Groente

Omschrijving

Groenten zijn de eetbare delen van een plant. Groente staat in de Schijf van Vijf. Eetbare paddenstoelen en de vruchten komkommer, tomaat en paprika worden ook tot de groenten gerekend. 

Herkomst

Groente komt uit de hele wereld. Op de zak, het schap of de kist met groente staat waar het vandaan komt.

Soorten groente

Deze soorten groente zijn er: 

• Koolsoorten: bloemkool, boerenkool, broccoli, Chinese kool, koolrabi, rode kool, savooiekool, spitskool, witte kool, spruitjes, paksoi.         
• Kiemgroenten: taugé, tuinkers.
• Paddenstoelen: champignons.
• Peulvruchten: doperwten, kapucijners, kousenband, peulen, snijbonen, sperziebonen, tuinbonen. 
• Vruchtgroenten: courgette, komkommer, paprika, pompoen, tomaten, aubergine, maïs.
• Bladgroenten: andijvie, sla, spinazie, veldsla, witlof, ijsbergsla, raapstelen, zeekraal, raapstelen, postelein. 
• Knolgewassen: rode bieten, bospeen, waspeen, knolselderij, radijs, winterpeen, koolraap, schorseneren, pastinaak, rettich. 
• Stengelgewassen: bleekselderij, venkel, asperge, artisjok, rabarber.
• Uien: ui, knoflook, bosui, prei. 

Consumptiecijfers

We eten meer verse groenten dan een aantal jaren geleden. Ongeveer driekwart kopen mensen vers, de rest komt uit diepvries, blik of glas. 

De top 10 van de meest gekochte groenten:  

1. Sla (inclusief gemengd)
2. Tomaat 
3. Komkommer
4. Paprika
5. Roerbak-/wok-/stoofgroenten (zoals prei)
6. Champignon 
7. Sperzieboon
8. Witlof
9. Wortel 
10. Bloemkool    

In gewicht is de ui de meest verkochte groente en staat prei ook in de top 10. 

Bewaren

De samenstelling van groente verandert al een paar uur na de oogst. De smaak en structuur gaan achteruit. Hoe snel de kwaliteit van groente achteruit gaat hangt af van de soort groente. Als het niet lukt om groente snel op te eten, is invriezen, conserveren, drogen of inleggen in zuur een optie om groente langer te bewaren. Bij conserveren (blik/glas) en inleggen in zuur wordt vaak zout en suiker toegevoegd.

Bewaaradviezen

Het is aan te raden verse groente niet langer dan 2 tot 5 dagen te bewaren. Dan blijven alle voedingsstoffen behouden. Voorgesneden groenten kunnen het best op dezelfde dag worden gegeten. 

Vruchtgroenten als tomaat, paprika en komkommer kunnen bijvoorbeeld beter niet in de koelkast worden bewaard, want dan treedt er koudebederf op.

Meer bewaartips.

Bereiden

Het is belangrijk groente voor de bereiding altijd eerst te wassen. 

De bereidingswijze heeft invloed op hoeveel voedingsstoffen het lichaam eruit opneemt. Door rauwkost en bereide groente af te wisselen krijg je zoveel mogelijk verschillende voedingsstoffen binnen. 

Voorgesneden en ongesneden groente

Voorgesneden groente kan minder vitamine C bevatten dan ongesneden groente. Bij het schillen en snijden gaat vitamine C verloren. Bij groene groente komt bij snijden hiernaast een stof vrij, dat vitamine C afbreekt. Het verlies van vitamine C blijft beperkt als de voorgesneden groente luchtdicht is ingepakt.

Koken en stomen

Groente verliest tussen de 20 en 50% van de vitamines bij het koken. Daarom geldt het advies groente niet langer dan nodig te koken in weinig water. Ook zijn groente te blancheren of stomen. Bij stomen blijft er meer smaak en de meeste vitamines behouden. Het is aan te raden groente uit blik of pot kort te verwarmen totdat het water kookt. Kook diepgevroren groente met weinig water volgens de gebruiksaanwijzing op de verpakking.

Gezondheidseffecten

Groente eten is goed voor de gezondheid. Er is niet één groente die in alle voedingsstoffen kan voorzien. Verschillende soorten groente eten is de beste manier om voldoende voedingsstoffen binnen te krijgen. Groente bevat weinig calorieën, maar wel veel voedingsvezels. Het geeft daardoor een vol gevoel. Het eten van groente verzadigt meer dan het drinken van groente.

Voedingsstoffen

Groente levert belangrijke voedingsstoffen, zoals vitamines en mineralen en voedingsvezels. In groente zit onder andere vitamine C, vitamine A, foliumzuur, kalium, ijzer en calcium. In groente zitten bovendien veel bioactieve stoffen, zoals carotenoïden. In principe kan ons lichaam zonder deze stoffen, maar ze spelen misschien wel een rol bij de positieve gezondheidseffecten van groente en fruit. 

De hoeveelheden voedingsstoffen verschillen erg tussen de verschillende groentesoorten. Ook binnen dezelfde soort kunnen verschillen bestaan. Afhankelijk van het ras, het seizoen, bodem, bemesting en klimaat kunnen de hoeveelheden voedingsstoffen variëren. Er zijn geen aanwijzingen dat biologisch geteelde groente meer voedingsstoffen bevat.

• Vitamine C zit vooral in spitskool, bloemkool en rode paprika. Groenten zijn samen met fruit de belangrijkste bron van vitamine C.
• De bioactieve stof carotenoïden kan in het lichaam worden omgezet in vitamine A. Dit zit in worteltjes, koolsoorten en donkergroene bladgroenten.  
• Foliumzuur is nodig voor de groei en het in stand houden van het lichaam en voor de aanmaak van rode en witte bloedcellen. Groenten zijn de beste leverancier van foliumzuur. Met name groene bladgroenten zijn hiervan een belangrijke bron. 
• Kalium is belangrijk voor een normale bloeddruk. Het zit vooral in tomaat en sla. 9% van de kalium die de Nederlander gemiddeld binnenkrijgt is afkomstig uit groenten. 
• IJzer hebben we nodig voor het transport van zuurstof in ons lichaam en de stofwisseling. IJzer zit vooral in groene groenten. Van de hoeveelheid ijzer in plantaardige voeding neemt ons lichaam tussen de 1 en 10% op. 
• Koolhydraten leveren energie. Groente levert dit vooral in de vorm van suiker. Groente en fruit leveren samen 5% van de hoeveelheid energie die de gemiddelde Nederlander binnenkrijgt. Groenten zijn goed voor 3%. 
• Voedingsvezels zijn belangrijk voor een goede darmwerking. Groente is een goede bron van voedingsvezels. 

Ziekten

Mensen die veel groente en fruit eten hebben een lager risico op hart- en vaatziekten en bepaalde vormen van kanker (darmkanker). Daarnaast is er een verband tussen de consumptie van groene bladgroente en een lager risico op diabetes type 2 en longkanker. Het is nog niet helemaal duidelijk waarom groente de kans op ziekten verkleint. Waarschijnlijk gaat het om een combinatie van stoffen. Om die reden kan een vitaminepil groente niet vervangen. 

Groentesap

Groentesap telt niet mee voor de dagelijkse portie groente. Groentesap bevat namelijk meestal kleinere hoeveelheden vezels, vitamine C, foliumzuur (B11) en andere (bioactieve) stoffen, dan van nature in groente aanwezig zijn. Er is nauwelijks onderzoek uitgevoerd naar het verband tussen het gebruik van groentesappen en het risico op chronische ziekten. 

Allergie

Een allergische reactie kan optreden bij vrijwel alle voedingsmiddelen, dus ook bij groenten. Mensen met hooikoorts kunnen sommige groenten beter niet eten. Het gaat om groenten met stoffen die erg op pollen lijken. Zo kunnen mensen met een bijvoetallergie beter geen selderij en wortel eten en mensen met een graspollenallergie geen tomaat. 

Veiligheid

Nitraat

Nitraat is een stof die van nature voorkomt in groente. Deze kan tijdens het bereiden of bewaren worden omgezet in nitriet. Recent onderzoek laat zien dat bij het eten van nitraatrijke groente de risico’s voor de gezondheid verwaarloosbaar klein zijn.

Bestrijdingsmiddelen

Op groente kunnen resten van bestrijdingsmiddelen achterblijven. Dat zijn er zo weinig dat ze niet schadelijk zijn voor de gezondheid.

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit controleert of er niet meer resten op groente zitten dan wettelijk is toegestaan. Bij biologische groente zijn er geen chemische bestrijdingsmiddelen gebruikt.

Bacteriën en virussen

Op groente kunnen ziekmakende  bacteriën of virussen voorkomen, zoals salmonella en E. coli. Zij kunnen een voedselinfectie veroorzaken. Het is daarom belangrijk om groente altijd zorgvuldig te wassen voor gebruik onder stromend water. Daarmee verwijder je vuil en stof en eventueel aanwezige ziekmakende bacteriën.

Natuurlijke gifstoffen

In sommige groenten zitten van nature hele kleine hoeveelheden natuurlijke gifstoffen. Dat zijn er zo weinig dat ze niet schadelijk zijn voor de gezondheid. De kans is klein dat je te veel natuurlijke gifstoffen binnenkrijgt. 

In groene tomaten zit de natuurlijke gifstof tomatine. In de groene delen van aardappelen zit de natuurlijke gifstof solanine. Deze groene delen kun je niet eten en kun je het beste wegsnijden. Sommige groenten kun je beter niet rauw eten vanwege de natuurlijke gifstoffen. Voorbeelden zijn champignons en sperziebonen.

Schadelijke stoffen

Op en in groente kunnen schadelijke stoffen zitten. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om resten van zware metalen door milieuvervuiling. Dit is in Nederland nauwelijks een probleem.

Voedingsadvies

Voor volwassenen geldt het advies om minimaal 250 gram groente per dag te eten. Je kun je dagelijkse porties groente makkelijk spreiden over de dag. Als je steeds andere groente kiest krijg je alle voedingsstoffen uit groente binnen die je nodig hebt. Je kunt groente beter eten dan drinken. Lees meer over welke groente(producten) wel en niet in de Schijf van Vijf staan en vul de Schijf van Vijf voor jou in voor een voedingsadvies op maat. 

Nitraat

Er is geen beperkend advies voor het eten van nitraatrijke groenten. Ook mag nitraatrijke groente gegeten worden in combinatie met vis en schelpdieren. Bekende soorten zijn andijvie, rode bieten, snijbiet, bleekselderij, Chinese kool, koolrabi, paksoi, postelein, raapstelen, waterkers, alle soorten sla, spinazie, spitskool en venkel.

Etiket

Wat er op de groenteverpakkingen moet staan, is vastgelegd in de Warenwet. Op een etiket staan onder meer de ingrediënten, de houdbaarheidsdatum, het gewicht en het land van herkomst vermeld. Aan verse, niet-voorverpakte groenten worden nauwelijks eisen gesteld. Alleen de naam en land van herkomst moeten worden vermeld. 

Kijk naar het online etiket voor meer uitleg over de verschillende onderdelen van het etiket.

Keurmerken

Aan keurmerken is te zien hoe groente is geteeld. Groente met een keurmerk voldoet aan de voorschriften van de organisatie die het keurmerk verstrekt.  

• Milieukeur
• Biologisch
• EKO-keurmerk 
• Max Havelaar: sperziebonen
• Nature’s Choice: tomaat
• Nature and More
• Erkend Streekproduct 
• Groene Hoed 

Duurzaamheidsaspecten

Voor het verbouwen van voedsel is energie nodig. De groenteteelt heeft daarom invloed op het klimaat. De verwarming en verlichting van kassen kost vooral in de winter veel energie. Ook het vervoer van groenten en het gebruik van machines bij de teelt kosten energie. 

Verse groenten die niet uit kassen, maar buiten van de volle grond komen beïnvloeden het klimaat het minst. In Nederland komt 1/5 deel van de groenten uit de volle grond en 2/3 uit een kas. De rest is geïmporteerd. 

De glastuinbouwsector en de overheid zoeken naar mogelijkheden om kassen te bouwen die energiezuinig zijn. Zo worden bijvoorbeeld onder de naam Nature’s Choice vleestomaten verbouwd op aardwarmte. 

Energieverbruik

Groente kan je rangschikken naar energieverbruik, van laag naar hoog: 

1. Groente van het seizoen en uit de regio  
2. Knolgroenten, zoals wortelen en uien uit Nederland  
3. Blik- en potgroente 
4. Diepvriesgroente 
5. Groente uit Zuid-Europa  
6. Groente uit Nederland uit de kas in de winter, zoals tomaat, paprika, komkommer, sla  
7. Groente van buiten Europa per vliegtuig, sperziebonen, peulen en asperges.

Milieu Centraal heeft een  groente- en fruitkalender samengesteld, waar je in één oogopslag op kunt zien hoeveel energie het heeft gekost om een bepaald product in een bepaald seizoen in de winkel te krijgen. 

Groente van het seizoen

Groenten van het seizoen zijn minder belastend voor het milieu dan geïmporteerde groenten of kasgroenten.

Je kunt er voor kiezen om een groentenabonnement te nemen. Iedere week krijg je voor een bepaalde prijs via de speciaalzaak een, meestal biologisch, groentepakket bezorgd met producten van het seizoen.

Natuurvriendelijke teelt

Een groenteteler heeft een GlobalGap-certificaat nodig om zijn producten aan supermarkten te kunnen verkopen. Global Good Agricultural Practice (GlobalGAP) stelt wereldwijd eisen aan boeren en tuinders voor voedselveiligheid, duurzaamheid en kwaliteit. Hiernaast kunnen groentetelers en bedrijven die hun groente kopen eigen afspraken maken over natuurvriendelijke teelt. 

Kenmerken van natuurlijke teelt zijn:

• Telers gebruiken zaden die minder gevoelig zijn voor plagen en ziekten. Het telen gebeurt in die klimaatgebieden waar de groenten van nature het beste groeien.
• Er worden geen of slechts minimaal bestrijdingsmiddelen gebruikt. Wanneer het toch nodig is worden de minst belastende middelen gebruikt. Voor bemesting worden alleen organische stoffen gebruikt van het eigen bedrijf. 
• Het is wisselteelt. Dit belast de grond minder omdat de gewassen elk jaar ergens anders staan.
• Er is geen sprake van genetische manipulatie.
• Binnen 2 uur na de oogst  worden de gewassen verwerkt. 

Meer informatie

Kijk voor meer informatie over bestrijdingsmiddelen op de website www.allesoverbestrijdingsmiddelen.nl