Voedingscentrum.nl maakt gebruik van cookies. Waarom? Lees onze uitleg. Je kunt de webanalyse cookies instellingen aanpassen.
Menu van de Week Recept van de dag
Broodfeest
2 personen
0-15 minuten
Ga naar
Encyclopedie

De Voedingscentrum Encyclopedie is de kennisbank van het Voedingscentrum. Je vindt er inhoudelijke informatie over allerlei onderwerpen.

Je kunt op 2 manieren zoeken naar onderwerpen in de encyclopedie: via het zoekveld en via het alfabet.

Nieuw
Kookboek Groente
Groenten zijn prachtige producten uit de... Bestel nu € 12,95
Populair
Alles over afvallen
Afvallen zonder dieet is de beste manier... Bestel nu € 9,95
Ga naar
 

Vleeswaren

Vleeswaren zijn bewerkte producten van vlees die vaak op de boterham worden gegeten. Vleeswaren kunnen veel verzadigd vet en zout bevatten. Het is niet nodig om vlees te eten, je kunt het vervangen door andere producten.

Bewerkt vlees zoals vleeswaren worden in verband gebracht met hart-en vaatziekten en darmkanker. Eet vleeswaren daarom met mate. 

Zwangere vrouwen kunnen beter geen rauwe vleeswaren eten vanwege het risico op listeria en toxoplasmose.

Omschrijving

Vleeswaren zijn producten van vlees die vaak gesneden in plakken op de boterham worden gegeten. Vleeswaren kunnen van varkensvlees, rundvlees, kip of kalfsvlees gemaakt worden. Vooral varkensvlees wordt veel gebruikt, zoals voor worst, spek, bacon en ham. 

Vleeswaren staan niet in de Schijf van Vijf.

Soorten vleeswaren 

  • Gekookte worst, zoals boterhamworst
  • Droge worst, zoals salami en chorizo
  • Leverproducten, zoals (smeer)leverworst en paté
  • Ham
  • Rib- en speksoorten, zoals casselerrib
  • Rund- en kalfsvlees, zoals rosbief en filet américain

Worst

Voor het maken van worst worden resten uit de uitsnijderij, vet en separatorvlees gebruikt. Dit is het vlees dat van de botten wordt afgeschraapt. Het ziet er minder mooi uit dan het vlees bij de slager, maar het is goed eetbaar. In worst zit meestal wat vetter vlees, zoals spek. Ook vlees met wat meer vel en pezen zit vaak in worst. Vroeger werd worst altijd in darmen geperst, nu zijn dat meestal kunstdarmen.

Herkomst

In Nederland produceren we veel vlees. Het meeste vlees dat we eten komt uit Nederland, maar we importeren ook een groot deel. De herkomst hangt af van de vleessoort.

Productie

In de vleeswarenfabriek wordt het vlees op maat gemaakt en eventueel gedroogd of gerookt. Daarna wordt het vlees machinaal vacuüm verpakt, voorzien van een etiket en klaargemaakt voor vervoer naar de groothandel. Vanaf daar komt het in de winkels. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) ziet erop toe dat het productieproces verloopt volgens de eisen van de Warenwet.

Bewaren

Vleeswaren zijn in de koelkast houdbaar tot aan de houdbaarheidsdatum op de verpakking. Gooi ze direct weg als de houdbaarheidsdatum is verstreken.

Houd er rekening mee dat de houdbaarheid snel achteruit gaat als de verpakking is geopend. Leg vleeswaren na gebruik snel terug in de koelkast. Laat ze niet onnodig buiten de koelkast liggen.

Het is goed mogelijk om vleeswaren in de vriezer te bewaren. Neem op vakantie in het buitenland geen vleeswaren mee, ook geen vacuüm verpakte vleeswaren. Ze blijven alleen houdbaar als ze goed gekoeld worden bewaard.

Kijk in de bewaarwijzer voor praktische tips over het bewaren van eten.

Gezondheidseffecten

Voedingsstoffen

Vleeswaren leveren de vitamines B1, B2, B6 en B12 en mineralen zoals ijzer, zink, fosfor en seleen. Lever(producten) als leverworst/paté zijn bovendien rijk aan vitamine A.

Vleeswaren bevatten via het vlees van nature eiwit en vet. Er zitten geen koolhydraten in. Wel kunnen er koolhydraten of andere stoffen aan vleeswaren worden toegevoegd. Hoeveel vet en eiwit er in een vleeswaar zit hangt af van bijvoorbeeld de gebruikte vleessoort. 

Verzadigd vet

Vlees en vleeswaren kunnen veel verzadigd vet bevatten. Verzadigd vet verhoogd het risico op hart- en vaatziekten. De magere varianten bevatten minder vet en daarmee minder verzadigd vet. Deze leveren ook minder calorieën.

Zout

Vaak zit er veel zout in vleeswaren. Te veel zout verhoogt het risico op een hoge bloeddruk.

Darmkanker

Voor bewerkt vlees en vleeswaren is er volgens de World Health Organisation (WHO) voldoende bewijs om deze productgroep te classificeren als 'kankerverwekkend'. Dit betekent dat er overtuigend bewijs is dat het eten van bewerkt vlees en vleeswaren kanker kan veroorzaken. Bij een dagelijks gebruik van 50 gram bewerkt vlees ten opzichte van iemand die geen bewerkt vlees eet, neemt het risico op darmkanker met 18% toe. Het verhoogde risico betekent dat bij een dagelijks gebruik van 50 gram rood vlees meer, het risico op darmkanker toeneemt van 6 op de 100 naar 7 op de 100. Lees meer over het beoordelen van risico’s.

Of iemand daadwerkelijk kanker ontwikkeld hangt af van veel meer factoren, zoals erfelijke aanleg, roken en andere voedingsgewoonten. Het feit dat bewerkt vlees wordt gezien als kankerverwekkend, betekent niet dat dit hetzelfde risico geeft als bijvoorbeeld roken. Het risico op kanker door roken is vele malen groter.

Beroerte

Er is sterk bewijs dat bij een hoog gebruik van vleeswaren een grotere kans ontstaat op het krijgen van een beroerte. Dit zou met name te maken hebben met de hoeveelheid zout en verzadigd vet in deze producten. Te veel zout verhoogt de bloeddruk. Een hoge bloeddruk is een van de belangrijkste risicofactoren voor het krijgen van een beroerte.

Diabetes type 2

Er is sterk bewijs voor een ongeveer 20% hoger risico op diabetes type 2 bij een hoog gebruik van vleeswaren. Dit verhoogde risico kan te maken hebben met de hoeveelheid verzadigd vet in vlees. Hoge inname van verzadigd vet beïnvloed de insuline huishouding en is daarmee een grote risicofactor voor het ontstaan van diabetes type 2. 

Veiligheid

Voor voedselveiligheid gelden dezelfde knelpunten als bij vlees.

Nitraat/nitriet

Nitraat of nitriet worden gebruikt als conserveermiddel in vlees en vleeswaren. Het verlengt de houdbaarheid van de producten. De meest voorkomende conserveermiddelen in vleeswaren zijn:

  • E252 Kaliumnitraat 
  • E250 Natriumnitriet
  • E635 Dinatrium-5’-ribonucleotide
  • E938 t/m E949 Verpakkingsgassen

Nitraat en nitriet kunnen omgezet worden in nitrosamines. Deze zijn schadelijk. Daarom zijn er voor deze conserveermiddelen in de wet maximum gehaltes vastgelegd.

Voedingsadvies

Vleeswaren staan niet in de Schijf van Vijf. Vanwege de negatieve effecten op de gezondheid geldt het advies vleeswaren met mate te eten. Lees hoe je om kunt gaan met producten buiten de Schijf van Vijf

Alternatieven voor broodbeleg

Een gezondere keuze dan vleeswaren is hartig broodbeleg uit de Schijf van Vijf, zoals 100% notenpasta, ei, zelfgemaakte hummus, (gegrilde) groente, 30+ kaas en hüttenkäse. Lees meer over broodbeleg

Extra adviezen voor kinderen

Bij kinderen jonger dan 4 jaar raden we af om (smeer)leverworst en paté op de boterham te geven. Hierin zit namelijk veel vitamine A, en dat kan schadelijk zijn. Voor kinderen boven de 12 jaar en volwassenen zijn (smeer)leverworst en paté weekkeuzes. De veilige hoeveelheid per dag loopt langzaam op naar de veilige hoeveelheid voor volwassenen (3.000 microgram per dag).

Adviezen voor zwangere vrouwen

Zwangere vrouwen moeten uitkijken met vleeswaren in verband met listeria, toxoplasmose en te veel vitamine A

Deze regels gelden voor zwangere vrouwen:

  • Eet geen rauwe of deels rauwe vleeswaren, zoals rosbief, filet américain, ossenworst, salami, chorizo, tartaar, carpaccio en paté’.
  • Eet geen vleeswaren die langer dan de THT-datum (tenminste houdbaar tot) bewaard zijn.
  • Eet niet meer dan 1 boterham per dag met vleeswaren die lever bevatten. Lever bevat een hoog gehalte aan vitamine A. Te veel vitamine A is schadelijk voor ongeboren kinderen. Vleeswaren met lever zijn: leverworst, leverpastei, paté, hausmacher, berliner, leverkaas en lever.

Etiket

Eisen ten aanzien van etikettering zijn vastgelegd in de warenwet etikettering. Kijk naar het online etiket voor meer uitleg over de verschillende onderdelen van het etiket.

Lees meer over wat er op het etiket staat en over keurmerken bij vlees

Specifiek voor vleeswaren kan er nog wat over de Beschermde Oorsprongsbenaming of over het vel van worst staan.

Beschermde Oorsprongsbenaming

Bepaalde varkensvleeswaren zijn in Europa wettelijk beschermd. Zij mogen zich vernoemen naar een regio, omdat ze daar vandaan komen. Dit zijn producten met een Beschermde Oorsprongsbenaming (BOB). Voorbeelden zijn:
  • Jambon d’Ardenne (Ardennerham) uit België
  • Schwarzwälder Schinken uit Duitsland
  • Prosciutto di Parma (Parmaham) uit Italië
  • Tiroler Speck uit Oostenrijk

Worstvel

Wanneer een worstvel niet eetbaar is, dan moet dit op het etiket staan.

Duurzaamheidsaspecten

Vleeswaren hebben dezelfde duurzaamheidsaspecten als vlees

De lekkerste kerstrecepten
2 menu's voor jou

Wil je inspiratie voor een kerstmenu waar je helemaal de blits mee maakt? Met onze driegangenmenu's maak je zeker indruk. Ook in vega-variant.

 

Voedingskenmerken

Voedingswaarden
Gegevens per 100 g / ml (bron: NEVO)
Energie
Energiewaarde in kJ997 kJ
Energiewaarde in kcal240 kcal
Vet
Vet totaal18,8 g
Vetzuur
Vetzuren verzadigd4,0 g
Vetzuren trans0,0 g
Vetzuren enkelvoudig onverzadigd cis11,1 g
Vetzuren meervoudig onverzadigd2,6 g
Vetzuren n-3 meervoudig onverzadigd cis0,3 g
Vetzuren n-6 meervoudig onverzadigd cis2,1 g
Linolzuur2,0 g
ALA0,30 g
EPA0,02 g
DHA0,00 g
Vezel
Voedingsvezel0,9 g
Eiwit
Eiwit plantaardig0 g
Eiwit totaal14 g
Vitamines
Alfa-caroteen10 µg
Beta-caroteen509 µg
Beta-cryptoxanthine222 µg
Folaat equivalenten5,7 µg
Foliumzuur toegevoegd0,0 µg
Luteïne0 µg
Lycopeen40 µg
Nicotinezuur4,5 mg
Retinol act equivalent59 µg
Vitamine B10,03 mg
Vitamine B121,51 µg
Vitamine B20,11 mg
Vitamine B60,143 mg
Vitamine C12 mg
Vitamine D0,9 µg
Vitamine E6,5 mg
Zeaxanthine222 µg
Overigen
Alcohol0 g
As3 g
Cholesterol50,0 mg
Water59 g
Koolhydraten
Koolhydraten3,0 g
Polyolen0,00 g
Mono- en disacchariden1,3 g
Polysacchariden1,7 g
Natrium/zout
Natrium0,713 g
Zout1,783 g
Mineralen
Calcium14 mg
Fosfor158 mg
IJzer2,0 mg
Jodium2 µg
Kalium359 mg
Koper0,05 mg
Magnesium15 mg
Selenium9 µg
Zink4,80 mg
sluit venster
Informatie over bewaren, bereiden en duurzaam eten
Duurzaamheid
Klimaatbelasting
1 = 100 gram CO2-eq
Watergebruik
1 = 120 liter water
Landgebruik
1 = 1 m2
sluit venster