Omschrijving
Genetische modificatie (GMO) is een techniek die de eigenschappen van planten verandert.
GMO wordt ook genetische manipulatie of gentechnologie genoemd. Dit laatste wordt ook wel afgekort tot gentech.
Genen van levende organismen, zoals bacteriën, schimmels, gisten of planten worden toegevoegd aan andere levende organismen.
Alle levende organismen, zoals schimmels, bacteriën en gisten bestaan uit één of meer cellen. In de kern van de cellen zit het desoxyribonucleïnezuur (DNA). Bepaalde stukken van het DNA bevatten de erfelijke eigenschappen. Dit zijn genen.
Wetenschappers knippen stukjes DNA uit een cel en plakken dit in het DNA van een andere levende cel. Als het gen is ingebracht in de cellen, krijgen de cellen andere eigenschappen. De veranderde cellen delen zich, zodat het hele product uiteindelijk nieuwe eigenschappen krijgt. Dit kan voordelen opleveren voor de producent en consument.
Voorbeelden van die nieuwe eigenschappen zijn dat gewassen:
• bestand zijn tegen onkruidverdelgers
• bestand zijn tegen droogte en ziekte
• bestand zijn tegen insectenplagen
• vrij zijn van stoffen waar mensen allergisch voor kunnen zijn
• bacteriën in zich dragen, die toevoegingen produceren, zoals aroma’s en zoetstoffen
GMO is ook een techniek om enzymen te maken voor de productie van brood, bier en kaas.
GMO wordt vooral toegepast op soja en maïs, dat bestemd is voor diervoer. Maar genetisch gemodificeerde soja en maïs zitten ook in levensmiddelen, zoals margarine, kaas en oliën. Als genetisch gemodificeerde grondstoffen in een product zitten, staat dit op het etiket.
Melk, vlees of eieren van dieren die gevoed zijn met genetisch gemodificeerd voedsel, zijn gentech-vrij. Het genetische gemodificeerde voedsel is namelijk al in de darmen van de dieren afgebroken. Om die reden hoeft ook niet op het etiket te staan dat gentech is toegepast. Biologisch gehouden dieren hebben geen genetisch gemodificeerd veevoer gehad.
Tegenstanders van genetische modificatie noemen het genetische manipulatie. Zij hebben als bezwaar dat genetische modificatie de natuur uit zijn balans haalt.
Er bestaat soms verwarring over gemodificeerd maïszetmeel. Dit zetmeel is gemodificeerd, maar niet genetisch. Gemodificeerd betekent alleen: veranderd. Dat is iets anders dan genetisch gemodificeerd, waarbij de genetische eigenschappen van het product zijn veranderd.
Gezondheidsrisico's
Genetisch gemodificeerde producten zijn veilig. Alle genetisch gemodificeerde voeding dat in Nederland verkocht wordt is veilig verklaard door de Europese Voedselveiligheidautoriteit (EFSA).
Bij de beoordeling wordt gelet op veiligheid en gezondheid. Het gentech-product moet minstens even gezond en veilig zijn als het originele product. Er mogen niet meer schadelijke stoffen in zitten en het mag niet meer allergische reacties oproepen dan hetzelfde product dat niet genetisch gemodificeerd is.
Het is een misverstand dat je resistent kan worden voor antibiotica, als je producten eet waarin genetisch gemodificeerde grondstoffen zijn gebruikt. Antibiotica worden alleen gebruikt om te controleren of GMO is geslaagd. Het product zelf komt niet in aanraking met antibiotica en daardoor is het onmogelijk om resistent te raken voor antibiotica.
Duurzaamheidsaspecten
Natuur en klimaat
De Europese autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) kijkt naar de risico’s voor het milieu, voordat het product op de markt verschijnt.
Het gaat er bijvoorbeeld om of er
schadelijke stoffen gevormd worden tijdens het proces van genetische modificatie en wat de effecten zijn op andere planten en dieren.
Biologische producten zijn niet genetisch gemodificeerd. Het veranderen van de genen past niet bij het natuurlijke karakter van de biologische landbouw. Ook niet als er door gentechnologie minder
bestrijdingsmiddelen nodig zijn.
Gentech-gewassen kunnen biologische gewassen in de buurt vervuilen. Dat doet zich voor als het stuifmeel overwaait of als de gewassen bijvoorbeeld in dezelfde vrachtwagens worden vervoerd. Deze vermenging is technisch niet te voorkomen. Daarom mogen biologische gewassen tot 0,9% genetisch gemodificeerde organismen bevatten.
De producent moet wel kunnen aantonen dat de aanwezigheid van deze genetisch gemodificeerde organismen technisch niet te vermijden was. Telers hebben onderling afspraken gemaakt om de kans op vermenging zo klein mogelijk te houden. Ze kunnen bufferzones aanleggen. Dat zijn grote stukken land tussen genetisch gemodificeerde gewassen en andere gewassen. Deze afspraken heten co-existentie maatregelen: het naast elkaar laten bestaan van gentech-gewassen en biologische gewassen.