Encyclopedie A-Z

Allergenen

Allergenen zijn eiwitten die allergische reacties kunnen opwekken. Allergenen kunnen in bepaalde ingrediënten zitten.

Als je een voedselallergie hebt, is informatie op het etiket erg belangrijk. Soms zelfs van levensbelang. De Europese Unie heeft daarom bepaald dat de ingrediënten die voor de meeste overgevoeligheidsreacties zorgen op het etiket moeten staan.

Inhoud

Wat zijn allergenen?

Allergenen zijn eiwitten die allergische reacties kunnen opwekken. Allergenen zijn in te delen in:

Voedselallergenen: zij komen het lichaam binnen via eten.
Voorbeelden zijn: eiwitten in koemelk en pinda’s.
Inhalatieallergenen: zij komen het lichaam binnen via inademing. Voorbeelden zijn: stuifmeelpollen of uitwerpselen van huisstofmijt.
Contactallergenen: zij komen het lichaam binnen via contact met de huid. Voorbeelden zijn: bestanddelen van cosmetica.

Voedselallergenen

Voedselallergenen kunnen in bepaalde ingrediënten zitten. De Europese Unie heeft bepaald dat de ingrediënten die voor de meeste overgevoeligheidsreacties zorgen extra duidelijk op het etiket moeten staan.

Dat geldt voor deze 14 ingrediënten die een allergische reactie kunnen veroorzaken:

glutenbevattende granen, zoals tarwe (waaronder spelt en khorasantarwe, voorheen kamut), rogge, gerst en haver.
ei
vis
pinda
noten, zoals amandelen, hazelnoten, walnoten, cashewnoten, pecannoten, paranoten, pistachenoten en macadamianoten
soja
melk, inclusief lactose
schaaldieren
weekdieren
selderij
mosterd
sesamzaad
sulfiet
lupine

Bron afbeelding: NVWA

Ook van deze allergenen afgeleide stoffen die voor overgevoeligheidsreacties kunnen zorgen, moeten op het etiket staan. Bekijk hieronder ook de video over allergenen.

Inhoud video in tekst

Zie jij op een verpakking weleens ingrediënten met dikgedrukte letters staan? Of iets als ‘kan noten bevatten’? In deze video leggen we uit wat dat betekent en waarom het belangrijk is.

Het draait allemaal om allergenen, oftewel stoffen die een allergische reactie kunnen veroorzaken. Bij sommige mensen ziet het immuunsysteem deze stoffen onterecht als gevaarlijk, waardoor het een afweerreactie opstart. Ook voeding kan allergenen bevatten. Bij mensen met een voedselallergie kan een klein beetje al klachten geven. Denk aan diarree of benauwdheid. Soms zijn klachten zelfs levensbedreigend. Daarom is duidelijke informatie op het etiket verplicht.

De 14 meest voorkomende allergenen moeten altijd vermeld worden. Dit gaat onder andere om granen die gluten bevatten, noten en ei. Ook ingrediënten die hiervan afgeleid zijn, zoals bepaalde aroma’s en kruiden, moeten vermeld worden. Op verpakte producten staan allergenen extra duidelijk op de ingrediëntenlijst. Bijvoorbeeld met dikgedrukte tekst of hoofdletters. Voor onverpakte producten – zoals in een restaurant of bij de bakker – geldt een informatieplicht. Je moet altijd kunnen navragen welke allergenen in het gerecht of product zitten.

Nog even naar de verpakking. Soms zie je daar waarschuwingen als 'Kan noten bevatten' of 'Niet geschikt voor mensen met een pinda-allergie'. Dit geeft aan dat er kans is op kruisbesmetting. Het allergeen is dan niet bewust toegevoegd, maar kan onbedoeld in het product terecht zijn gekomen, bijvoorbeeld tijdens de productie. Dit is niet voor iedereen met voedselallergie een probleem. Vooral als je erg gevoelig bent is goed om zo’n waarschuwing serieus te nemen. Heb je een allergie en twijfel je? Overleg dan met je arts of diëtist.

Met allergenen is er dus een hoop om op te letten. Voor wat hulp is er onze gratis 'Kies Ik Gezond?'-app. Hierin kun je één of meerdere allergenen selecteren en zie je meteen of het in een product zit of niet. Wel zo handig!

sluiten

Onderzoek naar of een stof voor allergie kan zorgen

Door een stof te onderzoeken wordt bepaald of mensen er allergisch voor kunnen zijn of kunnen worden. Dit heet ook wel het onderzoeken van allergeniciteit. Dat onderzoek wordt vooral gedaan met nieuwe producten die op de markt komen, zoals sommige tropische vruchten of genetisch gemodificeerde producten.

Sommige voedingsmiddelen die als niet-allergeen uit een onderzoek kwamen, zorgen toch voor allergische reacties. Dat komt doordat sommige mensen anders reageren op de stof dan proefpersonen.

Welke informatie over allergenen staat op het etiket?

Verplichte informatie op het etiket

Bovenstaande allergenen moeten altijd op het etiket staan. Het moet opvallen, bijvoorbeeld met dikgedrukte tekst of in hoofdletters. Het maakt daarbij niet uit hoeveel van de stof in het voedingsmiddel zit of met welk doel het gebruikt is. Het kan dus gaan om een ingrediënt of om een hulpstof bij de productie. Ook stoffen die van de allergenen gemaakt worden, moeten op het etiket staan. Denk daarbij aan aroma’s.

Uitzonderingen

Er staan een paar uitzonderingen in de wet. Afgeleide stoffen die geen reacties kunnen geven bij mensen met een voedselallergie en coeliakie, hoeven niet op het etiket te staan. Voor sulfiet en zwaveldioxide geldt dat het er wel op moet staan zodra er meer dan 10 milligram per kilo of liter in het eindproduct zit.

Sporen van

Met teksten als ‘kan sporen van noten bevatten’ waarschuwden fabrikanten lange tijd voor mogelijke kruisbesmetting, ook al hoefde dat niet echt het geval te zijn.

Vanaf 1 januari 2026 zijn er in Nederland duidelijkere regels voor mogelijke kruisbesmetting. De regels gelden al sinds 2024, maar per 1 januari 2026 moeten alle fabrikanten hun verpakkingen hebben aangepast. Het doel is om verwarring te voorkomen, en allergiepatiënten alleen te waarschuwen als er echt een mogelijk gevaar is.

Er zijn referentiewaardes vastgesteld van een allergeen. De referentiewaarde is de hoeveelheid waarbij 5% van de mensen met een voedselallergie kans heeft op milde klachten. Zit er in een product meer dan de rreferentiewaarde, dan moet er een waarschuwing komen op het etiket. Dit mag op 2 manieren:

‘Kan xxx bevatten’ (bijvoorbeeld: ‘Kan noten bevatten’)
‘Niet geschikt voor xxx’ (bijvoorbeeld: ‘Niet geschikt voor mensen met een soja-allergie’)

Het mag alleen met deze woorden beschreven worden.

Lees het etiket altijd als je een allergie hebt. Bekijk de ingrediëntenlijst en let op de waarschuwingen. In het overzicht hieronder kun je bekijken wat de tekst op het etiket precies betekent.

Wat staat op het etiket:	Advies voor allergiepatiënt
Geen waarschuwing en geen allergeen in ingrediëntenlijst	Veilig voor mensen met een allergie. Mogelijk kleine kans op milde reactie bij zeer gevoelige personen.
Waarschuwing 'kan … bevatten' of 'niet geschikt voor …	Kans op allergeen en mogelijke reactie. De mate van de reactie is afhankelijk van de persoonlijke gevoeligheid. Bespreek dit met je arts of diëtist.
Allergeen in ingrediëntenlijst	Af te raden, eet het product niet.

Zinnen die je voorheen vaak tegenkwam als ‘sporen van xxx’ of ‘gemaakt in een fabriek waar ook xxx aanwezig is’ mogen op in Nederland geproduceerde producten niet meer.

Let op! Er zijn nog wel producten met andere teksten zoals 'kan sporen van… bevatten' in de winkels te koop. Zolang er nog geen EU-regels zijn voor duidelijkere waarschuwingen, kunnen er in de winkel producten liggen met afwijkende teksten. Dit gaat dan om producten die in andere landen dan Nederland zijn geproduceerd.

Besmetting met gluten

Het risico op besmetting met gluten is groot wanneer glutenvrije granen verwerkt worden tot bijvoorbeeld meel of vlokken. Daardoor kan er in bewerkte granen die van nature glutenvrij zijn (boekweitmeel, teffmeel, havervlokken, tapiocameel, mais(zet)meel) tóch gluten zitten. Vanwege deze ‘besmetting’ is het advies om bewerkte granen alleen te eten als de term ‘glutenvrij’ of het officiële Crossed Grain keurmerk op het etiket staat.

Aanvullende etikettering

Voor een paar nieuwe voedingsmiddelen (novel foods) is een extra allergenenwaarschuwing verplicht. Bijvoorbeeld op producten waarin raapzaadeiwit zit, moet staan dat dit ingrediënt voor een allergische reactie kan zorgen bij mensen die allergisch zijn voor mosterd. En op producten met insecteneiwitten (zoals meelworm, krekel of sprinkhaan) moet worden vermeld dat dit ingrediënt allergische reacties kan veroorzaken bij mensen met een allergie voor schaaldieren, weekdieren of huisstofmijt.

Hoe weet ik of onverpakte producten allergenen bevatten?

Er geldt ook een informatieplicht voor de 14 allergenen voor niet-voorverpakte producten, bijvoorbeeld in restaurants, ambachtelijke slagerijen en bakkerijen, zorginstellingen en de catering.

Zij moeten mensen vooraf laten weten dat er informatie over allergenen beschikbaar en op te vragen is. De ondernemer mag zelf bepalen op welke manier iemand de informatie over allergenen krijgt. Dit kan mondeling, maar bijvoorbeeld ook via een display of een schapkaart. In ieder geval moet ergens in het bedrijf een melding zichtbaar zijn, zodat duidelijk is waar naar de informatie kan worden gevraagd.

Heb je een voedselallergie, en heb je slechte ervaringen wanneer je uit eten gaat of eten afhaalt, omdat je nergens een melding ziet over allergenen? Meld dan bij de NVWA dat je verkeerd bent voorgelicht.

Handig hulpmiddel: 'Kies Ik Gezond?'-app

Met de ‘Kies Ik Gezond?’-app kun je eenvoudig jouw allergeen selecteren. Zo zie je in één oogopslag of het aanwezig is in het product of niet.

Meer over allergenen

Lees meer over het geven van voedselinformatie aan de consument bij Wet Voedselinformatie.

Kijk hier voor meer informatie over voedselovergevoeligheid.