, sojaolie of olijfolie. Nieuwe producten moeten hier direct al aan voldoen.

Soja kan genetisch gemodificeerd zijn. Als genetisch gemodificeerde grondstoffen in een product zitten, staat dit op het etiket.

Keurmerk

Sojaproducten zijn een duurzamere keuze dan dierlijke producten. Wil je nog duurzamer kiezen? Dan kun je het beste kiezen voor soja met een topkeurmerk. Topkeurmerken zijn keurmerken die het hoogst scoren op het gebied van milieu en/of mens en werk en daarnaast goed scoren op controle en transparantie.