Voedingscentrum.nl maakt gebruik van cookies. Waarom? Lees onze uitleg. Je kunt de webanalyse cookies instellingen aanpassen.
Menu van de Week Recept van de dag
Lekker mals gestoofd
2 personen
30+ minuten
Ga naar
Encyclopedie

De Voedingscentrum Encyclopedie is de kennisbank van het Voedingscentrum. Je vindt er inhoudelijke informatie over allerlei onderwerpen.

Je kunt op 2 manieren zoeken naar onderwerpen in de encyclopedie: via het zoekveld en via het alfabet.

Nieuw
Kookboek Groente
Groenten zijn prachtige producten uit de... Bestel nu € 12,95
Populair
Alles over afvallen
Afvallen zonder dieet is de beste manier... Bestel nu € 9,95
Ga naar
 

Diabetes type 2 (suikerziekte)

Mensen met diabetes type 2 (suikerziekte) hebben onbehandeld een te hoog bloedsuikergehalte. Door hoge bloedsuikers kunnen complicaties ontstaan, zoals hart- en vaatziekten, nierziekten en slechtziendheid. 

Mensen met overgewicht hebben een grotere kans om diabetes type 2 te krijgen. Vooral als het vet rond de buik zit. Gezonde voeding helpt om gewicht te verliezen en kan zo bijdragen aan het voorkomen van diabetes type 2.

Voor mensen met diabetes type 2 is het net als voor iedereen belangrijk om gezond te eten volgens de Schijf van Vijf. Daarnaast zijn de adviezen voor mensen met diabetes type 2 extra gericht op: een gezond gewicht bereiken en behouden, veel bewegen, de bloedsuikers onder controle houden en goed zorgen voor hart en bloedvaten.

Omschrijving

Mensen met diabetes type 2 (suikerziekte) zijn verminderd gevoelig voor insuline en maken meestal minder insuline aan. Insuline is een hormoon dat een belangrijke rol speelt bij het bloedglucosegehalte. Een ander woord voor bloedglucose is bloedsuiker.

Insuline is nodig om glucose in de cellen toe te laten. Bij mensen met diabetes kan glucose de cel niet in, en blijft in het bloed. Het bloedsuikergehalte is daardoor te hoog. De nieren scheiden een deel van de glucose uit via de urine. 

Naamgeving: diabetes, suikerziekte of ouderdomssuiker? 

De volledige officiële naam voor diabetes is diabetes mellitus. Vaak hoor je de term suikerziekte. De term suikerziekte kan tot verkeerde conclusies leiden. Zoals dat iemand met diabetes helemaal geen suiker mag eten.

Diabetes type 2 werd ook wel eens ouderdomssuiker genoemd, maar ook jonge mensen kunnen dit type diabetes krijgen. De term ouderdomssuiker is dus onjuist.

Hoeveel mensen hebben diabetes type 2? 

In 2011 waren er in Nederland ongeveer 850.000 mensen met een diagnose diabetes. Ongeveer 90% van de mensen met diabetes heeft diabetes type 2. Het aantal mensen met diabetes type 2 neemt steeds verder toe. Daarnaast zijn er ongeveer 250.000 mensen met diabetes type 2 die geen klachten hebben, omdat bijvoorbeeld het bloedsuikergehalte maar een klein beetje verhoogd is. Daardoor weten ze niet dat ze diabetes type 2 hebben. Dat is gevaarlijk, omdat mensen dan te laat overgaan tot actie. 

Wat gebeurt er bij diabetes type 2? 

Wanneer je bepaalde koolhydraten binnenkrijgt, zet het lichaam deze om in glucose. Het gaat hierbij om verteerbare koolhydraten: zetmeel en suikers. Glucose komt in het bloed terecht. Daar noemen we het bloedglucose of bloedsuiker. Via het bloed komt de glucose terecht in de lichaamscellen. Zo levert glucose energie aan het lichaam. Dit heb je nodig voor bijvoorbeeld ademhalen, bewegen en het laten kloppen van je hart.

Cellen nemen bloedsuikers op met behulp van het hormoon insuline. Dit hormoon wordt in de alvleesklier gemaakt. Normaal zorgt het lichaam dat er genoeg insuline is om de suikers uit het bloed in de cellen te krijgen. Insuline werkt eigenlijk als een sleutel: het opent de deuren van de lichaamscellen zodat de bloedsuiker naar binnen kan gaan. 

Diabetes type 2 ontstaat doordat  lichaamscellen ongevoeliger worden voor insuline. Dit heet insulineresistentie. Door de insulineresistentie nemen je cellen minder bloedsuikers op. Zo stijgt je bloedsuiker steeds meer waardoor de alvleesklier ook steeds harder moet werken. Op een gegeven moment kan de alvleesklier de vraag naar meer insuline niet aan en raakt uitgeput. Hij maakt dan minder insuline aan.  

Bloedsuikergehalte

De hoeveelheid glucose in het bloed wordt uitgedrukt in millimol per liter (mmol/l). Iemand heeft diabetes als het bloedsuikergehalte bij bepaling in een laboratorium test:

  • Nuchter hoger is dan 6,9 mmol/l (de voorgaande 8 uur is niets gegeten).
  • Ongeveer 2 uur na een maaltijd hoger is dan 11 mmol/l. 

Er wordt gesproken van een voorfase van diabetes als de bloedwaarden:

  • Nuchter tussen de 6,1 en 6,9 mmol/l liggen.
  • 2 uur na een maaltijd  tussen de 7,8 en 11,0 mmol/l liggen. 

Bloedsuikerwaarden  zijn normaal als ze:

  • Nuchter onder de 6,1 mmol/l liggen. 
  • 2 uur na de maaltijd onder de 7,8 mmol/l  liggen.

Gezondheidseffecten

De hoge bloedsuikers bij diabetes geven verschillende directe klachten, zoals moeheid, dorst, honger hebben, veel plassen, uitdrogingsverschijnselen, jeuk en gewichtsverlies. Als diabetes behandeld wordt, verdwijnen de klachten meestal snel. 

Aan het begin hebben mensen met type 2 diabetes vaak weinig tot geen verschijnselen. Daardoor kunnen zij de ziekte soms al jarenlang hebben voordat deze ontdekt wordt.

Bij een langdurig hoog bloedsuikergehalte, beschadigen de bloedvaten. Daarom hebben mensen met diabetes meer kans op hart- en vaatziekten. Andere complicaties die kunnen ontstaan zijn nierziekten, een diabetisch voet en slechtziendheid. 

Risicofactoren

De kans op diabetes type 2 hangt af van een aantal factoren. De kans om deze ziekte te ontwikkelen neemt toe: 

  • Bij overgewicht. Vooral buikvet zorgt voor een grotere kans op diabetes type 2. Door overgewicht kunnen de lichaamscellen minder gevoelig worden voor insuline. Meer dan 80% van de mensen met diabetes type 2 heeft overgewicht. 
  • Wanneer iemand weinig beweegt.
  • Als een ouder, broer of zus diabetes type 2 heeft. 
  • Als iemand in het verleden zwangerschapsdiabetes heeft gehad of als de moeder zwangerschapsdiabetes had.
    Bij een bepaalde etniciteit. Diabetes type 2 komt vaker voor bij Hindoestanen, Turken en Marokkanen. Ook komt het bij deze groepen vaker op jongere leeftijd voor: al vanaf 35 jaar.
  • Bij een hoge bloeddruk.
  • Bij vetstofwisselingsstoornissen.
  • Als je rookt: dat maakt het lichaam minder gevoelig voor insuline.

Invloed van voeding

Door gezond te eten kunnen mensen het risico op diabetes type 2 verlagen. De Gezondheidsraad heeft  effecten van producten en voedingstoffen op het risico op diabetes type 2 afzonderlijk geëvalueerd. 

Van onderstaande voedingsmiddelen is met grote bewijskracht aangetoond dat er een verband is met diabetes type 2. Lees meer over bewijskracht op de pagina Voedingswetenschap: soorten onderzoek uitgelegd.

Hangt samen met een verhoogd  risico op diabetes type 2:

  • Suikerhoudende frisdrank en sap
  • Rood vlees (vanaf 100g onbewerkt rood vlees per dag)
  • Bewerkt vlees (vanaf 50 gram bewerkt vlees, zoals vleeswaren, per dag)

Hangt samen met een verlaagd risico op diabetes type 2:

  • Volkoren graanproducten 
  • Groene bladgroenten
  • Fruit
  • Koffie
  • Yoghurt

Alcohol

Bevindingen over de relatie tussen alcohol en diabetes type 2 wijzen zowel op een gunstig als ongunstig verband. Matig alcoholgebruik hangt samen met een lager risico, terwijl een matig gebruik van bier bij mannen en van sterke drank bij vrouwen samen hangt met een hoger risico. Lees meer bij alcohol.

Glycemische index

Het eten van producten met een lagere glycemische index (GI) verkleint de kans op diabetes type 2 iets. Dat heeft waarschijnlijk te maken met een verhoogde inname van vezels. Een voeding met veel vezels heeft vrijwel altijd een lage GI. Omdat voeding met veel vezels altijd een lage GI heeft, is het niet te onderzoeken of het beschermende effect komt door de lage GI of door de vezels. Lees meer over de glycemische index.

Voedingsadvies

Het grootste gedeelte van de voedingsadviezen gaan over adviezen voor mensen met diabetes type 2. Aan het einde staan adviezen om diabetes type 2 te helpen voorkomen.

Voeding bij diabetes type 2

Meerdere voedingspatronen, zoals een mediterraan voedingspatroon en een laag-koolhydraat voeding kunnen een positief effect hebben op glucosewaarden en beschermen tegen hart- en vaatziekten. Er is niet één ideale verhouding tussen de hoeveelheid koolhydraten, eiwit en vetten in een voeding voor diabetici. Het is de aanbeveling om voedingsadviezen die gelden voor diabetici aan te passen aan de individuele wensen en behoeften (budget, religie, cultuur, overtuiging, kennis) van de persoon met diabetes type 2. Een diëtist is de aangewezen persoon om hierbij te helpen. Zij kan de richtlijnen die gelden voor diabetici in een persoonlijk voedingspatroon vormgeven. 

Medicatie

Meestal is ook medicatie nodig voor de behandeling, bijvoorbeeld insuline of metformine. Hoe diabetes type 2 het beste behandeld hangt af van de persoon. Leidend zijn daarom altijd de arts en verpleegkundige. Zij stemmen de adviezen af de specifieke situatie.

Het voedingspatroon bij diabetes type 2

Voor mensen met diabetes type 2 is het, net als voor iedereen, belangrijk om gezond te eten volgens de  Schijf van Vijf, met onder andere voldoende groente en fruit, zachte smeer- en bereidingsvetten, volkorenproducten, vis, peulvruchten, noten, zuivel en water en thee. Dat kan met verschillende voedingspatronen en persoonlijke voorkeuren. Daarnaast zijn de voedingsadviezen voor mensen met diabetes type 2 gericht op het bereiken en behouden van een gezond gewicht, het onder controle houden van de bloedsuiker en op het goed zorgen voor hart en bloedvaten, om zo de kans op complicaties te verkleinen. Daarbij is bijvoorbeeld belangrijk om de inname van suikerhoudende dranken te beperken, en geraffineerde (witte) graanproducten zoals witbrood, witte rijst en witte pasta, te vervangen door volkoren varianten. Verder is het belangrijk om voldoende te bewegen. 

Bereiken en behouden van een gezond gewicht

Veel mensen met diabetes type 2 zijn te zwaar. En hoe meer overgewicht, hoe hoger het risico op hart- en vaatziekten. Vooral bij vetophoping in en rondom de buik is dit risico hoger. Als je veel buikvet hebt kunnen bovendien de lichaamscellen minder gevoelig worden voor insuline. Buikvet hangt verder samen met een verhoogd cholesterolgehalte en een hoge bloeddruk.

Het komt soms voor dat iemand door genoeg af te vallen helemaal geen medicatie voor diabetes type 2 nodig heeft. Maar als iemand overgewicht heeft, dan kan 5 tot 15% afvallen al een verbetering opleveren van de bloedsuikerwaarden, de insulinegevoeligheid van de cellen, het cholesterolgehalte in het bloed en de bloeddruk. 

Het is aan te raden om samen met de arts en diëtist te overleggen over de beste aanpak om af te vallen. 

Het onder controle houden van de bloedsuikers

Naast eventueel medicatie draagt een regelmatige verdeling van koolhydraten en vezels bij aan goede bloedsuikerwaarden. 

Net als iedereen hebben mensen met diabetes koolhydraten nodig. Ze kunnen evenveel koolhydraten nemen als mensen zonder diabetes. Maar mensen met diabetes moeten er wel heel bewust mee omgaan. Soms is het nodig om koolhydraten te tellen. Sommige mensen hebben wel baat bij een dieet met minder koolhydraten. De arts, diabetesverpleegkundige of diëtist helpt per individu te bepalen wat het beste werkt. 

Algemene adviezen die helpen bij het onder controle houden van de bloedsuikers:

  • Als koolhydraten gelijkmatig binnenkomen, kan het lichaam ze beter verwerken. Daarom moet iemand met diabetes type 2 de koolhydraten zoveel mogelijk over de dag verdelen. Dat kan door regelmatig te eten: elke dag 3 hoofdmaaltijden, namelijk ontbijt, lunch en avondeten, en maximaal 4 keer iets tussendoor. 
  • Na een maaltijd kan het bloedsuiker snel of langzaam stijgen. Het eten van veel vezels (uit volkorenproducten, groente en fruit) zorgt ervoor dat het bloedglucosegehalte niet te veel stijgt na de maaltijd. Vezels zitten veel in peulvruchten, groente, fruit, noten, volkoren pasta, zilvervliesrijst en volkorenbrood. 
  • Wees ook zuinig met toegevoegde suikers. Producten waaraan suiker is toegevoegd kunnen namelijk voor schommelingen in het bloedsuikergehalte zorgen. Neem bijvoorbeeld water en thee in plaats van zoete dranken (ook sap telt als zoete drank) en neem groente, fruit of volkorenbrood in plaats van koek en gebak. Dat is niet alleen goed voor de bloedsuikers, maar ook voor het gewicht.
  • Mensen die ondanks een gezond eetpatroon veel last houden van te hoge bloedsuikerpieken na de maaltijd, kunnen proberen of het helpt om voedingsmiddelen met een lage glycemische index te nemen. Hierbij is begeleiding van een diëtist belangrijk.  

In geval van gebruik insuline:

  • Alcohol verhoogt de kans op een hypo in combinatie met insuline. Dat komt doordat voor het afbreken van alcohol de lever nodig is. De lever maakt normaal gesproken ook glucose aan, maar door de alcohol komt die productie vrijwel stil te liggen. Het bloedglucose-verlagend effect kan enkele uren aanhouden en is groter wanneer alcohol niet tijdens een maaltijd wordt gebruikt. 
  • Soms is het nuttig om koolhydraten te tellen. Dan kan er ook ongeveer vastgesteld worden hoeveel insuline er per x gram koolhydraten gespoten moet worden. Dat kan per maaltijd verschillen. Bijvoorbeeld in de ochtend kan er meer insuline nodig zijn dan in de avond. Een diëtist helpt bij het tellen.

Beweging maakt cellen gevoeliger voor insuline. Bij veel beweging is het daarom verstandig om wat minder insuline te gebruiken óf wat meer te eten.

Goed zorgen voor hart en bloedvaten

Omdat de kans op hart- en vaatziekten toeneemt, is het voor mensen met type 2 diabetes heel belangrijk om goed te zorgen voor hart en bloedvaten. Eten volgens de Schijf van Vijf en zoveel is daarvoor de basis. In de Schijf van Vijf staan namelijk producten die goed zijn voor hart en bloedvaten, zoals vis, plantaardige vetten, volkorenproducten, groente, fruit, noten en peulvruchten. Bekijk hoe jouw Schijf van Vijf eruit ziet. 

Enkele adviezen binnen de Schijf van Vijf zijn voor diabetici extra belangrijk:

  • Neem zo min mogelijk producten met verzadigd vet en transvet en vervang producten met veel verzadigd vet door producten met veel onverzadigd vet. Lees meer over dit advies bij vetten
  • Eet minimaal 1 keer per week vis, bij voorkeur vette vis zoals makreel, haring en zalm.
  • Beperk de zoutinname (zeker bij een hoge bloeddruk) tot 6 gram. Een lagere inname dan 6 gram per dag is niet nodig. Bekijk tips om minder zout te eten.  

Voldoende beweging

Regelmatig bewegen heeft een positief effect op je diabetes. Beweging zorgt er namelijk voor dat  cellen beter reageren op insuline. Verder helpt het de bloeddruk en het cholesterol te verlagen en helpt het met afvallen of om overgewicht te voorkomen.

Supplementen

Soms lees je dat supplementen met vitamine D, chroom, magnesium of kaneel goed zijn voor mensen met diabetes. Maar hier bestaat nog veel onduidelijkheid over. Daarom geldt voor mensen met diabetes het gewone vitamine D-advies en de normale aanbevolen dagelijkse hoeveelheden chroom en magnesium. Kaneelsupplementen zijn niet nodig en zelfs af te raden omdat kaneel in grote hoeveelheden ook schadelijk kan zijn.

Voedingsadviezen om diabetes type 2 te voorkomen

Mensen die geen diabetes type 2 hebben verkleinen de kans op deze ziekte als ze een gezond gewicht behouden of krijgen. Een paar kilo afvallen heeft al een gunstig effect.

Daarnaast helpt het om te eten volgens de  Schijf van Vijf en voldoende te bewegen. Specifiek gelden de adviezen om diabetes type 2 te voorkomen om:

Vul voor een voedingsadvies op maat de Schijf van Vijf voor jou in.

Meer informatie

Tip

Voedingsadviezen

Het Voedingscentrum heeft in samenwerking met de Nederlandse Vereniging van Diëtisten een praktische brochure uitgebracht: 'Voedingsadviezen bij diabetes type 2'.

Bekijk