Voedingscentrum.nl maakt gebruik van cookies. Waarom? Lees onze uitleg.
Menu
Zoek
A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W Y Z
Encyclopedie A-Z

Atkins

Het Atkins-dieet is het bekendste voorbeeld van een koolhydraatarm dieet. Mensen die dit dieet volgen, eten veel vet en eiwit en weinig koolhydraten. 

Het Atkins-dieet levert gewichtsverlies op, omdat de voeding in totaal minder calorieën bevat. Uiteindelijk gaat het erom de gezondheidswinst die dit oplevert vast te houden met een gezond, gevarieerd en volwaardig eetpatroon. 

Diabetespatiënten en mensen met een gestoorde nierfunctie kunnen dit dieet beter alleen volgen in overleg met hun arts en onder begeleiding van een diëtist.

Omschrijving

Het Atkins-dieet is het bekendste koolhydraatarme dieet. Koolhydraatarme diëten komen neer op een eetpatroon met veel veteiwit en weinig koolhydraten zoals suikers en zetmeel. Het Atkins-dieet bestaat uit 4 verschillende fasen: Fase 1 is de startfase waarin je lichaam omschakelt van koolhydraatverbranding naar vetverbranding. In fase 2 breid je je koolhydraatinname iets uit terwijl je gewicht blijft verliezen. Gedurende fase 3 val je de laatste kilo’s af en bepaal je je “koolhydratenevenwicht”. Tot slot zet je in fase 4 het dieet om in blijvende eetgewoonten om op gewicht te blijven. Je kan het Atkins-dieet ook volgen wanneer je niet af wilt vallen. Dan start je in fase 3 of fase 4 van het dieet.

De gerechten in de dieetmenu’s van Atkins bevatten vaak producten met veel vet en eiwit, zoals (vet) vlees, kaas, eieren, room, boter en mayonaise. Brood, graanproducten, aardappelen, rijst en pasta ontbreken vaak. Hooguit zijn deze producten zeer beperkt toegestaan in een latere fase. Daardoor wijkt het Atkins-dieet vrij sterk af van het gangbare Nederlandse eetpatroon. Er wordt wel gebruik gemaakt van de producten uit de eigen Atkins-lijn, zoals de koolhydraat verlaagde pasta en brood.

Het Atkins-dieet is het bekendste voorbeeld van een koolhydraatarm dieet. Met dit dieet eet men veel vet en eiwit en weinig koolhydraten. Het omvat geen volwaardig voedingspatroon.

Gezondheidseffecten

Gewichtsverlies

Uit onderzoek blijkt dat koolhydraatarme diëten zoals het Atkins-dieet inderdaad tot gewichtsverlies leiden. Dat komt doordat de voeding in totaal minder calorieën levert. De mate van gewichtsverlies hangt af van hoe lang het dieet wordt gevolgd, hoeveel calorieën iemand binnenkrijgt en hoeveel er bewogen wordt. Koolhydraatarme diëten leiden op de lange termijn niet tot meer gewichtsverlies dan diëten hoger in koolhydraten. Veel mensen die het Atkins-dieet volgen, zeggen minder honger te hebben. Dat lijkt te verklaren door het hoge vet- en eiwitgehalte van het dieet. Wanneer door de verminderde honger minder wordt gegeten, betekent dat weer meer gewichtsverlies.

Zoals bij elk afslankdieet wordt in de eerste 1 tot 2 weken sneller gewicht verloren dan daarna. Doordat het lichaam minder energie binnenkrijgt dan het nodig heeft, mobiliseert het snel de glycogeenvoorraden (koolhydraatvoorraden) in het lichaam. Het lichaam gaat dan eerst de koolhydraten verbranden die in de lever en spieren zijn opgeslagen. Dit gaat gepaard met een aanzienlijk vochtverlies, waardoor snel gewichtsverlies optreedt. 

Onder ‘normale’ omstandigheden zijn er in het lichaam voldoende koolhydraten aanwezig om vetten uit de voeding volledig te verbranden. Maar in een bepaalde fase van het Atkins-dieet kunnen de vetzuren niet meer volledig door het lichaam worden verbrand en benut. Dit komt door de combinatie van relatief veel vet en zeer weinig koolhydraten in de voeding. 

De restanten van de vetzuren komen dan vrij in de bloedbaan. Dit proces staat bekend als ketose. De zogeheten ketonlichamen verlaten het lichaam via de urine en de uitademingslucht. Dit veroorzaakt bij de gebruikers van een dergelijk dieet een typische geur (‘acetonlucht’).

In de vervolgfasen van het Atkins-dieet mogen weer meer koolhydraten worden gegeten, waardoor het lichaam uit ketose komt. Het lichaamsgewicht zou uiteindelijk moeten stabiliseren in de vierde fase. 

Diabetes

Net als alle andere diëten die leiden tot gewichtsverlies. heeft het Atkins-dieet voordelen voor personen met diabetes. Zeker wanneer er ook sprak is van  overgewicht. Mensen met diabetes en overgewicht hebben er baat bij om af te vallen. Afvallen heeft namelijk een gunstig effect op de regulering van de bloedsuikerspiegels dankzij een verbeterde insulinegevoeligheid. Voor diabetespatiënten kan het wel moeilijk zijn om hun medicatie goed in te stellen wanneer ze weinig koolhydraten eten. Om te voorkomen dat hun bloedsuiker te laag wordt bij dit dieet, is begeleiding nodig.

Een bekende complicatie van diabetes is achteruitgang van de nieren. Bij een gestoorde nierfunctie kan het schadelijk zijn om te veel eiwitten binnen te krijgen. Voor mensen met een verstoorde nierfunctie en diabetes wordt daarom afgeraden om een dieet te volgen dat veel eiwit bevat. Een dieet dat veel eiwit bevat is een dieet waarbij meer dan 20% van de energie wordt geleverd door eiwitten of dat meer dan 0,8 gram eiwit per kilogram lichaamsgewicht levert. Diabetespatiënten en personen met een verstoorde nierfunctie kunnen het best overleggen met hun arts of het in hun geval verstandig is om een koolhydraatarm dieet te gaan volgen dat veel eiwitten bevat. Een diëtist kan hen hierbij begeleiden. 

De ketose die bij het Atkins-dieet kan ontstaan, is op zich niet schadelijk zolang er geen zogenoemde acidose optreedt. Zo’n keto-acidose kan wel plaatsvinden bij slecht behandelde diabetes en kan leiden tot coma en andere ernstige gezondheidsproblemen. Dit komt dan door een verkeerde verhouding tussen de hoeveelheid glucose en insuline in het bloed. Om het dieet af te stemmen op de medicatie is begeleiding van een diëtist aan te raden.

Ketose en keto-acidose

De ketose die bij het Atkins-dieet kan ontstaan, is op zich niet schadelijk zolang er geen zogenoemde acidose optreedt. Zo’n keto-acidose kan wel plaatsvinden bij slecht behandelde diabetes en kan leiden tot coma en andere ernstige gezondheidsproblemen. Dit komt dan door een verkeerde verhouding tussen de hoeveelheid glucose en insuline in het bloed. Diabetici kunnen zich ook daarom het best goed laten begeleiden bij het volgen van het Atkins-dieet. Voor kinderen met diabetes type 1 wordt het sowieso afgeraden om een koolhydraatarm dieet te volgen, vanwege groei en ontwikkeling van het lichaam. In uitzonderlijke gevallen kan er ook keto-acidose optreden bij mensen die geen diabetes hebben en die een dieet extreem laag in koolhydraten volgen.

Verminderde nierfunctie

Bij een verminderde nierfunctie of chronische nierschade is het verstandig om het Atkins-dieet alleen na overleg met een arts te gaan volgen. Dit komt door het relatief hoge eiwitgehalte van het Atkins-dieet. Bij problemen met de nieren is het belangrijk om voldoende, maar niet teveel eiwit binnen te krijgen. Teveel eiwit kan namelijk klachten geven, zoals moeheid, jeuk, hoofdpijn en misselijkheid. Personen met een verminderde nierfunctie kunnen daarom het best overleggen met hun arts of het in hun geval verstandig is om een koolhydraatarm dieet te gaan volgen dat veel eiwitten bevat. Een diëtist kan hen hierbij begeleiden. 

Cholesterolgehalte

Het Atkins-dieet kenmerkt zich net als sommige andere diëten met weinig koolhydraten door een hoog gehalte aan eiwit en vet, waaronder verzadigd vet. Uit studies bij mensen die dit soort diëten hadden gevolgd, bleek dit echter geen nadelig effect te hebben op hun cholesterolgehalte. 

Gezond eetpatroon

Een bezwaar tegen het langere tijd volgen van een Atkins-dieet met relatief veel vet, weinig fruit en graanproducten, is dat het minder vitamines en mineralen, voedingsvezel en andere bioactieve stoffen levert. Op termijn kan dit leiden tot tekorten aan deze voedingsstoffen. Bij het Atkins-dieet wordt daarom aangeraden om een multivitaminesupplement te nemen. In groente en fruit zitten echter ook bioactieve stoffen die niet in deze supplementen zitten. Een multivitaminesupplement kan groente, fruit en graanproducten dus niet helemaal vervangen. 

Het Atkins-dieet kan een manier zijn om een gezond gewicht te bereiken. Uiteindelijk gaat het erom de gezondheidswinst die dit oplevert vast te houden met een gezond, gevarieerd en volwaardig eetpatroon.