Elke dag kiezen consumenten voedingsmiddelen die gezamenlijk het voedingspatroon vormen. Indeling in productgroepen is nodig voor de voorlichting aan de consument en moet aansluiten bij het dagelijks handelen van de consument. Ook de Richtlijnen goede voeding van de Gezondheidsraad zijn opgesteld voor voedingsmiddelengroepen. [1, 2]
Vaststellen productgroepen
Het Voedingscentrum hanteert de door de Gezondheidsraad gebruikte onderverdeling in productgroepen als uitgangspunt. Het gaat hierbij om: groente, fruit, granen en graanproducten, aardappelen, zuivel, noten en zaden, peulvruchten, vlees, vis, eieren, vetten en oliën, zout, en de dranken: water, koffie, thee, suikerhoudende dranken en alcoholhoudende dranken. De beschrijving van deze productgroepen is te vinden in de achtergronddocumenten behorende bij de Richtlijnen goede voeding 2015 en 2025. [1, 2] Frisdranken zonder suiker zijn niet beoordeeld door de Gezondheidsraad, maar vallen ook in de productgroep dranken.
Voor productgroepen die niet door de Gezondheidsraad zijn bekeken, heeft het Voedingscentrum zelf een onderverdeling gemaakt op basis van samenstelling en/of gebruik van producten. Het gaat om broodbeleg, sauzen, soepen, zoete snacks en hartige snacks.
Een verdere onderverdeling binnen productgroepen is gemaakt als:
- het advies van de Gezondheidsraad daartoe aanleiding geeft.
- het nodig is voor het formuleren van criteria.
- het nodig is voor het uitvoeren van de berekeningen voor de onderbouwing
- het nodig is voor gericht advies aan de consument.
In de Schijf van Vijf staan productgroepen die een bijdrage leveren aan een gezond voedingspatroon.
Of een productgroep wel of niet tot de Schijf van Vijf hoort, wordt in principe bepaald door het advies van de Gezondheidsraad en/of de aanwezigheid van essentiële voedingsstoffen. Productgroepen waarvan de Gezondheidsraad aangeeft dat deze bijdragen aan vermindering van het risico op chronische ziekten passen in de Schijf van Vijf.
De Gezondheidsraad brengt om diverse redenen niet over alle productgroepen een advies uit. Bijvoorbeeld wanneer niet voldoende onderzoek beschikbaar is om een conclusie te trekken, of wanneer de resultaten uit verschillende onderzoeken niet eenduidig zijn. Productgroepen waarover de Gezondheidsraad geen richtlijn uitbrengt, kunnen ook een bijdrage leveren aan een gezonde voeding en daarmee in de Schijf van Vijf passen. Het gaat om productgroepen die een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan de voorziening van (essentiële) voedingsstoffen, zoals wit vlees, zuivelalternatieven, kant-en-klare vegetarische producten, aardappelen en eieren. [2-4]
Sommige productgroepen of producten delen we niet in als wel of niet in de Schijf van Vijf. Dit geldt voor neutrale producten en voedingssupplementen.
Het Voedingscentrum wil stimuleren dat maaltijden zoveel mogelijk bestaan uit een combinatie van producten die in de Schijf van Vijf staan, met daarnaast eventueel kleine hoeveelheden van producten die niet in de Schijf van Vijf staan. Hiervoor hebben we adviezen opgesteld in de vorm van criteria voor bijvoorbeeld de hoeveelheid groente en calorieën in een hoofdmaaltijd.
Overzicht van de productgroepindeling bij de Schijf van Vijf
Voor de modellering en berekeningen is gebruik gemaakt van een verdere onderverdeling in productgroepen. Bekijk de productgroepindeling die gebruikt is in de modellering, en bijbehorende NEVO-codes.
Toekenning producten aan productgroepen
Het Voedingscentrum plaats producten in productgroepen op basis van botanische of genetische herkomst en voedingsstoffensamenstelling. In de meeste gevallen is deze indeling eenduidig. Dit is een meer objectieve indeling dan een indeling op basis van gebruik of positionering. Productgroepen moeten daarbij wel herkenbaar blijven voor de consument. In enkele gevallen worden producten ingedeeld op gebruik of positionering, bijvoorbeeld peulvruchtenpasta dat we indelen bij de productgroep pasta op basis van gebruik van het product.
Of individuele producten binnen een Schijf van Vijf-productgroep wel of niet worden ingedeeld in de Schijf van Vijf bepalen we op basis van criteria.
Samengestelde producten bestaan uit 2 of meer componenten afkomstig uit verschillende productgroepen. Ze staan bij elkaar in een productgroep op basis van gebruik door de consument of positionering door de producent. Ze staan als productgroep niet in de Schijf van Vijf. Wel kunnen samengestelde producten worden toegewezen aan een productgroep die in de Schijf van Vijf staat.
-
Als een product voor 70% of meer bestaat uit een product uit één productgroep wordt het toegewezen aan die productgroep.
-
Producten die voor minder dan 70% bestaan uit een product uit één productgroep, kunnen worden ingedeeld in de Schijf van Vijf op basis van substitutiecriteria (alternatieven voor vlees, zuivel en vis), maaltijdcriteria (maaltijden, belegde broodjes, salades) of criteria voor samengestelde producten.
Bronnen voor indeling in productgroepen
-
Gezondheidsraad. Richtlijnen goede voeding 2015 (publicatienr. 2015/24). 2015.
- Gezondheidsraad. Richtlijnen goede voeding: eiwitbronnen en voedingspatronen 2025 (publicatienr. 2025/19). 2025.
- Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. www.wateetnederland.nl Voedselconsumptiepeiling (VCP) 2019-2021.
- NEVO-online versie 2025/9.0. 2025, RIVM: Bilthoven.