Voedingscentrum.nl maakt gebruik van cookies. Waarom? Lees onze uitleg. Je kunt de webanalyse cookies instellingen aanpassen.
Menu van de Week Recept van de dag
Een sensationele schotel
2 personen
30+ minuten
Ga naar
Encyclopedie

De Voedingscentrum Encyclopedie is de kennisbank van het Voedingscentrum. Je vindt er inhoudelijke informatie over allerlei onderwerpen.

Je kunt op 2 manieren zoeken naar onderwerpen in de encyclopedie: via het zoekveld en via het alfabet.

Nieuw
Kookboek Groente
Groenten zijn prachtige producten uit de... Bestel nu € 12,95
Populair
Alles over afvallen
Afvallen zonder dieet is de beste manier... Bestel nu € 9,95
Ga naar
 

Hart- en vaatziekten

De kans op hart- en vaatziekten wordt verkleind door een gezonde leefstijl: niet roken, een gezond gewicht, voldoende beweging en gezond en gevarieerd eten volgens de Schijf van Vijf met voldoende groente en fruit, vis, en vezels en weinig verzadigd vet. 

Deze voedingsadviezen zijn ook zeer belangrijk voor hartpatiënten en mensen met een hoger risico op hart- en vaatziekten, zoals mensen met een hoge bloeddruk, een te hoog cholesterolgehalte of diabetes. Met de arts kan in deze gevallen worden bekeken of cholesterol- of bloeddrukverlagende geneesmiddelen en aanvullende voedingsadviezen verstandig zijn.

Hart- en vaatziekten is een overkoepelende term voor verschillende ziekten aan het hart of bloedvaten. Hart- en vaatziekten zijn een belangrijke doodsoorzaak in Nederland.

Meestal is vaatvernauwing door afzettingen aan de vaatwand (atherosclerose) de oorzaak van hart- en vaatproblemen. Vaatvernauwing kan al op jonge leeftijd beginnen. Hierdoor kan het jaren duren voor er hart- en vaatproblemen ontstaan. 

Door het dichtslibben van de slagaders (aderverkaling) kunnen bloedvaten (bijvoorbeeld in been of voet) verharden. Daardoor verliezen slagaders en bloedvaten hun elasticiteit. Hart- en vaataandoeningen kunnen vervolgens ontstaan door onvoldoende bloeddoorstroming in de slagaders of bloedvaten. Hierdoor kan de zuurstofvoorziening van de organen en spieren onvoldoende worden.

Coronaire hartziekten

Er liggen slagaders als een soort krans om het hart heen: de kransslagaders (coronairarterieën). Aandoeningen die komen door afwijkingen of beschadigingen in deze aders worden coronaire hartziekten genoemd. De 2 bekendste vormen zijn een hartinfarct en angina pectoris. Pijn op de borst is een kenmerk van beide ziekten. Bij angina pectoris zijn de klachten over het algemeen minder hevig en korter durend.

  • Een hartinfarct ontstaat wanneer een bloedprop of vaatvernauwing een kransslagader plotseling afsluit. Bij een hartinfarct is er meestal sprake van plotselinge, hevige pijn in de borst die lang aanhoudt.
  • Angina pectoris, letterlijk 'pijn op de borst', komt door een tijdelijk tekort in de bloedtoevoer van het hart. door  vernauwing(en) in de kransslagaders. Daardoor krijgt een deel van het hart te weinig zuurstof. Meestal ontstaat dit gebrek aan zuurstof bij inspanning. In tegenstelling tot bij een hartinfarct verdwijnen de symptomen bij angina pectoris kort nadat de inspanning is beëindigd. Angina pectoris geeft een typische beklemmende, drukkende pijn achter het borstbeen.

Beroerte (TIA, herseninfarct en hersenbloeding)

Een beroerte (of CVA) is de verzamelnaam voor een TIA, herseninfarct en hersenbloeding. De verschijnselen zijn gelijk maar de oorzaken en gevolgen niet. TIA: een kortdurende afsluiting van een bloedvat in de hersenen met tijdelijke uitvalsverschijnselen. De uitvalsverschijnselen duren vaak niet langer dan een half uur, soms wat langer.

  • Herseninfarct: een langer durende afsluiting van een bloedvat.
  • Hersenbloeding: een scheurtje in een bloedvat, waardoor bloed in het omringende hersenweefsel stroomt. Het bloed hoopt zich op en duwt het hersenweefsel weg. Hierdoor beschadigt het hersenweefsel.

Etalagebenen

Vaatvernauwing in de in de benen, kan etalagebenen veroorzaken. Een andere naam voor etalagebenen is claudicatio intermittens. 

Andere hart- en vaatziekten 

  • Hartfalen. Er is sprake van hartfalen als de pompfunctie van het hart tekortschiet, waardoor klachten ontstaan.  
  • Aneurysma. Bij een aneurisma is een slagader zwak en daardoor plaatselijk verwijd. Deze kan scheuren waardoor de patiënt in enkele minuten kan doodbloeden.
  • Hartritmestoornissen. Bij elke hartslag trekt het hart zich samen door een elektrische prikkel. Bij een normaal hartritme gaat dit in een regelmatig tempo. Bij een volwassene in rust klopt het hart 60 tot 70 keer per minuut. En tijdens inspanning 160 tot 180 keer per minuut. Bij een hartritmestoornis is er iets mis met de vorming van de elektrische prikkel of met de geleiding van die prikkel. Zo kan het hart snel, langzaam of onregelmatig kloppen. 

Aangeboren hartafwijkingen 

Er kan sprake zijn van aangeboren hartafwijkingen door een verstoorde ontwikkeling van hart of bloedvaten zoals gaten tussen de hartkamers of hartboezem, een verkeerde vaataansluiting, afwijkingen aan de hartkleppen of afwijkingen of vernauwingen van de hartslagader (aorta).

Gezondheidseffecten

Sterfte

Hart- en vaatziekten zijn verantwoordelijk voor ongeveer 30% van de totale sterfte in Nederland. Het gaat om ongeveer 40.000 gevallen per jaar, ongeveer gelijk verdeeld over mannen en vrouwen. Meer dan 85% van de sterfte aan hart- en vaatziekten betreft personen van 65 jaar en ouder. 

Ook wereldwijd zijn hart- en vaatziekten de belangrijkste doodsoorzaak. Toch daalt sinds de jaren 70 het aantal mensen dat sterft aan hart- en vaataandoeningen gestaag. Dat komt zeer waarschijnlijk door een forse daling van het aantal rokers, het verwijderen van transvetten uit voedingsmiddelen in de jaren 90 en meer aandacht voor een gezondere levensstijl. Ook komt het door de ontwikkeling van medicijnen voor hart- en vaatziekten, zoals de cholesterol- en bloeddrukverlagers en betere behandelmethoden, zoals dotteren na een hartinfarct.  

Risicofactoren

Uit grootschalig en langlopend onderzoek komen de volgende risicofactoren voor hart- en vaatziekten:

  • Een hoog en ongunstig samengesteld cholesterol- en/of vetgehalte van het bloed. Dit is de belangrijkste voedingsgerelateerde risicofactor. Hierbij is vooral de verhouding tussen LDL- en HDL-cholesterol en de hoogte van het triglyceridegehalte (bepaalde vetachtige stof) in het bloed van belang. Dit is met name een risicofactor voor de coronaire hartziekten. Lees meer over cholesterol
  • Diabetes (suikerziekte).
  • Een verhoogde bloeddruk. Bij hersenbloedingen is er een duidelijk verband met hoge bloeddruk. 
  • Verhoogde stollingsneiging van het bloed.
  • Overgewicht. Hierbij geeft vooral veel buikvet een hoger risico.
  • Mogelijk een verhoogd homocysteïnegehalte van het bloed. Een verhoogde homocysteïne-waarde geeft een vitamine B12 tekort aan. 
  • Weinig bewegen, roken en stress.
  • Voeding (zie kopjehieronder 'Invloed van producten en voedingsstoffen')

Ook erfelijke factoren spelen een rol bij het ontstaan van hart- en vaatziekten. Genetische aanleg kan het risico met ongeveer 60% verhogen. In Nederland heeft bijvoorbeeld 1 op de 300 personen aanleg voor een sterk verhoogd LDL-cholesterolgehalte in het bloed, wat de kans op hart- en vaatziekten vergroot. 1 op de 5 hartpatiënten heeft een erfelijke vorm van een te hoog vetgehalte van het bloed. Ook andere genetische afwijkingen kunnen een rol spelen, maar deze zijn nog niet precies duidelijk en worden nog onderzocht. 

Vaak is er bij hart- en vaataandoeningen sprake van een combinatie van een aantal factoren.

Invloed van producten en voedingsstoffen

Door gezond te eten kunnen mensen het risico op hart- en vaatziekten verlagen. De Gezondheidsraad heeft de meeste effecten van producten en voedingstoffen op het risico geëvalueerd. Van onderstaande producten en stoffen is met grote bewijskracht aangetoond dat er een verband is met hart- en vaatziekten. Lees meer over bewijskracht op de pagina Voedingswetenschap: soorten onderzoek uitgelegd.

Product of voedingsstof
(klik voor meer informatie op het product of stof)

Verhoogt het risico op

Grote hoeveelheid alcohol

Coronaire hartziekten

 

Beroerte

Transvetzuren

Coronaire hartziekten

Rood vlees

Beroerte

Bewerkt vlees of vleeswaren

Beroerte

 

Verlaagt het risico op

Kleine hoeveelheid alcohol

Beroerte

 

Hartfalen

Volkoren graan en graanproducten

Coronaire hartziekten

Groente

Coronaire hartziekten

 

Beroerte

Fruit

Coronaire hartziekten

 

Beroerte

Kalium

Beroerte

Koffie (gefilterde koffie)

Coronaire hartziekten

 

Beroerte

Zwarte en groene thee

Beroerte

Noten en zaden

Coronaire hartziekten

Vis

Coronaire hartziekten

 

Beroerte

Vervanging van verzadigde vetzuren door meervoudig onverzadigde vetzuren

Coronaire hartziekten

Visvetzuren EPA+DHA

Coronaire hartziekten

Vezel (totaal)

Coronaire hartziekten

 

Beroerte

Voedingsadvies

Als je eet volgens de Schijf van Vijf zorg je goed voor je hart en bloedvaten. In de Schijf van Vijf staan namelijk producten die goed zijn voor hart en bloedvaten, zoals volkorenproducten, groente, fruit, noten en vis. Als je eet volgens de Schijf van Vijf krijg je ook genoeg vezels en kalium binnen en vervang je verzadigde vetten door onverzadigde vetten. Verder krijg je niet te veel producten en stoffen binnen die juist minder goed zijn voor hart en bloedvaten, zoals rood vlees en zout. Vleeswaren en alcohol staan niet in de Schijf van Vijf. 

Daarnaast zorgt een gezond gewicht behouden of krijgen, niet roken en minimaal een half uur beweging per dag voor een verminderd risico op hart en vaatziekten.

Deze adviezen zijn voor:

  • Mensen die het risico op hart- en vaatziekten willen verkleinen.
  • Hartpatiënten en mensen met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten, zoals mensen met een  hoge bloeddruk, een te hoog cholesterolgehalte of diabetes. Met de arts kan in deze gevallen worden bekeken of cholesterol- of bloeddrukverlagende geneesmiddelen en aanvullende voedingsadviezen verstandig zijn.

Lekker genieten met kerst

Weet jij al wat je op tafel zet?

Met onze 2 kerstmenu's maak je zeker indruk. En ze zijn nog lekker makkelijk ook.