Voedingscentrum.nl maakt gebruik van cookies. Waarom? Lees onze uitleg. Je kunt de webanalyse cookies instellingen aanpassen.
Menu van de Week Recept van de dag
Vegagerecht met knapperige sperziebonen
2 personen
30+ minuten
Ga naar
Encyclopedie

De Voedingscentrum Encyclopedie is de kennisbank van het Voedingscentrum. Je vindt er inhoudelijke informatie over allerlei onderwerpen.

Je kunt op 2 manieren zoeken naar onderwerpen in de encyclopedie: via het zoekveld en via het alfabet.

Nieuw
Kookboek Groente
Groenten zijn prachtige producten uit de... Bestel nu € 12,95
Populair
Alles over afvallen
Afvallen zonder dieet is de beste manier... Bestel nu € 9,95
Ga naar
 

Antioxidanten

Antioxidanten is een verzamelnaam voor stoffen zoals de vitamines E en C, spoorelementen zoals seleen en bioactieve stoffen, zoals aanwezig in groente en fruit.

Antioxidanten vangen vrije radicalen weg. Dit zijn agressieve stoffen die in ongunstige gevallen schade kunnen geven  aan cellen en weefsels. Zo kunnen antioxidanten helpen tegen deze beschadiging en daarmee mogelijk op de lange termijn ziekten als kanker en hart- en vaatziekten voorkomen.

Het slikken van supplementen of het eten van superfoods met antioxidanten heeft geen extra gezondheidseffect. Via je normale voedingspatroon krijg je al genoeg antioxidanten binnen. In sommige studies leek het risico op kanker zelfs toe te nemen bij het nemen van antioxidantsupplementen. 

Omschrijving

Antioxidanten is een verzamelnaam voor de vitamines E en C, bètacaroteen, het lichaamseigen glutathion, de spoorelementen seleen en zink en bioactieve stoffen, zoals flavonoïden uit groente en fruit. 

Gezondheidseffecten

Wat doen antioxidanten en vrije radicalen?

Antioxidanten beschermen weefsels en het DNA in cellen tegen vrije radicalen. Vrije radicalen zijn agressieve stoffen die in sommige gevallen schade kunnen veroorzaken aan cellen en weefsels. Wanneer ze schade veroorzaken, noemen we dat oxidatieve stress. Oxidatieve stress ontstaat wanneer er te veel vrije radicalen aanwezig zijn of wanneer deze stoffen zich op ongewenste plekken in het lichaam bevinden. Er zijn aanwijzingen dat oxidatieve stress na lange tijd mogelijk hart- en vaatziekten, kanker en schade aan het zenuwstelsel tot gevolg kan hebben. Ook zijn er aanwijzingen dat vrije radicalen een rol spelen bij verouderingsprocessen. Antioxidanten die via gezond eten het lichaam binnenkomen maken vrije radicalen onschadelijk, en dragen er zo aan bij dat dit niet gebeurt. 

In sommige gevallen hebben vrije radicalen juist een gunstig effect. Immuuncellen gebruiken de vrije radicalen bijvoorbeeld om ongewenste bacteriën te doden of om beschadigde eiwitten in de spieren op te ruimen na het sporten.  

Hoe ontstaan vrije radicalen?

Vrije radicalen ontstaan bij de normale stofwisseling, maar ook bij roken en bij het zonnen. Verder kunnen bij bepaalde ziekten veel vrije radicalen worden gevormd, zoals bij ontstekingsreacties. 

Welke stoffen werken als antioxidant?

Voor vitamine E en C, bètacaroteen en voor de spoorelementen seleen en zink, is de antioxidantwerking duidelijk aangetoond. In de cellen spelen ze een belangrijke rol bij het wegvangen van vrije radicalen. Voor veel bioactieve stoffen is dat nog veel minder duidelijk. In een reageerbuis kun je meten of een stof als antioxidant werkt, maar of ze die functie ook in het lichaam hebben is nog onvoldoende bekend. 

Of de stof het schadelijke effect van vrije radicalen teniet kan doen hangt namelijk af van zijn vermogen om in voldoende mate te worden opgenomen door het lichaam. Daarnaast hangt het ervan af of de juiste stof in de juiste cellen aanwezig is. Dat kun je in een reageerbuis niet zien.

Antioxidantenhype

In de jaren 90 en de jaren 0 gingen veel producenten van voedingssupplementen er vanuit dat het nemen van extra antioxidanten je gezondheid zou verbeteren en veroudering tegen zou gaan. Daarom kwamen er erg veel supplementen met antioxidatieve werking op de markt. De ene zou in de reageerbuis nog beter werken als antioxidant dan de andere. Soms tot wel 1.000 maal die van vitamine C. Er werden allerlei gezondheidsclaims gebruikt, zoals ‘betere weerstand’, ‘beter herstel na sport’ en ‘vertraagde veroudering’. Deze claims zijn inmiddels niet meer toegestaan, omdat die wetenschappelijk allemaal niet te onderbouwen waren.

De gezondheidseffecten van antioxidantsupplementen

Het nemen van supplementen met extra antioxidanten gaf in een aantal onderzoeken een toename, in plaats van een afname van het risico op kanker te zien. Dit geldt voor hoge doseringen bètacaroteen per dag en het risico op longkanker bij rokers, en voor hoge doseringen bètacaroteen in combinatie met vitamine A of vitamine E en het risico op maagdarmkanker. Een hoge dosering bètacaroteen is meer dan 15 milligram per dag. Te veel betacaroteen kan je alleen via supplementen binnen krijgen.

Een verklaring voor deze resultaten is het pro-oxidant-effect, wat wil zeggen dat bij te hoge concentraties antioxidanten ongewenste negatieve effecten kunnen optreden die het tegenovergestelde zijn van de verwachte antioxidantwerking. Daarom is het belangrijk om voorzichtig te zijn bij het nemen van hoge doseringen antioxidanten in supplementvorm. 

Voor supplementen met antioxidanten is geen gezondheidsclaim goedgekeurd. Dat is dus wel het geval met vitamine E en C, bètacaroteen en voor de spoorelementen seleen en zink. Daarvan is de antioxidantwerking duidelijk aangetoond. 

Superfoods

De laatste jaren verschijnen er zogenoemde superfoods op de markt. Van sommige superfoods wordt geclaimd dat ze veel antioxidanten bevatten. Er is hiervan nog nooit een gezondheidseffect aangetoond. Superfoods zoals antioxidantrijke bessen hebben geen groter gezondheidsvoordeel dan elke andere groente of fruit.

Voedingsadvies

Voldoende antioxidanten bij gezond voedingspatroon

Als je gezond en gevarieerd eet met volop groente en fruit volgens de Schijf van Vijf, dan krijg je genoeg antioxidanten binnen. Vul de Schijf van Vijf voor jou in voor een advies op maat.  

Het innemen van meer antioxidanten via supplementen levert geen extra gezondheidsvoordelen op, en geeft mogelijk zelfs een risico.  

Etiket

Antioxidanten worden ook gebruikt als hulpstof bij de productie van voedingsmiddelen. Ze zijn dan te herkennen aan het E-nummer op het etiket. Ze worden onder andere toegevoegd om te voorkomen dat vetten ranzig worden en om het bruin kleuren van producten met vruchten erin, tegen te gaan. 

De belangrijkste toegestane antioxidanten in voedingsmiddelen zijn:

  • vitamine C
  • zouten van ascorbinezuur (E 300 t/m 304)
  • verschillende vitamine E-verbindingen (E 306 t/m 309)
  • synthetische antioxidanten, zoals de gallaten, BHA en BHT (E 310 t/m 319).

Slim eten kopen

Dat is goed voor je portemonnee!

Waar kun je allemaal op letten bij het doen van boodschappen? Het Voedingscentrum geeft tips voor een goede planning en een praktisch boodschappenlijstje. Ook handig: haal meer voordeel uit de informatie van het etiket.