Voedingscentrum.nl maakt gebruik van cookies. Waarom? Lees onze uitleg.
Menu
Zoek

Ideeën voor gemeentelijk beleid

Als gemeente kun je jouw inwoners helpen gezonde keuzes te maken. Zo draag je bij aan de gezondheid van inwoners, zodat die goed in hun vel zitten. Ook draag je bij aan de preventie van chronische ziekten.

Hoe kun je dan helpen? Zorg als gemeente dat de gezonde keuze de makkelijke keuze wordt. Dat doe je door de eetomgeving aan te pakken. Onder eetomgeving verstaan we elke omgeving waar eten is. Deze omgeving beïnvloedt óf we eten kiezen en ook wát voor een eten. Veel mensen willen gezondere keuzes maken, maar worden verleid door overwegend ongezond aanbod. En juist daar kun je als gemeente wat aan doen! Denk maar aan al die omgevingen waar je invloed op kan hebben, zoals het sportstadion, evenementen en festivalterreinen. En allerlei openbare ruimtes van het ziekenhuis, de bibliotheek en het zwembad.

Op deze pagina geven we de volgende handvatten:

  • Wat kun je zelf doen als gemeente?
  • Hoe stimuleer je andere partijen in je gemeente om van de gezonde keuze de makkelijke keuze te maken?

Dit kun je als gemeente zelf doen

1. Geef het goede voorbeeld: begin bij de eet- en drinkgelegenheden van gemeentelijke instanties

Als gemeente kun je het goede voorbeeld geven aan eigen medewerkers en bezoekers. Een van de meest relevante en zichtbare plaatsen zijn bedrijfsrestaurants en koffiecorners. Je stimuleert de gezondere keuze als het merendeel van het aanbod daar een gezondere keuze is, gezond eten in het zicht staat en het aantrekkelijk wordt gepresenteerd. Denk ook aan het aanbieden van water, fruit en gezonde lunches bij vergaderingen, bijeenkomsten en recepties. Hierop kun je direct invloed uitoefenen. Neem in de aanbesteding voor catering (bedrijfsrestaurants en banqueting) van alle gemeentelijke instanties de randvoorwaarde op: voldoe aan minimaal niveau zilver van de Richtlijnen Gezondere Kantines van het Voedingscentrum. Bekijk deze richtlijnen.

Voor de Rijksoverheid geldt de aanbestedingseis van niveau zilver al, die is opgenomen in de MVI inkoop criteria, maak daar gebruik van.

Heb je veel lopende contracten? Ga in gesprek met de cateraar en bekijk op welke termijn een cateraar aan deze criteria kan gaan voldoen, in aanloop naar de volgende aanbestedingsronde.

gezonde kantine

2. Neem gezondheidsbevordering op in beleid

Veel beleidsterreinen, zoals bijvoorbeeld ruimtelijke ordening, hebben invloed op gezondheid en leefstijl. Met een ‘health in all policy’s approach', ook wel ‘integraal gezondheidsbeleid’ houd je bij het vormen van nieuw beleid rekening met de impact die beleid buiten het gezondheidsdomein kan hebben op gezondheid en leefstijl. Bekijk ook bestaand beleid op verbeterpunten. We noemen hieronder een aantal mogelijkheden om de eetomgeving gezonder te maken.

Vergunningenbeleid

Hoe meer aanbieders van ongezond eten bij elkaar in de buurt zitten, hoe moeilijker het voor mensen is om gezonde keuzes te maken en de verleiding te weerstaan. Voorkom een verdere verhoging van de dichtheid van aanbieders van overwegend ongezond eten en drinken. Denk aan snack- en fastfoodrestaurants, snackkarren en snoepwinkels. Beschrijf welk type voedselverkooppunt waar mag komen en waar het aanbod aan moet voldoen.

Voor het aanpakken van de dichtheid aan ongezonde voedselverkooppunten kun je beginnen met specifieke locaties waar kwetsbare groepen komen. Begin dan bijvoorbeeld met plekken waar veel jeugd komt. Neem bijvoorbeeld een minimale afstand van ‘ongezonde aanbieders’ tot schoollocaties en of sportvelden op. Zo heeft de de gemeente Groningen in haar beleidsnota ‘Samen Gezond in de Stad’ opgenomen dat in een straal van 250 meter rond scholen geen gefrituurde producten mogen worden verkocht.

Ook kun je je als gemeente aansluiten bij het Convenant gezonde sportevenementen. Hiermee wordt in eerste instantie zorg gedragen voor een gezond eet- en drinkaanbod van sportevenementen waar veel jeugd aanwezig is.

Reclamebeleid

Leg vast dat er in ieder geval geen kindermarketing mag zijn op ongezonde producten in en rond openbare ruimten waar kinderen en jongeren gebruik van maken. Denk aan bijvoorbeeld de bibliotheek, het openbaar vervoer, sportevenementen en speelparadijzen. Een algeheel reclameverbod op ongezond voedsel op bepaalde locaties kan ook een optie zijn.

De gemeente Amsterdam heeft zich bijvoorbeeld aangesloten bij de Alliantie Stop Kindermarketing Ongezonde Voeding. Dit is onderdeel van de Amsterdamse Aanpak Gezond Gewicht. Daarmee zet Amsterdam flink in op het voorkomen en terugdringen van overgewicht bij kinderen, met als stip aan op horizon: alle Amsterdamse kinderen op gezond gewicht in 2033. Zo heeft Amsterdam al een verbod op kindermarketing in de metro.

Stimuleer andere partijen

Dit zijn mogelijkheden om andere partijen in jouw gemeente te stimuleren om de fysieke omgeving van kinderen en jongeren gezonder te maken. De partijen zullen het zelf moeten uitvoeren.

1. Maak jouw gemeente borstvoedingsvriendelijk

Moedig als gemeente horecagelegenheden, zorginstellingen, bibliotheken, speeltuinen en andere openbare gelegenheden aan om het beeldmerk 'voeden kan hier' te gebruiken. Een gemeente krijgt de titel 'borstvoedingsvriendelijke gemeente' en de bijbehorende plaquette, wanneer er genoeg beeldmerken ‘voeden kan hier’ aanwezig zijn.

2. Zorg voor gezonde kinderopvang

Stimuleer kinderopvangorganisaties om aan de slag te gaan met de aanpak en scholing van Gezonde Kinderopvang. Hiermee wordt structureel gewerkt aan de gezonde leefstijl van kinderen en deskundigheid van medewerkers.

Logo Gezonde kinderopvang

3. Stimuleer het gebruik van de JGZ-Richtlijn Voeding en Eetgedrag

De Jeugdgezondheidszorg (JGZ) ziet alle kinderen in je gemeente. Een uitgelezen gelegenheid om ouders actief te ondersteunen. Zorg als gemeente dat de JGZ de JGZ-Richtlijn Voeding en Eetgedrag gebruikt. Deze biedt zorgverleners de handvatten om ouders van praktische tips voor een gezonde opvoeding te voorzien.

4. Maak gebruik van de Schoolkantine Brigade voor alle middelbare scholen en mbo’s

Laat vo- en mbo-scholen gebruik maken van de gratis Schoolkantine Brigade voor Gezonde Schoolkantines. Neem net als in het Nationale Preventie Akkoord een doelstelling op over het behalen van een aantal of percentage Gezonde Schoolkantines.

een gezonde schoolkantine

5. Alle scholen halen het Themacertificaat Voeding van Gezonde School (po, vo en mbo)

Neem op in beleid dat alle scholen het themacertificaat Voeding van Gezonde School moeten hebben (op bepaalde termijn). Een Gezonde school adviseur kan scholen op weg helpen

6. Ondersteun po-scholen financieel en logistiek met het aanbieden van fruit op school

Door kinderen op school groente en fruit te geven, krijgen ze een gezond steuntje in de rug. Zo leren ze op school dat groente en fruit normaal en lekker is. Als gemeente kan je scholen hierin zowel financieel als logistiek ondersteunen. Een voorbeeld is het Europees programma Schoolfruit. Ook kun je overwegen om alle kinderen dagelijks tussen de middag een warme maaltijd aan te bieden.

7. Stimuleer een gezond aanbod in de sportkantine

De sportkantine is de plek waar eten en bewegen bij elkaar komen. Juist hier zou een gezond voedingsaanbod de norm moeten zijn. Stimuleer daarom lokale sportverenigingen om aan de slag te gaan met een Gezondere Sportkantine. Team:Fit biedt hier ondersteuning in.

Meer informatie

De Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft de startpagina Aan de slag met gezondheidsbeleid ontwikkeld, waar alle informatie is gebundeld om gezondheidsbeleid goed vorm te geven.

De Handreiking Gezonde Gemeente biedt handvatten om gemeentelijk beleid te maken voor gezond eten en bewegen. Onder de pijler fysieke en sociale omgeving vind je een overzicht van interventies die bijdragen aan het gezonder maken van de omgeving.

Ook Jongeren Op Gezond Gewicht (JOGG) kan gemeenten adviseren en ondersteunen bij het opzetten van publiek-private samenwerkingen.