Voedingscentrum.nl maakt gebruik van cookies. Waarom? Lees onze uitleg. Je kunt de webanalyse cookies instellingen aanpassen.
Menu van de Week Recept van de dag
Makkelijk en snel op tafel
2 personen
0-15 minuten
Ga naar
Encyclopedie

De Voedingscentrum Encyclopedie is de kennisbank van het Voedingscentrum. Je vindt er inhoudelijke informatie over allerlei onderwerpen.

Je kunt op 2 manieren zoeken naar onderwerpen in de encyclopedie: via het zoekveld en via het alfabet.

Nieuw
Kookboek Groente
Groenten zijn prachtige producten uit de... Bestel nu € 12,95
Populair
Alles over afvallen
Afvallen zonder dieet is de beste manier... Bestel nu € 9,95
Ga naar
 

Kanker

De kans op sommige vormen van kanker kan verkleind worden door gevarieerd te eten, voldoende vezels binnen te krijgen, door voldoende groente en fruit te eten, matig te zijn met alcohol en bewerkt vlees, en geen voedsel met zwarte randjes of korstjes te eten, zoals aangebrand vlees of te donker gefrituurd voedsel. Het is daarnaast belangrijk om overgewicht te voorkomen of om af te vallen. 

Maar het is nog lang niet allemaal duidelijk welke stoffen uit de voeding een rol spelen en wat ze precies doen. Er zijn veel vormen van kanker en de invloed van voedsel hierop is erg ingewikkeld.

Omschrijving

Bij kanker beschadigt het DNA van een lichaamscel. Normaal gesproken wordt de beschadiging hersteld. Maar bij onherstelbare schade in het DNA, raakt de celdeling ontregeld. Er ontstaat overmatige celdeling, waardoor op termijn kanker kan ontstaan. Kanker ontstaat niet ineens: het is een proces van vele jaren. Het ontstaansproces bestaat uit veel stappen, waarop leefgewoonten en –omstandigheden en (genetische) risicofactoren invloed uitoefenen. 

Er zijn meer dan 100 soorten kanker, elk met een eigen ontstaanswijze. 

Gezondheidseffecten

Kanker en sterfte

Kanker vormt naast hart- en vaatziekten één van de belangrijkste doodsoorzaken in Nederland. Sinds 2007 is kanker de belangrijkste doodsoorzaak in Nederland. Ondanks dat de sterfte aan kanker in 2013 met 2,4% afnam ten opzichte 2012, stierven er dat jaar in Nederland 42.000 mensen aan (de gevolgen van ) kanker. Dit aantal bestrijkt 30% van de totale sterftegevallen in Nederland. Mannen sterven het vaakst aan longkanker, darmkanker en prostaatkanker en vrouwen sterven het vaakst aan longkanker, borstkanker en darmkanker.

Oorzaken

Erfelijke aanleg speelt een belangrijke rol bij het ontstaan van kanker. Daarnaast zijn risicofactoren voor bepaalde vormen van kanker bijvoorbeeld:

  • roken
  • ongezonde voedingsgewoonten (zoals het eten van aangebrand voedsel en grote hoeveelheden rood vlees en vleeswaren)
  • overgewicht
  • te veel blootstelling aan zonlicht
  • werken met kankerverwekkende stoffen
  • bepaalde bacterie- en virusinfecties, zoals het Humaan Papillomavirus (HPV) 

In verreweg de meeste gevallen is kanker waarschijnlijk het gevolg van een combinatie van factoren. De meeste risicofactoren vergroten de kans op kanker pas na lange tijd. Een risicofactor voor de ene soort kanker hoeft dat niet voor de andere soort te zijn. 

Overgewicht

Bij langdurig overgewicht is de kans verhoogd op onder andere borstkanker, dikke darmkanker, baarmoederkanker, nierkanker, slokdarmkanker, eierstokkanker, alvleesklierkanker, galblaaskanker en mogelijk ook op prostaatkanker.  

Effecten van voeding op kanker

Het is nog lang niet duidelijk welke stoffen uit voeding allemaal een rol spelen en wat ze precies doen. Maar voor een aantal voedingsmiddelen of -stoffen is er wel bewijs dat ze het risico op kanker verhogen of dat ze juist mogelijk beschermen tegen kanker.

Product of voedingsstof

Verhoogt het risico op

Bewijskracht*

Hoge inname van rood vlees

borstkanker

darmkanker

longkanker

Gering

Groot

Groot

Hoge inname van bewerkt vlees en vleeswaren

 

darmkanker

Groot

 

Te veel zout

 

maagkanker

Groot

 

Bètacaroteen uit supplementen bij mensen die met asbest werken

 

longkanker

Groot

 

Aangebrand voedsel

 

kanker

Mogelijk

De stof acrylamide die gevormd wordt bij verkeerd frituren

 

kanker

Mogelijk

Alcohol

 

darmkanker

borstkanker

longkanker

mond- en keelholte, strottenhoofdkanker

Groot

Groot

Gering

Groot

Te veel foliumzuur

 

darmkanker

Mogelijk

 

Verlaagt het risico op

 

Groente (algemeen)

 

darmkanker

maagkanker

longkanker

Groot

Gering

Gering

Groene bladgroente

 

longkanker

Groot

 

Hoog gebruik van fruit

 

darmkanker

longkanker

 

Groot

Groot

Vezels (totaal)

 

borstkanker

darmkanker

 

Groot

Groot

Graanvezel

darmkanker

Groot

Volkorenproducten

 

darmkanker

Groot

Zuivel (totaal)

 

darmkanker

Groot

Melk

 

darmkanker

Groot

Totaal zuivel, halfvolle en magere zuivel en halfvolle en magere melk (dus geldt niet voor volle zuivel)

 

borstkanker

Gering

Soja


longkanker

Gering

Een voedingspatroon dat hoog scoort op het gebruik van groente, fruit, volkorenproducten, noten, peulvruchten, oliën rijk aan onverzadigde vetzuren, magere zuivel, gevogelte en vis en dat weinig rood en bewerkt vlees, volle zuivel, hardevetten en toegevoegd suiker bevat

 

darmkanker

Gering

Het mediterraan voedingspatroon, gekarakteriseerd door het hoge gebruik van brood en andere tarweproducten, groente en fruit, peulvruchten, vis, olijfolie, noten en wijn

 

darmkanker

Gering

Calcium uit supplementen

 

darmkanker

Groot

Foliumzuur

dikkedarmkanker

Mogelijk

 

*Een grote bewijskracht betekent dat er een zeker of waarschijnlijk verband is. Gering betekent dat er sterke aanwijzingen zijn maar dat er meer studies nodig zijn om het verband aan te tonen. Mogelijk wil zeggen dat er nog onvoldoende bewijs is om onderbouwde uitspraken over te doen, slechts enkele (wat kleine) studies laten een zwak verband. Lees meer over bewijskracht op de pagina Voedingswetenschap: soorten onderzoek uitgelegd


Kanttekening bij longkanker

De belangrijkste risicofactor voor longkanker is roken. Voeding heeft slechts een klein effect heeft op het risico op longkanker. Veranderingen in rookgedrag hebben een veel groter effect. 

Voedingsadvies

Voorkomen van kanker

In het algemeen geldt dat gezond en gevarieerd eten belangrijk is om het risico op het ontstaan van kanker te verkleinen. Duidelijk is dat groente en fruit een positieve rol spelen, terwijl alcohol, overgewicht, rood vlees, vleeswaren en aangebrand eten een negatieve invloed hebben. Een eetpatroon met voldoende groente en fruit kan jaarlijks duizenden gevallen van kanker voorkomen. 

De volgende adviezen verkleinen de kans op sommige vormen van kanker:

  • Voorkom overgewicht 
  • Eet dagelijks voldoende groente, fruit, volkoren graanproducten en melk(producten). Voor volwassen geldt over het algemeen het advies om minimaal 250 gram groente, 2 porties (200 gram) fruit, voldoende volkorenproducten en 2 tot 3 porties melk(producten) te nemen. Vul de Schijf van Vijf voor jou in voor een advies op maat.
  • Eet niet meer dan 300 gram rood vlees per week (rood vlees is vlees van rund, varken, schaap en paard) en eet zo min mogelijk vleeswaren. Het algemene advies bij vlees is om niet meer dan 500 gram vlees per week te eten, rood en wit vlees af te wisselen met plantaardige eiwitbronnen, zoals peulvruchten en noten. Vleeswaren tellen mee bij de 500 gram en daarvoor geldt het advies om het niet te veel en niet te vaak te eten.
  • Neem geen alcohol. Als je toch alcohol wilt, houd het dan bij 1 glas per dag.
  • Eet geen voedsel met zwarte randjes of korstjes, zoals aangebrand vlees of te donker gefrituurd eten.

In geval van kanker

Voeding kan kanker niet genezen. Wat voeding wél kan, is de behandeling ondersteunen. Het kan dus onderdeel van de therapie zijn. Specifieke voedingsadviezen zijn nodig wanneer er sprake is van ondervoeding of bijvoorbeeld bij slik- en kauwproblemen. Een oncologisch diëtist wordt dan bij de behandeling betrokken. Op de website www.voedingenkankerinfo.nl is veel informatie te vinden over voeding voor mensen met kanker.

Meer informatie

KWF Kankerbestrijding, www.kwfkankerbestrijding.nl

Nieuw kookboek: Vandaag vegetarisch

'Vandaag vegetarisch' inspireert om eten op een nieuwe manier te benaderen. Steeds meer mensen eten minder of geen vlees. In dit kookboek vind je recepten op basis van peulvruchten, soja, ei, noten en vleesvervangers.