Wat je eet, heeft niet alleen invloed op je gezondheid, maar ook op de planeet. Het produceren van eten en drinken draagt bij aan klimaatverandering, verlies van biodiversiteit en uitputting van natuurlijke hulpbronnen. Het voedselsysteem is de grootste oorzaak van het overschrijden van de planetaire grenzen. Tegelijkertijd kampen miljoenen mensen met overgewicht, diabetes type 2 en hart- en vaatziekten. Hoe kunnen we nu gezond eten én de aarde leefbaar houden? Wereldwijd houden wetenschappers zich bezig met die vraag.
Wat is het EAT-Lancet voedingspatroon?
De
EAT-Lancet commissie is een internationale samenwerking tussen EAT, een wereldwijde organisatie die zich richt op duurzame voedselsystemen, en The Lancet, een van de belangrijkste medische tijdschriften ter wereld. Deze groep wetenschappers uit 17 landen hebben het Planetary Health Diet ontwikkeld. Een voedingspatroon dat gezond is voor mensen én duurzaam voor de planeet. In 2050 10 miljard wereldbewoners gezond en duurzaam voeden binnen de grenzen van de aarde lijkt mogelijk. Maar er is wel heel wat verandering nodig om daar te komen. Zo moeten we anders gaan eten, duurzamer gaan produceren en minder voedsel verspillen. Om dit voor de hele wereld mogelijk te maken moet ons voedselsysteem daarnaast eerlijker worden ingericht, zoals toegang tot voldoende gezond voedsel, schoon (drink)water, eerlijke lonen en veilige werkomstandigheden.
Hoe anders eten eruitziet? Het menu is grotendeels plantaardig, met beperkte hoeveelheden vlees, vis, zuivel en eieren. Het biedt ruimte voor culturele verschillen en lokale invulling. Het is geen veganistisch dieet, maar een menu met veel plantaardige producten en een beetje dierlijk.
Wat betekent dit voor Nederland?
EAT-Lancet is geen voedingspatroon op maat die bij elk land past. Het geeft wel handvatten voor een lokale invulling. De Schijf van Vijf is uitgebreid met nieuwe wetenschappelijke inzichten, data en randvoorwaarden over gezondheid, duurzaamheid en voedselveiligheid. Randvoorwaarden voor duurzaamheid zijn toegevoegd om broeikasgasuitstoot van het eten met de Schijf van Vijf sterk te verminderen. Daarbij bleef waterverbruik binnen de planetaire grenzen. De Schijf van Vijf komt daardoor op de meeste vlakken sterk overeen met het EAT-Lancet eetpatroon.
Hoe verhoudt de Schijf van Vijf zich tot EAT-Lancet?
In grote lijnen komen de Schijf van Vijf en EAT-Lancet overeen, maar er zijn verschillen. De Schijf van Vijf en het EAT-Lancet menu adviseren allebei voor een gemiddelde volwassene in een eetpatroon met vlees en vis:
- Plantaardig en dierlijk in balans
- Maximaal 300 gram vlees waarvan maximaal 100 gram rood vlees
- Minder bewerkt voedsel
- Minder verzadigd vet, zout en toegevoegde suikers
Belangrijkste verschillen:
- Met de Schijf van Vijf eet of drink je ongeveer evenveel dierlijke zuivel, maar daarnaast meer kaas en plantaardige alternatieven voor zuivel.
- EAT-Lancet adviseert?meer peulvruchten en noten. Dit verschil is kleiner geworden dan in de oude adviezen.
- EAT-Lancet adviseert meer vis. Maar het totaal aan dierlijke producten is ongeveer gelijk. Wij adviseren bijvoorbeeld weer meer ei.
- De Schijf van Vijf sluit meer aan bij hoe Nederlanders gewend zijn te eten, zoals meer kaas en een lager advies voor peulvruchten.
Net als bij EAT-Lancet is in de vernieuwde Schijf van Vijf-adviezen bij het opstellen ook rekening gehouden met randvoorwaarden voor duurzaamheid. De vernieuwde Schijf van Vijf sluit daardoor goed aan bij de adviezen van EAT-Lancet. Eten met de Schijf van Vijf kan op veel verschillende manieren. Binnen de Schijf van Vijf kun je daardoor wel keuzes maken waarmee je nog dichterbij EAT-Lancet komt. Zo is het mogelijk om minder of geen vlees te nemen en meer peulvruchten.
Welke veranderingen zijn er nodig volgens EAT-Lancet?
Het EAT-Lancet dieet vraagt niet alleen om een ander voedingspatroon, maar om een verandering in het hele voedselsysteem. Alleen als we 3 dingen tegelijk aanpakken, kunnen we binnen de planetaire grenzen blijven:
- Aanpassing van het eetpatroon.
- Duurzamere voedselproductie, zoals efficiënter gebruik van land, water en meststoffen, en minder uitstoot van broeikasgassen.
- Halvering van voedselverspilling: zowel in de keten als bij de consument thuis.
Deze 3 pijlers versterken elkaar. Alleen ze samen doorvoeren, maakt het mogelijk om wereldwijd gezond te eten zonder de aarde uit te putten. Dat vraagt om samenwerking tussen consumenten, boeren, bedrijven en overheden.
Verandering op meerdere niveaus
Om eetpatronen aan te passen, is meer nodig dan alleen goede wil. Het vraagt om verandering op meerdere niveaus:
- Een gezondere eetomgeving: minder verleiding tot ongezond en niet-duurzaam eten.
- Betaalbare duurzame producten: groente, fruit en peulvruchten moeten toegankelijk zijn voor iedereen.
- Kennis en vaardigheden: mensen moeten weten hoe ze duurzame gerechten kunnen maken.
- Beleid- en systeemverandering: van cateringcontracten tot supermarktacties en prijsmaatregelen.