Voedingscentrum.nl maakt gebruik van cookies. Waarom? Lees onze uitleg. Je kunt de webanalyse cookies instellingen aanpassen.
Menu van de Week Recept van de dag
Een sensationele schotel
2 personen
30+ minuten
Ga naar
Encyclopedie

De Voedingscentrum Encyclopedie is de kennisbank van het Voedingscentrum. Je vindt er inhoudelijke informatie over allerlei onderwerpen.

Je kunt op 2 manieren zoeken naar onderwerpen in de encyclopedie: via het zoekveld en via het alfabet.

Nieuw
Kookboek Groente
Groenten zijn prachtige producten uit de... Bestel nu € 12,95
Populair
Alles over afvallen
Afvallen zonder dieet is de beste manier... Bestel nu € 9,95
Ga naar
 

Zoetstoffen

Zoetstoffen zijn stoffen die aan voedingsmiddelen worden toegevoegd om ze zoeter te maken. Er bestaan meer dan 15 goedgekeurde zoetstoffen. Sommige komen in de natuur ook voor, bijvoorbeeld in bessen of citrusvruchten. Er zijn ook zoetstoffen die in de natuur niet voorkomen en die gemaakt worden in een fabriek. Als in een product zoetstoffen gebruikt zijn, dan staat de naam van de stof of het E-nummer op het etiket. 

Alle zoetstoffen hebben een E-nummer. Dat betekent dat de stoffen door de Europese autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) gecontroleerd zijn en het gebruik veilig is. Pas als zeker is dat de stof niet schadelijk is voor de gezondheid en je er niet te veel van binnen kunt krijgen, krijgt een stof een E-nummer. 

Er zijn polyolen en intensieve zoetstoffen. Polyolen zijn half zo zoet tot even zoet als suiker. De meeste polyolen  leveren ongeveer half zoveel calorieën als suiker. 
Intensieve zoetstoffen zijn 30 keer (cyclamaten) tot wel 37.000 keer (advantaam) zoeter dan suiker en leveren nauwelijks of geen calorieën. 

Er zijn verhalen in omloop die mensen waarschuwen voor zoetstoffen zoals aspartaam, omdat deze schadelijk voor de gezondheid zouden zijn. Deze verhalen zijn vaak gebaseerd op verkeerde conclusies en onzorgvuldige onderzoeken. Hoe dat kan en hoe onderzoek werkt in de voedingswetenschap, lees je hier.

Producten met aspartaam zijn niet geschikt voor mensen met ‘fenylketonurie’(PKU). Verder kan overmatig gebruik van polyolen een laxerend effect hebben.

E-nummerzoeker

Meer weten over een specifiek E-nummer? Hieronder kun je het opzoeken. Je kunt zoeken op het E-nummer of op de naam van de stof. Er worden per E-nummer maximaal 8 producten aangegeven die een goede indruk geven waar de stof in kan zitten. Dit is geen volledige lijst, want sommige E-nummers worden aan heel veel producten toegevoegd. 

Welk E-nummer zoek je?

Waar kan het in zitten?

    Omschrijving

    Zoetstoffen vervangen suiker, of een deel daarvan, in bijvoorbeeld frisdranken, sap, yoghurt en jam. Ze zorgen ervoor dat deze producten even zoet smaken als producten waar meer suiker in zit, maar ze bevatten minder calorieën. Zoetstoffen zijn ook los verkrijgbaar als zoetjes, poeder of oplossing. Alle zoetstoffen hebben een E-nummer. 

    Er zijn 2 soorten zoetstoffen: polyolen en intensieve zoetstoffen. 

    • Polyolen zijn niet-intensieve zoetstoffen. Ze zijn half zo zoet tot even zoet als suiker. De smaak lijkt erg op die van suiker en ze hebben geen bijsmaak, zoals de meeste intensieve zoetstoffen. De polyolen leveren wel calorieën, maar ongeveer 2 keer zo weinig als suiker; rond de 2,4 kcal per gram (polyolen) ten opzichte van 4 kcal per gram (suiker). Alleen erytritol (E 968) levert geen calorieën.  Polyolen worden niet of nauwelijks opgenomen in de dunne darm. Diverse polyolen komen in de natuur voor, bijvoorbeeld in planten en bomen (E 967 xylitol), fruit (E 968 erytritol) en paddenstoelen (E 421 mannitol). De meeste polyolen worden kunstmatig gemaakt uit zetmeel en suikers. Xylitol (E 967) wordt gewonnen uit houtvezels.  
    • Intensieve zoetstoffen zijn 30 keer (E 952 cyclamaten) tot wel 37.000 keer (E 969 advantaam) zoeter dan suiker. Zeleveren geen of nauwelijks calorieën, omdat je maar een klein beetje nodig hebt voor de smaak. De meeste intensieve zoetstoffen worden kunstmatig gemaakt in een fabriek door verschillende stoffen te bewerken. Thaumatine (E 957), neohesperidine-DC (E 959) en steviolglycosiden (E 960) worden gewonnen uit de natuur: E 957 wordt gewonnen met zaden van een boom, E 959 uit sinaasappelschil en E 960 uit de ‘steviaplant’. 

    Welke zoetstoffen zijn er en waar zitten ze in?

    Hieronder staat welke zoetstoffen gebruikt worden. Er staat achter welk E-nummer de zoetstof heeft en in wat voor producten de zoetstof kan voorkomen.

    Polyol E-nummer  Waar kan het inzitten? 
    Sorbitolen  
    E 420
    Zuivelproducten, chocolade, snoep, kauwgom, koek en gebak, voedingssupplementen, ijs, sauzen
    Mannitol E 421 Zuivelproducten, chocolade, snoep, kauwgom, koek en gebak, voedingssupplementen, ijs, sauzen
    Isomalt E 953  Zuivelproducten, chocolade, snoep, kauwgom, koek en gebak, voedingssupplementen, ijs
    Polyglycitolstroop E 964  IJs, jam, chocolade, snoep, kauwgom, ontbijtgranen, koek en gebak, desserts
    Maltitolen E 965   Zuivelproducten, chocolade, snoep, kauwgom, koek en gebak, voedingssupplementen, ijs, sauzen
    Lactitol  E 966  Zuivelproducten, chocolade, snoep, kauwgom, koek en gebak, voedingssupplementen, ijs, sauzen
    Xylitol  E 967   Zuivelproducten, chocolade, snoep, kauwgom, koek en gebak, voedingssupplementen, ijs, sauzen
    Erytritol E 968   Zuivelproducten, chocolade, snoep, kauwgom, koek en gebak, voedingssupplementen, frisdranken, ijs
    Intensieve zoetstof    
    Acesulfaam-K  E 950 Groenten en fruit in blik of glas, jam, kauwgom, sauzen, koek en gebak, zoetjes, alcoholische dranken, voedingssupplementen
    Aspartaam   E 951 Zuivelproducten, ijs, chocolade, ontbijtgranen, zoetzure vis in blik of glas, soepen, vruchtendranken, frisdranken
    Cyclamaten  E 952 Fruit in blik of glas, jam, boterhampasta, koek en gebak, zoetjes, vruchtendranken, frisdranken, alcoholische dranken
    Sacharinen  E 954 Zuivelproducten, groenten en fruit in blik of glas, jam, snoep, sauzen, soepen, frisdranken, alcoholische dranken
    Sucralose  E 955 Zuivelproducten, groenten en fruit in blik of glas, jam, snoep, sauzen, soepen, frisdranken, alcoholische dranken
    Thaumatine  E 957 Zuivelproducten, ijs, chocolade, snoep, kauwgom, zoetjes, frisdranken, voedingssupplementen
    Neohesperidine-DC  E 959 Vetten, boterhampasta, ontbijtgranen, koek en gebak, vlees, soepen, vruchtendranken, alcoholische dranken 
    Steviolglycosiden  E 960 Zuivelproducten, zoetzure groenten en fruit in blik of glas, jam, chocolade, kauwgom, sauzen, noten, voedingssupplementen
    Neotaam  E 961 IJs, groente en fruit in blik of glas, snoep, koek en gebak, zoetzure vis in blik of glas, soepen, frisdranken, snacks
    Aspartaam-acesulfaamzout   E 962 Zuivelproducten, snoep, boterhampasta, koek en gebak, zoetjes, soepen, frisdranken, desserts
    Advantaam  E 969 Zuivelproducten, snoep, boterhampasta, koek en gebak, zoetjes, soepen, frisdranken, desserts

    Waar zit zoetstof in?

    Zoetstoffen komen voor in light-producten zoals light-frisdrank, light-jam en light-zuivelproducten. Ze kunnen ook zitten in andere producten, zoals kauwvitamines en kauwgom. In de E-nummerzoeker kun je zien in welke producten zoetstoffen kunnen zitten.

    Gezondheidseffecten

    Alle zoetstoffen hebben een E-nummer, wat betekent dat ze goed zijn onderzocht, goedgekeurd en veilig gebruikt kunnen worden. 

    Verwarring rond zoetstoffen

    Toch zijn er mensen die producten met zoetstoffen liever mijden. Dat komt vooral doordat er verhalen in omloop zijn die mensen waarschuwen voor E-nummers zoals de zoetstof aspartaam, omdat deze schadelijk voor de gezondheid zouden zijn. Deze verhalen zijn vaak gebaseerd op verkeerde conclusies en onzorgvuldige onderzoeken. Hoe dat kan en hoe onderzoek werkt in de voedingswetenschap, lees je hier.

    Aspartaam

    Aspartaam is een zoetstof die in de fabriek wordt gemaakt en die in de natuur niet voorkomt. Het is 200 keer zoeter dan suiker en bevat geen calorieën. Aspartaam wordt in ons lichaam omgezet in fenylalanine en asparaginezuur, waarbij methanol ontstaat. Dit zijn bekende stoffen voor het lichaam en kan deze goed verwerken. 

    In 2006 en 2007 zijn 2 studies gepubliceerd door het Italiaanse Ramazzini Instituut, waaruit zou blijken dat proefdieren kanker krijgen als gevolg van aspartaam. Naar deze studies is zeer goed gekeken door de Europese Voedselveiligheidsautoriteit (EFSA). Hun conclusie was dat de tumoren die waren gevonden niet kwamen doordat de ratten aspartaam kregen, maar omdat ze chronische ontstekingen hadden aan de ademhalingsorganen. De ratten waren dus al ziek voordat ze getest werden. Bovendien bleek de statistiek in het onderzoek niet te kloppen.

    Calorieën 

    De meeste polyolen leveren ongeveer 2 keer zo weinig calorieën als suiker. Erytritol en de intensieve zoetstoffen leveren helemaal geen of nauwelijks calorieën. Als je dus producten eet of drinkt waar de suiker is vervangen door zoetstoffen, krijg je met die producten minder calorieën binnen. 

    Bloedsuikerspiegel en gebit

    Als je producten eet of drinkt waarin de suiker is vervangen door zoetstoffen, dan zorgt dit voor een minder hoge toename van je bloedsuikerspiegel dan als je dezelfde producten eet met suiker. Ook zijn producten waarin de suiker is vervangen door zoetstoffen beter voor je tanden dan dezelfde producten met suiker.

    Te veel polyolen

    Polyolen worden niet of nauwelijks opgenomen in de dunne darm. In de dikke darm worden ze omgezet door bacteriën, waarbij verschillende gassen ontstaan. Ook trekken ze water aan. Bij een hoge inname kunnen polyolen daarom winderigheid en diarree veroorzaken. De één is hier gevoeliger voor dan de ander. Op levensmiddelen die meer dan 10% toegevoegde polyolen bevatten staat op het etiket dan ook de waarschuwing: ”overmatig gebruik kan een laxerend effect hebben”.

    Mensen met PKU

    Producten met de zoetstoffen aspartaam of aspartaam-acesulfaamzout (E 951 en E 962) zijn niet geschikt voor mensen met de erfelijke aandoening fenylketonurie (PKU). Aspartaam bevat namelijk het aminozuur fenylalanine. PKU-patiënten kunnen dit niet afbreken, waardoor het zich opstapelt in de hersenen. Daarom moet er op producten met aspartaam of aspartaam-acesulfaamzout (E 951 en E 962) staan: “bevat aspartaam (een bron van fenylalanine)” of “bevat een bron van fenylalanine”. 

    Veiligheid

    In de Europese verordening die gaat over het gebruik van E-nummers staat aan welke levensmiddelen de verschillende zoetstoffen mogen worden toegevoegd. Ook staat er wat het maximum toegelaten gehalte is. Hierdoor kun je er niet te veel van binnen krijgen. De in de EU toegelaten zoetstoffen zijn uitgebreid onderzocht op veiligheid door de EFSA.

    Lees meer over de veiligheidseisen van E-nummers.

    Voedingsadvies

    Producten met E-nummers kun je veilig eten. Zelfs als je alleen suikervrije producten gebruikt: bij een normaal eetpatroon krijg je niet te veel zoetstof binnen. Een light-product kan een goed alternatief zijn voor een gewoon product. Als je op de calorieën wil letten, bijvoorbeeld. Sommige mensen willen zoetstoffen of andere E-nummers toch liever vermijden. Vanuit gezondheidsoogpunt is het niet nodig zoetstoffen te vermijden, maar er is ook niets op tegen. Zoetstoffen zitten vaak in bewerkte producten die niet in de Schijf van Vijf. Om die reden kun je deze producten beter niet te vaak en te veel eten.

    Etiket

    Als in een product een zoetstof gebruikt is, dan staat deze bij de ingrediënten. Op het etiket staat de term ‘zoetstof’ gevolgd door de naam of het E-nummer.Bij voedingsmiddelen die één of meer zoetstoffen bevatten, staat verder op het etiket bij de naam van het voedingsmiddel ”met zoetstof(fen)” of “met suiker(s) en zoetstof(fen)”.  

    ‘Clean label’

    Steeds meer voedingsmiddelenfabrikanten willen hun producten een zogenaamd ‘clean label’ geven. Fabrikanten vermijden dan kunstmatig gemaakte stoffen of vermelden in plaats van het E-nummer, de volledige naam van de toegevoegde stof op het etiket. Dat mag volgens de wet. Dus in plaats van E 950 zet een fabrikant dan ‘acesulfaam-K’ op het etiket. 

    Waarschuwingen op het etiket

    Voor PKU patiënten staat op producten met aspartaam (E 951 en E 962) de waarschuwing: “bevat aspartaam (een bron van fenylalanine)” of “bevat een bron van fenylalanine”.

    Op levensmiddelen die meer dan 10% toegevoegde polyolen bevatten staat op het etiket de waarschuwing: ”overmatig gebruik kan een laxerend effect hebben”.

     

    Tip

    E-nummertabel

    In deze praktische gids gaan we dieper in op E-nummers. Hoe worden ze gemaakt, zijn ze schadelijk voor je gezondheid? Deze gids helpt je om meer inzicht te krijgen in het etiket en wat je daarop allemaal kunt vinden. Een handig hulpmiddel als je meer wilt weten over je eten.

    Bekijk