Criteria samengestelde producten en maaltijden

Samengestelde producten bestaan uit 2 of meer componenten afkomstig uit verschillende productgroepen. Zij staan in een productgroep op basis van gebruik door de consument of positionering door de producent. Als productgroep staan samengestelde producten niet in de Schijf van Vijf. Wel kunnen we samengestelde producten toewijzen aan een productgroep die in de Schijf van Vijf staat.

Als een samengesteld product voor 70% of meer bestaat uit een component uit één productgroep wijzen we het toe aan die specifieke productgroep. Bij een samengesteld product dat voor minder dan 70% bestaat uit een product uit één productgroep, beoordelen wij of dit product in de Schijf van Vijf staat op basis van criteria voor samengestelde producten (zie hieronder).

Via het beslisschema samengestelde producten (pdf) is te bepalen of het samengestelde product kan worden ingedeeld in de Schijf van Vijf. De beoordeling van samengestelde producten via dit beslisschema wordt alleen toegepast op een samengesteld product dat op basis van gebruik en/of positionering ook tot een of meer Schijf van Vijf-productgroepen hoort. Zie voor een overzicht van Schijf van Vijf productgroepen tabel x in paragraaf x.

Wanneer wordt een samengesteld product ingedeeld in de Schijf van Vijf?

Een samengesteld product wordt ingedeeld in de Schijf van Vijf als de productgroep van het samengestelde product een Schijf van Vijf-productgroep is. Bijvoorbeeld een reep of koek staat niet in een Schijf van Vijf-productgroep. 

Of als in het samengestelde product duidelijke individuele componenten uit een Schijf van Vijf-productgroep kunnen worden onderscheiden:

• Een component meer dan 70% van het gewicht van het samengestelde product uitmaakt en het samengestelde product voldoet aan de criteria van de productgroep waartoe die hoofdcomponent hoort. Het percentage van 70% is een pragmatische keuze die bruikbaar is gebleken.
  
  Of
  
  
• Individuele componenten minder dan 70% van het gewicht van het product uitmaken, maar álle componenten in de Schijf van Vijf staan. Bijvoorbeeld een mengsel van noten en gedroogd fruit, zoals studentenhaver. Ingrediënten zoals inuline, chicoreivezel, en eiwitisolaten staan niet in een vak van de Schijf van Vijf en resulteren dus in een indeling naast de Schijf van Vijf. De aanwezigheid van neutrale producten en E-nummers heeft geen invloed op de indeling.
• Een consumptiehoeveelheid van het samengestelde product, de aanbevolen hoeveelheid van een van de componenten niet overschrijdt. Bijvoorbeeld een samengesteld product dat per consumptiehoeveelheid meer dan 30 gram noten bevat is geen Schijf van Vijf-product.
• De bereidingswijze niet te veel energie toevoegt aan het oorspronkelijke product, zoals de bereidingswijze frituren. Bijvoorbeeld ongezouten (groente) chips en gefrituurde friet staan daarom niet in de Schijf van Vijf.

Als een samengesteld product niet voldoet aan de criteria voor de Schijf van Vijf dan wordt het ingedeeld volgens de generieke criteria voor de producten die niet in de Schijf van Vijf staan.

Voorbeelden samengestelde producten

Belegde broodjes en maaltijden zijn combinaties van verschillende producten die gegeten kunnen worden als bijvoorbeeld ontbijt, lunch of avondmaaltijd. Het Voedingscentrum wil stimuleren dat belegde broodjes en maaltijden zoveel mogelijk bestaan uit producten die in de Schijf van Vijf staan. De adviezen voor belegde broodjes en maaltijden zijn daarom niet opgesteld in de vorm van criteria voor voedingsstoffen, maar op niveau van productgroepen. Belegde broodjes en maaltijden voldoen aan de adviezen van het Voedingscentrum als ze voldoende producten bevatten die in de Schijf van staan.

Bij het advies voor de hoeveelheid groente voor kleine maaltijden en hoofdmaaltijden is gekeken naar de aanbevolen hoeveelheid groente voor volwassenen (250 gram per dag), waarbij we ervanuit gaan dat niet alle groente bij de lunch of hoofdmaaltijd gegeten hoeft te worden. Groente kan namelijk ook gegeten worden als broodbeleg of tussen maaltijden door.

Bij het advies voor de hoeveelheid peulvruchten voor hoofdmaaltijden is gekeken naar de aanbevolen hoeveelheid peulvruchten voor volwassenen (250 gram per week). Onder peulvruchten vallen zowel bonen en linzen, als producten die gemaakt zijn van peulvruchten zoals tempé, tofu en hummus. En het advies is te variëren tussen deze producten. Met bijvoorbeeld één keer in de week een hoofdmaaltijd met 90 gram peulvruchten, één keer in de week een hoofdmaaltijd met tofu (ongeveer 100 gram), één keer in de week twee stuks falafel op brood (ongeveer 30 gram) en 3 keer in de week hummus op brood (ongeveer 20 gram per boterham), komen volwassenen ongeveer uit op de aanbevolen hoeveelheid peulvruchten per week.

De hoeveelheid energie voor hoofdmaaltijden is bepaald op basis van de hoeveelheid energie van een aantal voorbeeldmaaltijden die zijn doorgerekend. Voor volwassenen vanaf 70 jaar kan het door de lagere energiebehoefte lastig zijn voldoende eiwit binnen te krijgen, en daarom geldt voor deze groep een specifiek criterium voor de hoeveelheid eiwit in de hoofdmaaltijd. Jonge kinderen hebben ook een lagere energiebehoefte, en voor hen gelden lagere aanbevolen hoeveelheden voor bepaalde producten. Daarom gelden voor hen ook andere criteria voor bepaalde productgroepen in vergelijking met oudere kinderen en volwassenen.

Een belegd broodje voldoet aan het advies van het Voedingscentrum als het bestaat uit Schijf van Vijf-producten in de categorieën:

• Bruin of volkorenbrood
• Smeerbare margarine of halvarine, of vloeibaar bak- en braadvet
• Schijf van Vijf-beleg

Er kan eventueel een dagkeuze bij. Maar belegde broodjes zonder dagkeuze hebben de voorkeur.

Bekijk de tabel met alle criteria voor belegde broodjes (pdf)

Een kleine maaltijd voldoet aan het advies van het Voedingscentrum als het bestaat uit Schijf van Vijf-producten in de categorieën:

• Voldoende groente
• Een volkoren graanproduct, aardappelen, peulvruchten, of combinaties daarvan
• Olie of vet, of een combinatie daarvan

Daarnaast moet de maaltijd een bepaalde hoeveelheid calorieën leveren. Er kunnen optioneel ook andere producten uit de Schijf van Vijf toegevoegd zijn, zoals bijvoorbeeld noten of ei. Verder kan er eventueel een dagkeuze bij. Maar kleine maaltijden zonder dagkeuze hebben de voorkeur.

Bekijk de tabel met alle criteria voor kleine maaltijden (pdf)

Een hoofdmaaltijd voldoet aan het advies van het Voedingscentrum als het bestaat uit Schijf van Vijf-producten in de categorieën:

• Voldoende groente
• Een volkoren graanproduct, aardappelen, peulvruchten, of combinaties daarvan
• Olie of vet, of een combinatie daarvan
• Peulvruchten, noten, ei, vis, vegetarisch product, vlees, of combinaties daarvan

Daarnaast moet de maaltijd een bepaalde hoeveelheid calorieën leveren. En voldoende eiwit als het gaat om een maaltijd voor een volwassene van 70 jaar of ouder. Er kunnen optioneel ook andere producten uit de Schijf van Vijf toegevoegd zijn, zoals bijvoorbeeld fruit of kaas. Verder kunnen er eventueel 1 of 2 dagkeuzes bij. Maar maaltijden zonder dagkeuze hebben de voorkeur.

Bekijk de tabel met alle criteria voor hoofdmaaltijden (pdf)

Het advies voor de overige maaltijden en gerechten of om tussen de maaltijden door te eten, is om daar alleen producten die in de Schijf van Vijf staan voor te gebruiken. Kijk in de Schijf van Vijf voor jou-tool voor de aanbevolen hoeveelheden per productgroep, en voor de verschillende leeftijdsgroepen en mannen en vrouwen. Kijk in de ‘Kies ik Gezond?’-app of de onderdelen van de maaltijden en gerechten in de Schijf van Vijf staan.

Er werken veel partijen aan een gezonde en duurzame eetomgeving. Om deze partijen te ondersteunen naar een gezonder en duurzamer aanbod biedt het Voedingscentrum een brede set aan hulpmiddelen en criteria. Bekijk wat wij bieden voor de eetomgeving.