Voedingscentrum.nl maakt gebruik van cookies. Waarom? Lees onze uitleg. Je kunt de webanalyse cookies instellingen aanpassen.
Encyclopedie

De Voedingscentrum Encyclopedie is de kennisbank van het Voedingscentrum. Je vindt er inhoudelijke informatie over allerlei onderwerpen.

Je kunt op 2 manieren zoeken naar onderwerpen in de encyclopedie: via het zoekveld en via het alfabet.

Nieuw
Populair
Alles over afvallen
Afvallen zonder dieet is de beste manier... Bestel nu € 9,95
Ga naar
 

Ondervoeding

Ondervoeding ontstaat als iemand een langere tijd minder energie of voedingsstoffen binnen krijgt, dan nodig is om gezond te blijven.

Ondervoeding kan ontstaan doordat iemand te weinig eet of extra energie en voedingsstoffen verbruikt. Het probleem speelt vooral bij zieken en ouderen. Ondervoeding kan ook komen door problemen met kauwen of slikken. 

Bij het signaleren van ondervoeding moet de huisarts worden ingeschakeld. Familieleden of verzorgers zien het gezondheidsprobleem over het algemeen eerder dan de patiënt zelf. 

Omschrijving

Bij ondervoeding heeft iemand een tekort aan energie of voedingsstoffen. Dat leidt vervolgens tot een lager gewicht en het slechter functioneren van het lichaam. Dit komt vooral door de afname van de spiermassa en een tekort aan eiwitten, essentiële vetzuren, vitamines en mineralen.

De grootste groepen die die risico hebben op ondervoeding, zijn kwetsbare ouderen, chronisch zieken, mensen met kanker, mensen die een grote operatie ondergaan en mensen met een ernstig trauma. 

Oorzaken

Oorzaken van ondervoeding zijn:

  • verminderde voedselinname door een verminderde eetlust of misselijkheid.
  • moeilijkheden met kauwen, proeven, slikken of vertering. 
  • psychologische problemen, zoals angst, depressie, verdriet. Iemand heeft dan geen zin meer in eten. Een gevolg is het overslaan van maaltijden of kleinere porties nemen. 
  • sociale factoren, zoals eenzaamheid, geen mogelijkheid om eten te kopen of bereiden. 
  • dementie.
  • verslaving.

De belangrijkste risicofactor voor ondervoeding is ziekte. Door ziekte kan de behoefte aan voedingsstoffen ook hoger worden, zodat een normale voeding niet meer voldoende is.

Ondervoeding bij ouderen

Ouderen hebben een groter risico op ondervoeding, omdat ze vaker ziek zijn en minder bewegen. Bovendien hebben ouderen minder energie nodig dan toen ze jonger waren, waardoor het moeilijker kan zijn alle voedingstoffen met de voeding binnen te krijgen. 

Criteria

In de tabel staan de criteria voor ondervoeding. Iemand heeft kans op ondervoeding of is ondervoed als hij voldoet aan één van de criteria. Dus ook personen met een normaal gewicht kunnen ondervoed zijn. Daarnaast kan bij acuut verlies van voedingsstoffen door braken of diarree de voedingstoestand snel verslechteren, vooral als er ook een toegenomen energiebehoefte is door ziekte of koorts.

  Criteria 
Risico op ondervoeding  Onbedoeld gewichtsverlies 5 tot 10% (3 tot 6 kilo) in het afgelopen half jaar 
3 dagen (vrijwel) niet gegeten 
1 week minder dan normaal gegeten  
 
Ondervoeding 3 kilo (5%) of meer onbedoeld gewichtsverlies in de laatste maand
6 kilo (10%) of meer onbedoeld gewichtsverlies in het afgelopen half jaar 
Ondergewicht* 

* Ondergewicht is vast te stellen met de Body Mass Index (BMI). Voor volwassenen tot 65 jaar geldt dat ze ondergewicht hebben met een BMI van minder dan 18,5. Ouderen (65+) hebben ondergewicht bij een BMI van minder dan 20 en mensen met COPD bij een BMI van minder dan 21. 

Voor kinderen gelden er andere afkapwaarden. De arts zal gebruik maken van groeicurves om ondervoeding bij een kind vast te stellen.

Gezondheidseffecten

Ondervoeding heeft een grote invloed op de gezondheid. De gevolgen zijn onder andere:

  • langzamer herstel na een operatie of ziekte
  • meer en ernstigere complicaties na een operatie
  • vertraagde wondgenezing
  • verhoogde kans op doorligwonden (decubitus)
  • verminderde werking van het afweersysteem
  • verminderde spiermassa
  • verminderde hart- en longcapaciteit
  • lagere kwaliteit van leven
  • verhoogde kans op overlijden

Vaststellen van ondervoeding

Het is van groot belang om bij het vermoeden van ondervoeding direct de huisarts in te schakelen. Dat gebeurt vaker door familie, kennissen of verzorgenden (mantelzorgers), dan door de patiënt zelf. 

Voedingsadvies

Bij de behandeling van ondervoeding wordt de nadruk gelegd op voldoende inname van eiwit en energie. Daarnaast is beweging een essentieel onderdeel van de behandeling om de spiermassa te behouden. Op de pagina Gezond aankomen staan adviezen voor mensen met ondervoeding. Deze pagina is een extra hulpmiddel, daarnaast is het inschakelen van een huisarts nog steeds belangrijk. 

Afhankelijk van de ernst van de ondervoeding kan met een arts en/of diëtist een keuze gemaakt worden voor energie- en eiwitverrijkte voeding, eventueel aangevuld met vitamine- en mineralensupplementen, extra drinkvoeding of volledige drink- of sondevoeding.

Meer informatie

Stuurgroep Ondervoeding: www.stuurgroepondervoeding.nl


Meld je aan voor onze nieuwsbrief

Ontvang elke 2 weken tips en nieuwtjes over gezond, duurzaam en veilig eten in je mailbox.