Voedingscentrum.nl maakt gebruik van cookies. Waarom? Lees onze uitleg. Je kunt de webanalyse cookies instellingen aanpassen.
Menu van de Week Recept van de dag
Broodfeest
2 personen
0-15 minuten
Ga naar
Encyclopedie

De Voedingscentrum Encyclopedie is de kennisbank van het Voedingscentrum. Je vindt er inhoudelijke informatie over allerlei onderwerpen.

Je kunt op 2 manieren zoeken naar onderwerpen in de encyclopedie: via het zoekveld en via het alfabet.

Nieuw
Kookboek Groente
Groenten zijn prachtige producten uit de... Bestel nu € 12,95
Populair
Alles over afvallen
Afvallen zonder dieet is de beste manier... Bestel nu € 9,95
Ga naar
 

Overgewicht

Bij overgewicht en obesitas (ernstig overgewicht) is er te veel overtollig vet in het lichaam opgeslagen. Mensen met overgewicht lopen meer gezondheidsrisico’s dan mensen met een normaal gewicht. Naarmate het overgewicht groter is, treden de gezondheidsproblemen vaker op en zijn ze ernstiger.

Ziekten gerelateerd aan overgewicht zijn diabetes type 2, hoge bloeddruk, galstenen, hart- en vaatziekten, rug- en gewrichtsklachten en bepaalde soorten kanker. 

Bij matig overgewicht geldt het advies om te proberen de overtollige kilo’s kwijt te raken, door gezond te eten en meer te bewegen. Het advies bij obesitas is om eerst naar de huisarts te gaan. Een gewichtsconsulent (bij matig overgewicht) of diëtist kan helpen bij het afvallen.

Omschrijving

Bij overgewicht en obesitas (ernstig overgewicht) is er te veel overtollig vet in het lichaam opgeslagen. Overgewicht en obesitas ontstaan als de hoeveelheid energie die iemand binnenkrijgt via eten en drinken voor een langere tijd hoger is dan het lichaam verbruikt (verbrandt).

Obesogene omgeving als oorzaak van overgewicht

In Nederland hebben we te maken met een omgeving waarin energierijk voedsel makkelijk verkrijgbaar is. De verleiding om te veel te eten en te drinken is daardoor groot. De beschikbaarheid van een goed wegennet en openbaar vervoer zorgt daarnaast voor een omgeving waarin de noodzaak om te bewegen minimaal is. Dit wordt de obesogene omgeving genoemd. De obesogene omgeving wordt wel als belangrijke oorzaak genoemd van de toename in overgewicht en obesitas.

Individuele oorzaken van overgewicht

Iedereen komt om andere redenen aan. Voorbeelden zijn:

  • Te veel eten of snoepen, bijvoorbeeld door stress of tijdens de zwangerschap. 
  • Te veel suikerhoudende dranken drinken, zoals frisdrank en sap.  
  • Te veel alcohol drinken. Alcoholische dranken bevatten veel calorieën. Te veel alcohol kan daarom leiden tot overgewicht. 
  • Minder bewegen en sporten, bijvoorbeeld door ziekte, letsel of tijdgebrek.
  • Verandering van leefstijl (meer eten of minder bewegen), bijvoorbeeld door samenwonen, kinderen krijgen, werkloosheid, pensionering. Ook stoppen met roken kan gepaard gaan met gewichtstoename.

Hoeveel volwassenen in Nederland hebben overgewicht?

De grafiek hieronder geeft aan hoe het percentage volwassenen Nederlanders met overgewicht zich sinds 1981 heeft ontwikkeld. De gegevens komen uit de Gezondheidsenquêtes van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) 



Sinds 1981 is het aantal volwassen Nederlanders met overgewicht en ernstig overgewicht (obesitas) anderhalf keer zo groot geworden. In 2016 had 50,2% van de mensen van 20 jaar en ouder overgewicht, waarvan 14,5% ernstig overgewicht. Meer mannen dan vrouwen hebben overgewicht, maar meer vrouwen hebben ernstig overgewicht. Het percentage mensen met overgewicht neemt toe met de leeftijd. Ook blijkt dat overgewicht vaker voorkomt bij mensen met een lager opleidingsniveau.

Van de kinderen en adolescenten (4-20 jaar) heeft 10,6% matig overgewicht en 2,7% ernstig overgewicht.

Bepalen van overgewicht: Body Mass Index (BMI)

De BMI is een maat voor het gewicht in verhouding tot lichaamslengte. De BMI van kinderen en volwassenen van 2 t/m 70 jaar, wordt berekend door het gewicht in kilo’s te delen door het kwadraat van de lengte in meters. Stel je weegt 80 kilo en je lengte is 1,70 meter. Dan is je BMI 80/(1,70x1,70) = 27,7 kg/m2. De BMI-meter rekent de BMI uit.

Gewicht    BMI 
Overgewicht    25-30 
Obesitas (ernstig overgewicht)    Meer dan 30 

Voor kinderen gelden andere afkapwaarden voor overgewicht en obesitas. Kinderen zijn in de groei en daarom zijn lengte, gewicht en dus ook de BMI afhankelijk van de leeftijd. Er zijn voor de leeftijdscategorie 2 tot 19 internationale afkapwaarden voor jongens en meisjes van de verschillende leeftijden vastgesteld. 

Voor mensen van Zuid–Aziatische herkomst of afkomstig uit een Afrikaans land ten zuiden van de Sahara, geldt dat ze al een verhoogd risico lopen op met name diabetes type 2 bij een BMI van 23 kg/m2.  Dit geldt voor mensen van Europese afkomst pas bij een BMI van boven de 25. Mogelijk geldt deze lagere BMI-grens ook voor Nederlanders van Noord-Afrikaanse, Hindoestaanse en in zekere mate ook Creoolse afkomst. Voor sommige groepen, zoals mensen met een Aziatische of Hindoestaanse afkomst, gelden bovendien andere grenswaarden voor de grens tussen een gezond gewicht en overgewicht. Dat heeft te maken met een andere lichaamsbouw.  

Door verlies van bot- en spierweefsel en een andere vetverdeling over het lichaam wordt de BMI vanaf 70 jaar als minder betrouwbare maat voor overgewicht gezien. 

Bepalen van gezondheidsrisico: middelomtrek

Naast de BMI wordt ook de middelomtrek als maat voor overgewicht gebruikt. Vet in en rond de buik is namelijk nadelig voor de gezondheid. In de praktijk geven de BMI en de middelomtrek meestal dezelfde uitkomst. Als dat niet zo is, adviseren we het resultaat van de middelomtrek aan te houden, omdat deze het extra risico van te veel buikvet meeneemt. Bij iemand met ernstig overgewicht en veel buikvet wordt gesproken van ‘abdominale obesitas’.

 

Mannen middelomtrek

Vrouwen middelomtrek

Ondergewicht

Omtrek kleiner dan 79 cm

Omtrek kleiner dan 68 cm

Gezond gewicht

Omtrek tussen 79 en 94 cm

Omtrek tussen 68 en 80 cm

Overgewicht

Omtrek tussen 94 en 102 cm

Omtrek tussen 80 en 88 cm

Obesitas

Omtrek groter dan 102 cm

Omtrek groter dan 88 cm

Gezondheidseffecten

Mensen met  overgewicht lopen meer gezondheidsrisico’s dan mensen met een gezond gewicht. Zij hebben bovendien vaker een ongezondere leefstijl (roken, drinken, niet bewegen). Naarmate het overgewicht ernstiger is, ontstaan er meer en ernstigere gezondheidsproblemen. Mensen met abdominale obesitas (veel buikvet) hebben een extra hoog gezondheidsrisico. 

Overgewicht verhoogt onder andere het risico op aandoeningen als: 

  • diabetes type 2 (suikerziekte): een toename in lichaamsgewicht leidt al binnen enkele maanden tot een grotere kans op diabetes type 2
  • hoge bloeddruk en hart- en vaatziekten 
  • metabool syndroom: bij metabool syndroom zijn 3 of meer van de volgende klachten aanwezig: veel vet in de buikholte (abdominale obesitas), verhoogde bloeddruk, verhoogd bloedsuikergehalte, verhoogd bloedvetgehalte of verlaagd HDL-cholesterolgehalte.
  • verschillende vormen van kanker: onder andere kanker van de slokdarm, dikke darm,  alvleesklier, nieren, borst, baarmoeder en eierstokken. 
  • galstenen
  • gewrichtsontstekingen en –slijtage
  • ademhalingsproblemen, waaronder kortademigheid en apneu (stokkende ademhaling tijdens de slaap)
  • menstruatiestoornissen
  • vruchtbaarheidsproblemen
  • psychische problemen: mensen met ernstig overgewicht krijgen vaak te maken met stigmatisering en discriminatie. Dat kan hun functioneren belemmeren en leiden tot een negatief zelfbeeld. Door de combinatie van psychische en lichamelijke klachten hebben mensen met ernstig overgewicht een verhoogde kans op arbeidsongeschiktheid.

Voedingsadvies

Mensen met matig overgewicht zonder bijkomende gezondheidsproblemen kunnen zelf proberen gewicht te verliezen en het behaalde lagere gewicht te behouden. Basis hiervoor is op een gezonde manier minder eten in combinatie met meer bewegen. Hierbij kan ook begeleiding nuttig zijn. Zeker in de beginfase. Voor een persoonlijk voedingsadvies en vragen over een gezond gewicht en afvallen kunnen mensen met overgewicht terecht bij een diëtist of een gewichtsconsulent.

Mensen met ernstig overgewicht (BMI hoger dan 30) en/of met gezondheidsklachten krijgen het advies om eerst naar een huisarts te gaan. Deze kan vaststellen of eventuele gezondheidsproblemen het gevolg zijn van het overgewicht.

Zoek een diëtist of gewichtsconsulent 

Gezond afvallen

Gezondheidsrisico’s van overgewicht verminderen al door 5 tot 15% van het gewicht te verliezen. Het Voedingscentrum helpt je in 3 fases naar een gezond gewicht.

Meer informatie

Nederlandse Vereniging van Diëtisten (NVD) 
www.dieetditdieetdat.nl 

Diëtisten Coöperatie Nederland
www.dietistencooperatie.nl

Beroepsvereniging Gewichtsconsulenten Nederland
www.gewichtsconsulenten.nl

Tip

Afvallen zonder dieet

Het boek 'Alles over afvallen' legt uit hoe je op een gezonde manier blijvend kilo's kunt kwijtraken, zonder dat daar een dieet aan te pas komt. Inclusief menusuggesties, 40 recepten en uitgebreide calorietabel.

Bekijk het boek