Ga direct naar de inhoud.
Menu
Zoek
Apps en tools

Noten

Noten in het kort

  • Noten leveren veel goede voedingstoffen. Ook hangt het eten van ongezouten noten samen met een lager risico op bepaalde hart- en vaatziekten. Ook verlaagt het je LDL-cholesterol. Dat is goed voor je bloedvaten.
  • Ongezouten noten staan in de Schijf van Vijf, net als notenpasta en pindakaas van 100% noten of pinda's. Het advies is om elke dag een handje ongezouten noten te eten en te variëren tussen verschillende soorten noten. Je kunt ook afwisselen met zaden en pitten.
  • Pinda’s, walnoten en hazelnoten zijn de meest duurzame soorten noten.
  • Noten zijn een goed alternatief voor vlees en hebben een veel lagere klimaatimpact. Voor de teelt van sommige noten is wel veel water nodig. Dit kan tot problemen leiden in gebieden waar water schaars is.
  • In noten kunnen kleine hoeveelheden schimmelgifstoffen voorkomen. Hier wordt streng op gecontroleerd. Ook kunnen er bij het roosteren schadelijke stoffen ontstaan. Kies daarom bij voorkeur voor ongeroosterde of lichtgeroosterde noten.

Wat zijn noten?

Noten groeien aan bomen. Het zijn droge vruchten, omhult door een vruchtwand. Dit is een harde, houtachtige dop waar meestal 1 noot in zit. Bekende soorten noten zijn: amandelen, cashewnoten, paranoten, hazelnoten, macadamianoten, pecannoten, pistachenoten, walnoten. Ook pitten en zaden vallen binnen de groep noten. Bekende voorbeelden zijn pijnboompitten, lijnzaad, sesamzaad, zonnebloempitten, pompoenpitten en maanzaad.

Pinda’s zijn eigenlijk geen noten, maar peulvruchten. Amandelen zijn officieel fruit. Toch worden pinda’s en amandelen vanwege hun samenstelling tot noten gerekend.

Kokosnoot wordt niet onder noten ingedeeld, maar onder fruit.

Waar bewaar je noten?

Noten moeten goed afgesloten en droog worden bewaard, omdat ze gevoelig zijn voor schimmels. Het is het beste om ze koel te bewaren (bijvoorbeeld bij een temperatuur van 10 tot 15°C). De meeste noten zijn wel een half jaar tot een jaar houdbaar. Alleen verse kastanjes, die ook onder noten vallen, bederven snel. Kijk in de online bewaarwijzer voor meer bewaaradvies.

Zijn noten gezond?

Ongezouten noten, pitten en zaden staan in de Schijf van Vijf, net als notenpasta en pindakaas van 100% noten of pinda's. Noten leveren vitamines en mineralen zoals vitamine B1, vitamine E en ijzer. Verder leveren ze veel vezels en onverzadigd vet. De voedingswaarde van noten verschilt per soort. Pinda’s bevatten bijvoorbeeld veel niacine (vitamine B3), paranoten veel selenium en cashewnoten wat meer ijzer dan andere noten.

Verder hangt het elke dag eten van ongezouten noten samen met een lagere kans op coronaire hartziekten en beroerte. Ook zorgt het voor een lager LDL-cholesterol. Een te hoog LDL-cholesterol is niet goed voor de bloedvaten. Ondersteunend hieraan laat onderzoek zien dat het eten van noten in plaats van vlees samenhangt met een lagere kans op hart- en vaatziekten. Deze positieve gezondheidseffecten komen waarschijnlijk doordat er veel onverzadigd vet in noten zit, wat het LDL-cholesterol verlaagt. Mogelijk spelen er ook andere stoffen in noten een rol.

Hoeveel noten is het advies?

Het advies is om elke dag ongezouten noten te eten. Vul de Schijf van Vijf voor jou in voor een voedingsadvies op maat. Varieer tussen verschillende soorten noten en neem niet veel meer dan de aanbevolen hoeveelheid. Neem het liefst ongeroosterde of lichtgeroosterde noten. Ook notenpasta van 100% noten (zoals 100% pindakaas) telt mee. Je kunt afwisselen met zaden en pitten.

In de afbeelding hieronder zie je het hoeveel gram een handje noten of pindakaas voor 1 boterham bijvoorbeeld is.

60 gram pistachenoten in dop = 30 gram 1 eetlepel zaden en pitten = 15 gram 100% notenpasta op brood = 20 gram 1 schaaltje pinda's = 30 gram 100% pindakaas op brood = 20 gram 1 handje noten = 30 gram 1 schaaltje studentenhaver = 30 gram 1 portie pijnboompitten = 30 gram 4 walnoten in dop = 30 gram

Veelgestelde vragen over de gezondheid van noten

Welke noten zijn gezond?

Alle ongezouten noten en pinda's zijn goed voor je. Varieer vooral met verschillende soorten noten en pinda’s. De samenstelling van de voedingsstoffen is voor alle noten net wat anders. Je kunt niet stellen dat de één beter is dan de ander. Juist omdat de ene soort noten wat meer ijzer bevat en de andere soort vitamine E, is het goed om te variëren met noten. Je kunt afwisselen met zaden en pitten.

Kies bij voorkeur wel voor ongeroosterde of lichtgeroosterde noten. Met gebrande en geroosterde noten krijg je meer acrylamide binnen. Gebrande noten zijn op hoge temperatuur gebrand (gefrituurd in olie) en geroosterde noten zijn met droge lucht geroosterd.

Paranoten bevatten erg veel selenium. Af en toe een paar paranoten kan helpen om voldoende selenium binnen te krijgen, maar neem er niet te veel. Ook van lijnzaad kun je beter niet te veel nemen. Lees meer op Kan ik onbeperkt gebroken lijnzaad gebruiken?

Noten die niet in de Schijf van Vijf staan zijn gezouten noten, borrelnoten, noten met chocolade of suiker en notenpasta en pindakaas met toegevoegd zout, suiker of palmolie.

Liever een video kijken dan tekst lezen? Deze video geeft een samenvatting van bovenstaande tekst.

sluiten
Zijn walnoten gezonder dan andere noten?
Elke soort noot heeft weer een andere samenstelling aan voedingsstoffen. De gezondheidseffecten van noten zijn niet specifiek op één soort noten van toepassing. Binnen de groep noten bevatten walnoten een relatief hoge hoeveelheid alfa-linoleenzuur (ALA). ALA is een plantaardig omega 3-vetzuur dat het lichaam niet zelf kan maken en je via voeding moet binnenkrijgen. Omega 3-vetzuren beschermen tegen hart- en vaatziekten. ALA zit ook in lijnzaadolie, raapzaadolie, sojaolie en plantaardige (dieet)margarines. In kleine hoeveelheden zit ALA in vlees en in groene bladgroenten. Het advies is om vooral gevarieerd te eten en daarbij af te wisselen tussen verschillende soorten noten.
sluiten
Kan je noten vervangen als je geen noten kan of wilt eten?

Noten zijn niet 1 op 1 te vervangen door andere producten. Het is namelijk niet precies bekend welke stoffen in noten zorgen voor de positieve effecten op de gezondheid.

Wel kun je de gunstige voedingsstoffen uit noten, zoals vezels, eiwit, ijzer en onverzadigd vet, uit andere producten halen. Onverzadigd vet kun je bijvoorbeeld ook binnenkrijgen via pitten en zaden, avocado, vette vis (zoals zalm en haring), of plantaardige oliën (zoals olijfolie en zonnebloemolie).

sluiten

Zijn noten duurzaam?

Noten hebben een relatief lage klimaatimpact. De teelt van noten zorgt maar in kleine mate voor vermesting en verzuring van bodem en oppervlaktewater. Pinda’s, walnoten, hazelnoten en kastanjes zijn de meest duurzame soorten noten.

Het verschil in land en waterverbruik tussen verschillende soorten noten is groot. Vrijwel alle noten groeien aan bomen. We noemen dat boomnoten. Pinda's zijn geen boomnoten, ze groeien onder de grond. Er is veel water nodig voor de productie van boomnoten. Veel meer water dan bij de productie van pinda's of andere plantaardige eiwitbronnen zoals peulvruchten. Dit kan leiden tot problemen in gebieden waar water schaars is. Notenbomen kunnen dan ook het beste worden gehouden in gebieden waar voldoende water is.

Noten eten in plaats van vlees is beter voor het klimaat. De klimaatbelasting van noten is gunstiger dan van vlees en vergelijkbaar met ei. Het watergebruik van noten is wel hoog, maar per portie lager dan bij vlees.

Noten die goed in Nederland geteeld kunnen worden zijn hazelnoten, walnoten en tamme kastanjes.

Lees meer over noten en het milieu

CO2-uitstoot

De klimaatbelasting van noten is ongeveer 90% lager dan die van vlees. De CO2-uitstoot van 1 kilo noten ligt tussen de 2,4 en 4,3 kilo CO2-equivalent, bij 1 kilo kip is dit 4,4 en 6,5 kilo en voor rood vlees tussen de 9 en 32,6 kilo. Noten scoren ook een stuk beter dan vlees als je kijkt naar de hoeveelheid eiwit die ze leveren ten opzichte van de milieubelasting.

Landgebruik

De opbrengst per hectare is bij noten niet heel hoog. Het landgebruik varieert tussen de 4 en 16 vierkante meter per kilo noten. De boomgaarden worden regelmatig voor meerdere doeleinden gebruikt, zoals het laten grazen van vee.

Watergebruik

Het watergebruik van noten kan hoog zijn. Van de plantaardige gewassen zijn noten een van de grootste watergebruikers. Voor de teelt van pistachenoten, walnoten en amandel is veel water nodig. Pinda's hebben vrij weinig water nodig.

Per kilo noten is het watergebruik vergelijkbaar met een kilo vlees, maar per portie ligt het watergebruik bij noten lager. Een gemiddelde portie vlees is namelijk ongeveer 100 gram, een portie noten 30 gram.

De helft van de teelt van noten vindt plaats in gebieden waar veel waterschaarste is. Er is dan irrigatie nodig, bijvoorbeeld voor amandelen in Californië. Voor het milieu is het beter om boomnoten uit gebieden met waterschaarste te vermijden. In de winkel is het lastig te zien of dit het geval is. Je kunt hier wel rekening mee houden door pinda's te eten, te variëren tussen boomnoten en door niet meer noten te eten dan de aanbevolen hoeveelheid.

Arbeidsomstandigheden

De teelt van hazelnoten in Turkije en cashewnoten in India zijn in het nieuws geweest vanwege slechte arbeidsomstandigheden. Voor diverse noten uit tropische gebieden zijn er noten met het duurzaamheidstopkeurmerk Fairtrade verkrijgbaar, waarbij eisen zijn gesteld aan betere arbeidsomstandigheden.

sluiten

Zijn noten veilig?

Ongewenste schadelijke stoffen in noten

In noten kunnen kleine hoeveelheden schimmelgifstoffen voorkomen, zoals aflatoxine. Sommige schimmelgifstoffen kunnen schadelijk zijn voor de gezondheid. Daarom gelden er strenge wettelijke limieten en worden noten hierop gecontroleerd. Als je gevarieerd eet, is het gezondheidsrisico klein. Het advies voor volwassenen is om 30 gram ongezouten noten per dag te eten. Bij deze hoeveelheid profiteer je van de gezondheidsvoordelen van noten, terwijl de inname van schimmelgifstoffen laag blijft.

Bij het roosteren van noten kunnen er schadelijke stoffen ontstaan, zoals acrylamide en PAK’s. In (licht) ongeroosterde noten zitten minder van deze stoffen dan in (donker) geroosterde noten en hebben daarom de voorkeur.

Selenium in noten

Het gehalte aan selenium varieert tussen verschillende noten. Vooral paranoten bevatten veel selenium. Met een handje paranoten krijg je meer binnen dan de aanvaardbare bovengrens. Op zich is dat niet erg. De aanvaardbare bovengrens geeft namelijk de hoeveelheid die je langdurig kunt nemen zonder negatieve gezondheidseffecten. Hierbij wordt ook rekening gehouden met een veiligheidsmarge. Als je een keer over de aanvaardbare bovengrens heen gaat, krijg je niet gelijk klachten. Maar het is wel goed om te variëren met noten.

Cyanogene glycosiden in lijnzaad

Lijnzaad bevat cyanogene glycosiden. Grote hoeveelheden hiervan kunnen leiden tot gezondheidsproblemen door cyanidevergiftiging, zoals ademhalingsproblemen, hartstilstand en vergroting van de schildklier. Lees meer op Kan ik onbeperkt gebroken lijnzaad gebruiken?

Notenallergie

Sommige mensen zijn allergisch voor noten. Het afweersysteem reageert specifiek op het eiwit dat in 1 of meerdere soorten noten zit. Dit kan leiden tot klachten als mondblaasjes, huidklachten, benauwdheid en zelfs zeer hevige, levensbedreigende allergische reacties.

Allergie kan voorkomen bij:

  • Amandelen, hazelnoten, walnoten, cashewnoten, pecannoten, paranoten, pistachenoten en macadamianoten en producten op basis van deze noten.
  • Noten gebruikt in distillaten voor sterk alcoholische dranken.
  • Amandelen en walnoten gebruikt als smaakstof in sterk alcoholische dranken.
  • Sesamzaad en producten op basis van sesamzaad.
  • Pinda (aardnoten) en producten op basis van pinda.

Pinda’s zijn niet verwant aan de notenfamilie, waardoor je niet altijd voor noten én pinda’s allergisch bent.

Andere interessante pagina's rondom noten

Deze onderwerpen hebben te maken met noten:

Belangrijkste bronnen noten

Overzicht bronnen noten
sluiten