Voedingscentrum.nl maakt gebruik van cookies. Waarom? Lees onze uitleg
Menu van de Week Recept van de dag
Gedraaid lekker
2 personen
15-30 minuten
Ga naar
Encyclopedie

De Voedingscentrum Encyclopedie is de kennisbank van het Voedingscentrum. Je vindt er inhoudelijke informatie over allerlei onderwerpen.

Je kunt op twee manieren zoeken naar onderwerpen in de encyclopedie: via het zoekveld en via het alfabet.

Nieuw
Lekker eten met minder zout
Een praktisch boek voor iedereen die minder... Bestel nu € 9,95
Populair
Gezond eten met de Schijf van Vijf
Geheel vernieuwd! Iedereen weet dat gezond... Bestel nu € 9,95
Ga naar

Gehakt 'over de datum' eetbaar?

Feiten en fabels over houdbaarheid

Helma denkt: "Gehakt in een gesloten verpakking kun je een dag na de houdbaarheidsdatum nog eten."

Wat denk jij?

Alcohol

Alcoholische dranken zijn in te delen in zwak alcoholische dranken, mixdranken en sterke dranken. Op het etiket is te lezen hoeveel alcohol in de drank zit.

Matig alcoholgebruik kan het risico op hart- en vaatziekten verminderen. Matig alcoholgebruik is maximaal 1 glas alcohol per dag voor vrouwen en 2 glazen per dag voor mannen. Meer dan 1 glas per dag levert bij vrouwen al gezondheidsrisico´s op, zoals een verhoogd risico op borstkanker, bij mannen nemen ziekterisico’s toe bij meer dan 2 glazen per dag. 

Als je geen alcohol drinkt is het niet verstandig om vanwege de gezondheidseffecten wel alcohol te gaan drinken. Een gezonde leefstijl kan namelijk ook heel goed zonder alcohol en bovendien zijn er ook risico’s aan alcoholgebruik. 

Omschrijving

De meest voorkomende alcohol in eten en dranken is ethylalcohol of ethanol.

Alcoholische dranken zijn in te delen in zwak alcoholische dranken, mixdranken en sterke dranken.

Zwak alcoholische dranken zijn bijvoorbeeld bier en wijn. Zij bevatten minder dan 15% alcohol. Bier bevat 4% alcohol, wijn 10%.

De grootte van het glas wordt aangepast aan het alcoholgehalte. Hoe sterker de drank, hoe kleiner het glas. Daardoor zit er in alle zwak alcoholische dranken ongeveer 10 gram alcohol per glas.

Sterk alcoholische dranken zijn bijvoorbeeld alle likeuren, whiskey, wodka en gedistilleerde dranken, zoals jenever. Ze bevatten meer dan 15% alcohol.

Mixdranken zijn sterke dranken die gemixt worden met frisdranken en sappen, zoals rum cola en gin tonic.

Een glas alcohol levert ongeveer 0,2 promille alcohol in het bloed op bij een man en ongeveer 0,3 promille bij een vrouw. Dit verschilt per individu en hangt af van de omstandigheden. De wettelijke limiet voor deelname aan het verkeer is gesteld op 0,5 promille.

Welke stoffen levert alcohol?

Alcoholische dranken leveren naast alcohol, vocht en koolhydraten. De hoeveelheid koolhydraten per alcoholische drank verschilt sterk. 

Deze koolhydraten zijn voornamelijk suikers. In bier en wijn zitten ook mineralen en B-vitamines. De hoeveelheden zijn zo klein dat ze weinig of geen bijdrage leveren aan de totale inneming en geen effect hebben op de gezondheid.

Alcohol levert vocht, maar werkt ook vochtuitdrijvend. Door alcohol neemt de urineproductie in het lichaam toe en om alcohol af te breken en uit te scheiden is meer vocht nodig dan de drank zelf levert. Het is aan te raden alcohol af te wisselen met water om de vochtbalans op peil te houden.

Daarnaast leveren alcoholische dranken veel calorieën. De precieze hoeveelheid hangt af van de hoeveelheid alcohol en suikers die in de drank zit.

Effecten op het lichaam

Alcohol heeft direct effect op het lichaam. Het begint met een ontspannen gevoel en een zekere mate van angstreductie. De ademhaling en polsslag versnellen en de bloedvaten in de huid verwijden zich . Dit is te zien aan een rood gezicht.

Als je alcohol drinkt moet je extra vaak naar het toilet. Bij het oplopen van het alcoholgehalte in het bloed verandert de stemming en gedrag. Het vermindert de reactiesnelheid en zelfkritiek. Alcohol veroorzaakt zelfoverschatting, emotioneel gedrag en verdoving van de zintuigen.

De hoeveelheid alcohol in het bloed, het bloedalcoholgehalte (BAG) of bloedalcoholconcentratie (BAC), wordt uitgedrukt in promillages of gram alcohol per liter bloed. Een promillage van 0,5 wil zeggen dat 1 liter bloed 0,5 gram pure alcohol bevat.

Hoe hoog het BAG is hangt af van het lichaamsgewicht en de hoeveelheid vet in het lichaam.

Mannen kunnen over het algemeen beter tegen alcohol dan vrouwen, omdat mannen gemiddeld zwaarder zijn dan vrouwen en alcohol in het bloed wat sneller afbreken. Vrouwen hebben een hoger percentage lichaamsvet, maar minder lichaamsvocht. Ze krijgen na dezelfde hoeveelheid alcohol een hoger percentage alcohol in het bloed dan mannen. Vrouwen merken dus eerder de effecten van alcohol.

Afbraak van alcohol

Het lichaam neemt alcohol snel op. Wanneer alcohol langzaam en bij het eten wordt gedronken, gaat het trager. Via de dunne darm wordt alcohol in het bloed opgenomen.

Het lichaam breekt alcohol zo snel mogelijk af. In de maag wordt al een klein gedeelte afgebroken. De alcohol die in het bloed terechtkomt, wordt door de lever afgebroken. Gemiddeld wordt per anderhalf uur 1 glas alcoholhoudende drank afgebroken. Per persoon kan dit erg verschillen. Mensen die regelmatig alcohol drinken, breken deze bijvoorbeeld sneller af. Het is niet mogelijk om zelf de afbraak te versnellen, bijvoorbeeld door zwarte koffie te drinken.

Bij sommige mensen wordt minder alcohol in de maag afgebroken. Bij zware drinkers komt dat waarschijnlijk doordat het maagslijmvlies is aangetast. Medicijngebruik kan de afbraaksnelheid beïnvloeden. Zo kan alcohol minder snel worden afgebroken bij gebruik van maagzuurremmers, omdat hierdoor de afbraak in de maag verlaagd wordt. Het alcoholgehalte in het bloed is hoger, waardoor de effecten sneller optreden.

Alcohol wordt in het lichaam afgebroken tot aceetaldehyde. Deze stof is schadelijk voor de cellen, maar wordt snel weer uitgescheiden via de urine en uitademingslucht. De snelheid waarmee dit gebeurt varieert, bij mannen wat sneller dan bij vrouwen. Bij sommige groepen, zoals mensen van Aziatische afkomst is de afbraaksnelheid laag omdat de activiteit van het enzym dat de alcohol in je lichaam afbreekt, lager is.

Productie

Alcohol wordt geproduceerd door omzetting van koolhydraten. Dat productieproces wordt ook gisting of fermentatie genoemd. Bij wijn worden vruchtensuikers uit fruit omgezet, bij bier zetmeel uit granen.

Er kan ook extra alcohol worden toegevoegd of de alcohol wordt gedestilleerd. Bij bijvoorbeeld port en sherry wordt alcohol toegevoegd. Bij jenever en whisky wordt de alcohol gedestilleerd. Destilleren is een proces waarbij de alcohol wordt geconcentreerd tijdens verhitting. Dit gebeurt bijvoorbeeld bij jenever en whisky.

 Gemiddelde hoeveelheid calorieën per glas kcal 
 Breezer   180
 Rosé (150 ml)  120
 Rode wijn (150 ml)  120
 Bier, pils (250 ml)  110
 Witte wijn (150 ml)  100
 Bier, oud bruin (250 ml)  90
 Likeur (35 ml)  85
 Whisky (35 ml)  85
 Port (35 ml)  80
 Rum (35 ml)  80
 Vieux (35 ml)  70
 Bessenjenever (35 ml)  65
 Bier, alcoholarm en alcoholvrij (250 ml)  55

Bereiden

Na meer dan 2 uur stoven van gerechten waaraan alcohol is toegevoegd, is meer dan 90% van de alcohol verdwenen. Bij korter verhitten blijft meer alcohol achter: circa 40% na 15 minuten verhitten. 

Na flamberen blijft circa 75% van de alcohol aanwezig in het gerecht. Flamberen is het in brand steken van een van te voren verwarmde sterk alcoholische drank, die over een bereid gerecht wordt gegoten. 

Bij bewaren in de koelkast of bij kamertemperatuur van gerechten of sauzen waarin alcohol is verwerkt kan het alcoholgehalte met circa 10 tot 20% afnemen. 

Gezondheidseffecten

Voordelen voor de gezondheid

Matig alcoholgebruik kan bij mannen en vrouwen van middelbare leeftijd gunstige gezondheidseffecten hebben, zoals een lager risico op hart- en vaatziekten. Hierbij is wel het drinkpatroon van belang: onregelmatig drinken blijkt ongunstig. Dat geldt bijvoorbeeld als alle consumpties in het weekend worden gedronken, maar toch een gemiddelde van één per dag. Als je geen alcohol drinkt is het niet verstandig om vanwege de gezondheidseffecten wel alcohol te gaan drinken. Een gezonde leefstijl kan namelijk ook heel goed zonder alcohol en bovendien zijn er ook risico’s aan alcoholgebruik.

Matig alcoholgebruik kan het risico op hart- en vaatziekten verminderen. Matig alcoholgebruik is maximaal 1 glas alcohol per dag voor vrouwen en 2 glazen per dag voor mannen. Voor zover bekend maakt het niet uit wat voor soort drank wordt gedronken. Het effect lijkt vooral toe te schrijven aan de alcohol zelf. Dit effect is alleen aangetoond voor mensen van boven de 40 jaar. Onbekend is of het ook voor jongeren geldt.

Ook lijkt er een gunstig effect te zijn van matig alcoholgebruik op het sterfterisico bij diabetes type 2. Mogelijk houdt dit verband met het lagere risico op hart- en vaatziekten. Hart- en vaatziekten is een belangrijke complicatie bij diabetes mellitus. Matig alcoholgebruik lijkt alleen een gunstig effect te hebben op insulinewerking.

Het is een fabel dat je van bier drinken sterkere botten krijgt. Er zijn hiervoor wel enkele aanwijzingen maar geen hard bewijs. Dit effect zou samenhangen met de aanwezigheid van kleine hoeveelheden van de bioactieve stof fyto-oestrogenen in bier.

Het is een fabel dat rode wijn gezonder is dan witte wijn. Dit effect wordt wel toegeschreven aan de hogere gehaltes aan antioxidanten in rode wijn, zoals flavonoiden, maar dit effect is nooit duidelijk aangetoond.

Nadelen voor de gezondheid

  • Verslaving: Alcohol kan leiden tot lichamelijke en geestelijke afhankelijkheid of verslaving. Bij lichamelijke afhankelijkheid is steeds meer alcohol nodig voor hetzelfde effect. Als er na lange tijd gestopt wordt met het drinken van alcohol, treden onthoudingsverschijnselen op. Geestelijke afhankelijkheid uit zich in het gevoel niet meer zonder alcohol te kunnen. Het is aan te raden geen grote hoeveelheden achter elkaar te drinken en af en toe een dag over te slaan om de kans op gewenning of verslaving te verkleinen.
  • Veranderende stemming en gedrag: de reactiesnelheid vermindert en de kans op zelfoverschatting en emotioneel gedrag neemt toe. Er is een duidelijke relatie tussen alcoholgebruik en gedrag, waardoor het risico op sterfte en ziekte door verkeersongelukken en geweldsdelicten toeneemt. Dat doet zich vooral bij jongeren voor.
  • Ziekten: door alcohol neemt het risico op een verhoogde bloeddruk toe, en als gevolg daarvan een hoger risico op hart- en vaatziekten, een aantal vormen van kanker,met name borstkanker , leveraandoeningen, hersenbeschadigingen en een milde vorm van diabetes. Verder kan alcohol leiden tot verminderde vruchtbaarheid bij vrouwen en mannen.
Bij meer dan 20 glazen alcohol zijn de gevolgen nog ernstiger. Het bloedalcoholpercentage loopt dan op tot 4 promille en er is er kans op bewusteloosheid. Bij 5 promille is er acuut levensgevaar. Het effect verschilt per individu en hangt af van de combinatie met medicijngebruik of bepaalde aandoeningen.

Kanker

Bij meer dan 2 glazen alcohol per dag, neemt de kans op tumoren van de mond- en keelholte, strottenhoofd en slokdarm, dikke darm en endeldarm toe. Daarvoor is duidelijk wetenschappelijk bewijs. Dit geldt zowel voor bier, wijn als sterke drank. Als je rookt en drinkt is het schadelijke effect nog groter.

Volwassen vrouwen die 1 glas alcohol of meer per dag drinken, hebben een verhoogde kans op borstkanker. Voor jonge vrouwen is dit risico nog groter.
Voor maag- en alvleesklierkanker is een verband met alcoholgebruik nog niet aangetoond.

Leverziekten

Chronisch overmatig alcoholgebruik verhoogt het risico op leveraandoeningen zoals: een vette lever, alcoholische hepatitis, later levercirrose en uiteindelijk soms zelfs leverkanker. Er is onbekend bij welke hoeveelheden deze effecten optreden.

Hersenbeschadigingen

Het drinken van grote hoeveelheden alcohol, remt de opname van vitamine B1 ( thiamine). Als je heel eenzijdig eet en veel alcohol drinkt, is de kans op een gebrek aan vitamine B1 groot. Dit kan leiden tot het Wernicke-syndroom.

Diabetes

Chronisch overmatig alcoholgebruik kan leiden tot een milde vorm van diabetes type 2.

Overgewicht

Alcoholische dranken bevatten veel calorieën. Te veel alcohol kan daarom leiden tot overgewicht.

Alcohol levert 7 calorieën per gram. Dat is bijvoorbeeld 105 kilocalorieën in een glas bier en 82 kilocalorieën in een glas rode wijn. Dat is veel als je het vergelijkt met andere dranken. Daar zijn de calorieën uit de suikers in de drank nog niet bij opgeteld. Alcohol kan bovendien de eetlust aanwakkeren. Door hapjes bij de borrel loopt het aantal calorieën verder op.

Drie glazen bier leveren meer dan 250 kilocalorieën. Dat is meer dan 10% van het gemiddelde aantal calorieën per dag voor mannen en meer dan 12% van het gemiddelde aantal calorieën per dag voor vrouwen.

Bij mannen wordt de extra energie vooral opgeslagen op de buik. Opgeslagen vet in de buikholte kan sneller leiden tot hart- en vaatziekten, diabetes en galstenen. Zware drinkers die verder weinig eten, kunnen juist afvallen. Het verschilt per persoon bij welke hoeveelheid alcohol dat gebeurt.

Zwangerschap

Het is aan te raden geen alcohol te drinken vanaf het moment dat je zwanger wilt worden en tijdens de zwangerschap. Ook toekomstige vaders kunnen beter geen alcohol drinken totdat hun partner zwanger is.

Alcohol tijdens de zwangerschap vergroot de kans op een miskraam, vroeggeboorte en een kind met een laag geboortegewicht. Ook kan alcohol de latere ontwikkeling van het kind beïnvloeden. Alcohol kan leiden tot verminderde vruchtbaarheid bij de vrouw en mogelijk ook bij de man.

De alcohol gaat dan via de placenta naar het kind. De alcoholconcentratie in het kind is gelijk aan die in het bloed van de moeder. Alcohol kan op elk moment van de zwangerschap schadelijk zijn. De risico’s van de negatieve effecten nemen toe naarmate er meer alcohol wordt gedronken.

Vrouwen die zwaar drinken tijdens een zwangerschap hebben een verhoogde kans op een kind met het foetaal alcohol syndroom (FAS). Dit syndroom wordt gekenmerkt door groeiachterstand van het kind, specifieke afwijkingen in het gezicht, afwijkingen aan het centraal zenuwstelsel en het hart en misvormingen van de ledematen. Het risico neemt toe vanaf 6 glazen per dag.

Het is onbekend of de risico’s ook gelden bij vrouwen die weinig drinken tijdens de zwangerschap. Gezien de belangen van het kind wordt zwangere vrouwen aangeraden liever geen alcohol te gebruiken.

Borstvoeding

Alcohol komt via de moedermelk bij het kind terecht. Het kind slaapt dan minder en slechter. Het is daarom aan te raden geen alcohol te drinken als je borstvoeding geeft. Als je toch alcohol wilt drinken, dan geldt het advies om niet meer dan 1 glas per dag te nemen, direct na een voeding. Het is dan aan te raden te vervolgens 3 uur te wachten met de volgende voeding. De alcohol is dan afgebroken.

Kater

Na meer dan 3 glazen per dag kan een kater optreden. Het is per persoon verschillend of en wanneer iemand een kater krijgt. Een belangrijke factor bij een kater is de verstoring van de vochtbalans. Het enige middel dat wil helpen tegen een kater is veel water drinken, gelijk met alcohol of direct daarna.

Etiket

Op het etiket wordt het percentage alcohol in dranken weergegeven met vol%, wat volumeprocenten betekent. Deze vermelding gaat vooraf aan de term ”alcohol” of ”alc”. Van dranken die meer dan 1,2% vol alcohol bevatten, moet het alcoholgehalte worden vermeld. 

Als een drank volgens het etiket 10% vol alcohol bevat, wil dat zeggen dat de drank 10 milliliter alcohol bevat per 100 milliliter vloeistof. Omdat 1 milliliter alcohol 0,8 gram weegt, levert de drank per 100 milliliter 8 gram alcohol. 

Duurzaamheidsaspecten

Nederland importeert wijn die volgens de normen van eerlijke handel is geproduceerd. Deze wijnen zijn herkenbaar aan het keurmerk Max Havelaar op het etiket. Eerlijke handel zorgt ervoor dat boeren uit arme landen een goede prijs krijgen voor hun product.

Voedingskenmerken

Voedingswaarden
Gegevens per 100 g / ml (bron: NEVO)
Energie
Energiewaarde in kJ192 kJ
Energiewaarde in kcal46 kcal
Vet
Vet totaal0,0 g
Vetzuur
Vetzuren verzadigd0,0 g
Vetzuren trans0,0 g
Vetzuren enkelvoudig onverzadigd cis0,0 g
Vetzuren meervoudig onverzadigd0,0 g
Vetzuren n-3 meervoudig onverzadigd cis0,0 g
Vetzuren n-6 meervoudig onverzadigd cis0,0 g
Linolzuur0,0 g
ALA0,00 g
EPA0,00 g
DHA0,00 g
Vezel
Voedingsvezel0,3 g
Eiwit
Eiwit totaal0 g
Eiwit plantaardig0 g
Vitamines
Vitamine B20,03 mg
Vitamine C0 mg
Retinol act equivalent0 µg
Vitamine D0,0 µg
Vitamine E0,0 mg
Vitamine B10,00 mg
Vitamine B120,03 µg
Vitamine B60,055 mg
Folaat equivalenten8,8 µg
Nicotinezuur1,0 mg
Alfa-caroteen0 µg
Beta-caroteen0 µg
Luteïne0 µg
Zeaxanthine0 µg
Beta-cryptoxanthine0 µg
Lycopeen0 µg
Overigen
Alcohol4 g
Water92 g
Cholesterol0,0 mg
As0 g
Koolhydraten
Glucose0,0 g
Fructose0,0 µg
Lactose0,0 g
Maltose0,0 g
Saccharose0,0 g
Polyolen0,20 g
Koolhydraten3,1 g
Mono- en disacchariden0,0 g
Polysacchariden3,0 g
Natrium/zout
Natrium0,003 g
Zout0,008 g
Mineralen
Kalium54 mg
Magnesium8 mg
Calcium3 mg
Fosfor28 mg
IJzer0,0 mg
Selenium0 µg
Koper0,00 mg
Zink0,02 mg
sluit venster
Informatie over bewaren, bereiden en duurzaam eten
Bewaren
Bewaartijd in koelkast (dagen)1
Duurzaamheid
Klimaatbelasting
1 = 100 gram CO2-eq
Watergebruik
1 = 120 liter water
Landgebruik
1 = 1 m2
sluit venster