Omschrijving

Peulvruchten bestaan uit 2 vruchtbladen waarin zaden groeien. Peulvruchten zijn in te delen in 5 groepen:

• Verse peulvruchten: doperwten, peulen, snijbonen, sperziebonen, tuinbonen en kousenband
• Gedroogde peulvruchten: bruine en witte bonen, grauwe en groene erwten, kapucijners, kievitsbonen, limabonen, linzen, rode nierbonen, spliterwten en zwarte nierbonen
• Kiemen: adukiboontjes, alfalfa, kikkererwten, taugé en tuinkers
• Sojaproducten: miso, sojabonen, sojadrink, sojameel, sojasaus, tempé en tofu
• Pinda’s

In peulvruchten zitten meer vezels dan in de meeste volkorenproducten. Peulvruchten bevatten weinig calorieën. Peulvruchten zijn verder rijk aan koolhydraten, eiwitten, B-vitamines en mineralen, zoals ijzer, calcium, molybdeen en fosfor.

Peulvruchten zijn goede vleesvervangers. Volwassenen kunnen een portie vlees van 100 gram vervangen door 75 gram peulvruchten. Voor kinderen van 4 tot 12 jaar is dat 50 tot 75 gram peulvruchten.

Bewaren

Hoe lang peulvruchten bewaard kunnen worden en hoe lang ze houdbaar zijn, is afhankelijk van de samenstelling en de bewerking.

• Verse peulvruchten worden op dezelfde manier bewaard als verse groente.
• Gedroogde peulvruchten kunnen het beste koel, droog, donker en goed verpakt bewaard worden. Gedroogde peulvruchten horen gaaf, onbeschimmeld en niet muf te zijn. Onder invloed van licht, vocht en warmte kunnen peulvruchten gaan kiemen of schimmelen. Na ruim een jaar wordt de schil wat harder en gedroogde peulvruchten moeten dan langer geweekt en gekookt worden.
• Kiemen worden volgens aanwijzing op de verpakking bewaard.
• Sojaproducten worden volgens de aanwijzing op de verpakking bewaard.
• Pinda’s worden op dezelfde manier bewaard als noten.

Peulvruchten in blik en glas blijven langer houdbaar dan verse peulvruchten. Voedingsstoffen gaan minder snel verloren. Peulvruchten in blik of glas kunnen een paar jaar op kamertemperatuur bewaard worden zonder hun smaak, kleur en textuur te verliezen. Er worden geen conserveermiddelen en kleurstoffen toegevoegd.

Bereiden

Peulvruchten uit glas en blik hoeven alleen opgewarmd te worden volgens de bereidingswijze op het etiket.

Verse peulvruchten worden op dezelfde manier bereid als groente. Ze kunnen tussen de 6 en 14 minuten worden gekookt, maar hoe lang ze precies moeten koken, hangt af van de soort.

Het duurt langer voordat gedroogde peulvruchten gaar zijn. Dat kun je voorkomen door ze van te voren te weken of een snelkookpan te gebruiken.

Het koken van peulvruchten in een snelkookpan verkort de kooktijd tot ongeveer een derde. Hoe lang je ze moet koken verschilt per soort. Weken scheelt al gauw zo’n 10 tot 20 minuten. Een paar tips voor het weken en koken:

• Week peulvruchten in driemaal hun gewicht in water
• Kook peulvruchten in het weekwater en voeg zout pas na het koken toe. Zout in het week- of kookwater verkort de kooktijd, maar vergroot de kans op stuk koken.
• Het koken van peulvruchten in een snelkookpan verkort de kooktijd tot ongeveer een derde.

Herkomst

Een groot deel van de in Nederland verkrijgbare peulvruchten komt van eigen bodem. Witte en bruine bonen worden vooral in Zeeland geteeld en erwten in Zeeland, West-Brabant en Groningen. De volgende peulvruchten komen uit Nederland: kapucijners, grauwe erwten/rozijnerwten, spliterwten, kievietsbonen, lupine en fenegriek.

De productie van peulvruchten is de laatste jaren in Nederland stabiel, rond de 12.000 hectare. Het betreft vooral sperziebonen en doperwten. Vooral in Noord-Brabant zijn er veel bedrijven die zich in de vollegrondsteelt hebben gespecialiseerd. Belangrijke producten uit deze provincie zijn: erwten, stamslabonen en tuinbonen. Erwten komen ook uit Zeeland en Limburg.

Productie

Peulvruchten worden voor het overgrote deel verkocht in glas en blik. Erwten, kapucijners en grauwe erwten worden in Nederland geoogst in juli en augustus en bruine bonen, witte bonen, kievitsbonen en krombekken worden in augustus en september geoogst. Dat is zo’n 75 tot 110 dagen na het zaaien, afhankelijk van de weersomstandigheden.

Peulvruchten groeien op alle grondsoorten, maar bij voorkeur worden de planten uitgezaaid in humusrijke, vochthoudende lichte tot zwaardere gronden. De bodem moet snel kunnen opdrogen en opwarmen na de winter.

Erwten gedijen het best in een gematigd klimaat met voldoende vocht. Ze hebben veel zonlicht nodig, maar groeien niet in de hitte. Daarom worden ze zo vroeg mogelijk uitgezaaid om te worden geoogst in de maanden juni, juli en augustus.

Erwten worden machinaal gemaaid als de peulen geel zijn en het gewas zo goed als afgestorven. Bonen worden gemaaid als het blad geheel afgevallen is. Het geoogste gewas wordt nagedroogd en vervolgens gedorst, waarbij zaden vrijkomen.

Droge peulvruchten worden bijna niet geteeld in Nederland, omdat er minder vraag naar is. Ook biologische teelt wordt bijna niet toegepast. De redenen zijn onder meer dat er een grotere kans is op plantenziekten, de peulvruchten minder lang houdbaar zijn en de prijs te hoog is voor gebruik als veevoer.

Voordelen voor de gezondheid

Peulvruchten zijn goed voor je gezondheid. Ze verlagen het risico op chronische ziekten, zoals hart- en vaatziekten, bepaalde vormen van kanker, diabetes en osteoporose. Het advies is om minimaal 2 ons groente per dag te eten. De Wereldgezondheidsorganisatie adviseert daarnaast dagelijks 30 gram peulvruchten, noten en/of zaden te eten.

In peulvruchten zitten meer vezels dan in de meeste volkorenproducten.

Gezondheidsrisico's

Rauwe of onvoldoende verhitte peulvruchten en bonen kunnen de werking van de darmen ernstig ontregelen en uiteindelijk zelfs de nieren beschadigen. In peulvruchten komt namelijk de natuurlijke gifstof lectine voor.

Eet gedroogde peulvruchten niet rauw. Door het koken raakt de giftige stof uitgewerkt. Peulvruchten uit de diepvries, pot of blik zijn al voldoende verhit. Daardoor zitten er geen schadelijke hoeveelheden lectines in.

Lectines in erwten en linzen zijn praktisch ongevaarlijk voor de mens.

Lectines in niet gekookte, gedroogde peulvruchten maak je onschadelijk door ze te weken of in ieder geval ze minimaal 10 minuten te koken.

De verschijnselen van een lectinevergiftiging zijn braken, koorts en lichte diarree. Soms daalt de bloeddruk.

Sommige mensen, met name uit het Middellandse Zeegebied, hebben een erfelijke overgevoeligheid voor peulvruchten. Dat is genetisch bepaald. Deze overgevoeligheid heet favisme en wordt veroorzaakt door een tekort aan een enzym in het lichaam. Daardoor worden peulvruchten niet goed afgebroken.

Zij kunnen last krijgen van ernstige bloedarmoede. Dit is te voorkomen door:

• peulvruchten te verhitten tot ze gaar zijn;
• bepaalde soorten peulvruchten te laten kiemen;
• gefermenteerde sojaproducten, zoals tempé, te kopen.

Schadelijke schimmelgifstoffen mycotoxines kunnen in kleine hoeveelheden voorkomen in peulvruchten. De Voedsel- en Warenautoriteit controleert steekproefsgewijs op de aanwezigheid.

Peulvruchten bevatten veel nikkel. Een diëtist kan mensen met een nikkelallergie adviseren om minder peulvruchten te eten.

Peulvruchten kunnen winderigheid bevorderen. Het is aan te raden kleinere hoeveelheden te nemen of peulvruchten tijdelijk te vermijden als je last hebt van je darmen.

Toevoegingen

Aan peulvruchten in glas en blik mag 250 milligram/kilogram Calciumdinatrium-ethyleendiaminetetra-acetaat worden toegevoegd. Deze toevoeging, ook bekend onder het E-nummer 385, stabiliseert het product. Het bindt metaal en daardoor kan langdurig en veel gebruik leiden tot bloedarmoede.

Duurzaamheidsaspecten

Kenmerkend voor peulvruchten is dat ze weinig eisen stellen aan het klimaat en de grondsoort. Ze kunnen groeien op droge en schrale bodemsoorten. Ze trekken stikstofbindende bacteriën aan. Deze bacteriën kunnen stikstof uit de lucht binden, dat de plant vervolgens kan gebruiken voor de groei. Dit is een vorm van natuurlijke bemesting.

De vlinderbloemige planten, waar de peulvruchten toebehoren, maken ook de bodem los. Daarnaast hebben ze een belangrijke rol in de vruchtwisseling. Deze planten kunnen ook een oplossing zijn om de bodem in Afrika te herstellen. Voor Afrikaanse boeren is kunstmest te duur. Als je op een uitgeputte grond 2 jaar vlinderbloemige planten teelt, kun je de bodem daarna 3 jaar voor andere gewassen gebruiken.

Soja en erwten hebben vergeleken met granen minder kunstmest en bestrijdingsmiddelen nodig. Kunstmestgebruik draagt flink bij aan het broeikaseffect. In tegenstelling tot soja kunnen andere peulvruchten gewoon in Nederland geteeld worden. Nadeel van soja is wel dat het vanuit Zuid-Amerika moet komen.

Soja heeft door de reisafstand een hogere impact op klimaatverandering en energieverbruik dan bijvoorbeeld erwten of raapzaad. Niet-duurzame soja zorgt daarnaast ook voor ontbossing, verwoestijning en erosie.

Het moet een enorme afstand afleggen. Het energiegebruik door sojateelt en transport vanuit Brazilië is bijvoorbeeld 30 % hoger dan vanuit Italië. Soja heeft daardoor een hogere impact op de klimaatverandering dan andere peulvruchten. Daarnaast speelt voor sojateelt nog verlies aan bodemvruchtbaarheid en erosie mee. Vooral in Brazilië komt dat voor, waar intensief geploegd wordt en onvoldoende wisselteelt plaatsvindt.

De consumptie van peulvruchten in plaats van vlees is minder milieubelastend.

Voor de conserven wordt gecontroleerde of biologische teelt toegepast. Gecontroleerde teelt houdt in dat bestrijdingsmiddelen beperkt worden ingezet: alleen als het echt nodig is of wanneer ziektes ontstaan.

Er zijn volop biologische peulvruchten verkrijgbaar, herkenbaar aan het EKO-keurmerk of het Europese biologisch keurmerk.

Producenten van conserven met peulvruchten hanteren zogenaamde natuurvriendelijke teelt. Kenmerken daarvan zijn:

• Er wordt uitsluitend gebruik gemaakt van zaden die minder gevoelig zijn voor plagen en ziekten.
• Het telen gebeurt in die klimaatgebieden waar de gewassen van nature het beste gedijen.
• Er worden geen of slechts minimaal bestrijdingsmiddelen gebruikt. Indien nodig de minst belastende middelen.
• Voor bemesting worden alleen organische stoffen gebruikt van het eigen bedrijf.
• Het is wisselteelt. De grond wordt dan minder belast, omdat de gewassen elk jaar ergens anders staan.
• Er is geen sprake van genetische modificatie.
• Binnen 2 uur na de oogst worden de gewassen verwerkt.