Omschrijving
Vitamine A is een vitamine die oplosbaar is in vetten. Het lichaam slaat een overschot van deze vitamine gedeeltelijk op in vet. Een ander deel wordt uitgescheiden via de urine of de gal. Vitamine A wordt ook retinol genoemd.
Vitamine A is bestand tegen hoge temperaturen zoals bij
bakken en braden. Vitamine A zit in dierlijke producten als
vlees en
vleeswaren, zuivelproducten,
vis en eidooier. Daarnaast zit het als toevoeging in margarine, halvarine en bak- en braadproducten. Dat staat dan op het
etiket. In lever zit veel vitamine A.
Het lichaam maakt ook zelf vitamine A aan uit carotenoïden uit plantaardige producten. De belangrijkste provitamine A carotenoïde is
bètacaroteen. Provitamine A zit in groenten, zoals worteltjes, bloemkool, spitskool en
fruit, zoals sinaasappels, mandarijnen en bananen. Andere provitamine A-carotenoïden zijn alfacaroteen en bètacryptoxanthine. Ook deze provitamines zet het lichaam om in vitamine A.
Het lichaam neemt minder vitamine A op uit carotenoïden dan de voorgevormde vitamine A uit producten van dierlijke oorsprong.
Het vitamine A-gehalte in voedingsmiddelen wordt meestal aangegeven in retinol-activiteitequivalenten (RAE): 1 RAE = 1 microgram retinol = 12 microgram bètacaroteen = 24 microgram alfacaroteen.
Naam
Vitamine A is ook bekend als retinol. De natuurlijke vorm van vitamine A in eten en drinken is retinol of retinylesters, of provitamine A-cartenoïden. Het gehalte wordt altijd vermeld in microgram vitamine A, vitamine A in supplementen is meestal retinylacetaat of palmitaat; er zijn ook supplementen met alleen B-caroteen. Het gehalte staat dan meestal ook vermeld als vitamine A.
Gezondheidseffecten
Vitamine A zorgt voor de huid en ogen. Vitamine A is nodig voor de aanmaak van cellen en de weefselstructuur van de huid, door vitamine A worden epitheelcellen gevormd in de huid, luchtpijp, het haar, tandvlees en longweefsel.
Door vitamine A kunnen de ogen zich aanpassen aan het schemer. Vitamine A zorgt ook voor een goede werking van het afweer- en immuunsysteem, zodat iemand niet ziek wordt.
Vitamine A speelt een belangrijke rol bij de groei van kinderen. Het is niet nodig kinderen extra vitamine A te geven, tenzij een arts dat voorschrijft.
Het is niet veilig om kinderen van 1 tot 3 meer dan 800 microgram vitamine A te geven per dag. Voor volwassenen ligt de bovengrens op maximaal 3000 microgram vitamine A per dag.
Een teveel aan vitamine A kan vergiftiging veroorzaken. De verschijnselen zijn hoofdpijn, misselijkheid, duizeligheid, vermoeidheid en afwijkingen aan ogen, huid en skelet. Er zijn ook aanwijzingen dat meer dan 1500 microgram vitamine A per dag het risico op heupfracturen bij volwassenen verhoogt, maar dit wordt nog verder onderzocht. Het gaat om vitamine A uit dierlijke producten en niet om provitamine A uit groente en fruit.
Een teveel aan vitamine A komt bijna niet voor, tenzij je vaak lever eet of hooggedoseerde supplementen slikt. Voor peuters en kleuters wordt geadviseerd het gebruik van leverproducten te beperken.
Een tekort aan vitamine A kan huidproblemen, dof haar, nachtblindheid en zelfs blindheid veroorzaken.
Zwangerschap
Te veel vitamine A kan schade aan het ongeboren kind veroorzaken. Zwangere vrouwen mogen daarom niet meer dan 3000 microgram vitamine A per dag binnenkrijgen. Het gaat om vitamine A uit dierlijke producten en supplementen. Omdat in lever veel vitamine A zit, is het beter dit tijdens de zwangerschap niet te eten.