Voedingscentrum.nl maakt gebruik van cookies. Waarom? Lees onze uitleg
Menu van de Week Recept van de dag

2 personen
15-30 minuten
Ga naar
Encyclopedie

De Voedingscentrum Encyclopedie is de kennisbank van het Voedingscentrum. Je vindt er inhoudelijke informatie over allerlei onderwerpen.

Je kunt op twee manieren zoeken naar onderwerpen in de encyclopedie: via het zoekveld en via het alfabet.

Nieuw
Lekker eten met minder zout
Een praktisch boek voor iedereen die minder... Bestel nu € 9,95
Populair
Gezond eten met de Schijf van Vijf
Geheel vernieuwd! Iedereen weet dat gezond... Bestel nu € 9,95
Ga naar

Tip

Griekse rijst

Rijst hoeft niet per se een bijrol te spelen. Met wat ham, tomaten en olijven erbij heb je zo een volledige maaltijd! Dit recept is afkomstig uit het kookboek '50 keer lekker een Balansdag'.

Bekijk het boek

Rijst

Rijst is een graansoort. Rijst valt onder vak 2 van de Schijf van Vijf. Dit is het vak waar ook brood, granen, aardappelen, pasta, couscous en peulvruchten onder vallen. 

Rijst is een bron van koolhydraten en andere gezonde voedingsstoffen. Zilvervliesrijst bevat daarnaast veel vezels. 

Rijst is in grote delen van de wereld het belangrijkste voedsel. Bij het kopen van rijst kun je letten op milieubelasting en eerlijke handel. De keurmerken EKO, Europees biologisch en Fairtrade Max Havelaar helpen daarbij.

Omschrijving

Rijst is een graansoort en behoort net als alle andere granen tot de grassenfamilie. Rijst valt onder vak 2 van de Schijf van Vijf. Dit is het vak waar ook brood, granen, aardappelen, rijst, pasta, couscous en peulvruchten onder vallen.

Rijstproducten

Naast de rijst die bedoeld is om te koken, worden van rijst ook andere producten gemaakt, zoals:

  • Gepofte rijst: gepofte korrels, verwerkt in ontbijtproducten of rijstwafels.
  • Japanse zoutjes: gebakken zoutjes, gemaakt van deeg van gekookte rijst.
  • Mihoen: een vermicelli gemaakt van rijstebloem. Mihoen wordt vaak gebruikt in loempia’s, soepen en roerbakgerechten. 
  • Rijstcrackers: gebakken crackers, gemaakt van deeg van gekookte rijst.
  • Rijstebloem: bloem dat wordt gebruikt in een glutenvrij dieet.
  • Rijstevlokken: gestoomde, geplette rijstkorrels die na afloop geroosterd worden. Ze worden vaak verwerkt in ontbijtproducten.

Herkomst

De helft van alle rijst op aarde komt uit China en India. Het grootste deel daarvan is voor eigen gebruik. De belangrijkste exportlanden van rijst zijn Thailand, Vietnam, de Verenigde Staten en India. Rijst is voor het grootste deel van de wereldbevolking het belangrijkste voedsel, vooral in warmere streken. 

In Nederland eten we voornamelijk langkorrelige rijst (indica). Deze komt vooral uit de Verenigde Staten en soms uit voormalig Europese koloniën, zoals Suriname. Ook eten we in Nederland rijst met een korte korrel (japonica). In Europa wordt deze rijst verbouwd in Italië, Spanje en Griekenland. Deze rijst is ook bekend als risottorijst. 

Pandan rijst komt alleen uit Thailand. Rijst uit andere landen mag niet zo heten. Deze rijstsoort heeft de nootachtige geur van de zeldzame pandanpalm. Er is wel geprobeerd om Pandan rijst buiten Thailand te telen, maar de kwaliteit was niet even goed. 

Basmatirijst verbouwen ze in India.

Natte en droge teelt

Rijst kan nat geteeld of droog geteeld worden. 

In Nederland eten we rijst uit de natte teelt. Voor natte teelt kan regenwater gebruikt worden om de akkers water te geven, zoals bij kleine bedrijven in Thailand en Vietnam. Grote bedrijven gebruiken grond- of rivierwater. Dit gebeurt bijvoorbeeld in de Verenigde Staten of Italië. Natte teelt kan 2 tot 4 oogsten per jaar opleveren. 

Rijst uit de droge teelt is niet voor export bedoeld. Droge teelt komt veel voor in Afrika en Zuid-Amerika. Dit levert maar 1 oogst per jaar op.

Productie

Na het oogsten worden de korrels uit de rijstplanten gehaald. Dit heet dorsen. De rijst heeft dan nog een kaf, dat is een oneetbaar hulsje, om zich heen zitten. Dit kaf wordt verwijderd van de korrel in een speciale rijstmolen. Daarna haalt een zeef vuil en steentjes uit de rijst. Dan heb je de meest pure en voedingsrijke rijst: zilvervliesrijst. 

Witte rijst is ontdaan van het vezelrijke vliesje dat om zilvervliesrijst heen zit. Witte rijst kan nog verder bewerkt worden, om de kookeigenschappen en smaak te beïnvloeden. Het is bijvoorbeeld mogelijk de kooktijd van rijst te verkorten door rijst in kleinere stukjes te breken. 

In Nederland eten we vooral snelkookrijst. Deze rijst is voorgestoomd om de kooktijd te verkorten. 

Parboiled rijst is ongepeld geweekt, gestoomd, vervolgens gedroogd, gepeld en geslepen. Daardoor behoudt het meer vitamines en mineralen.              

Consumptiecijfers

Wereldwijd eet men 235 gram rijst per persoon per dag. In Nederland is dat maar gemiddeld 11 gram per dag. 

Bewaren

Rijst is lange tijd houdbaar wanneer je het koel, donker en droog bewaart. Om ongedierte in de keuken te voorkomen is het advies aangebroken pakken rijst in goed sluitende voorraadbussen te bewaren

Zilvervliesrijst kan onder invloed van licht en zuurstof bederven. Dit komt doordat zilvervliesrijst vetter is dan witte rijst. Als vetten bederven zeggen we dat iets ranzig wordt. Daarom moet het op een donkere plaats bewaard worden.

Bereiden

In Nederland eten we vooral witte rijst met een lange korrel. Je kunt deze rijst koken of stomen. 

Reken ongeveer 100 gram ongekookte rijst per persoon. Een koffiekopje is een goede maat per persoon. De meeste rijst die we in Nederland eten is snelkookrijst die in 6 tot 8 minuten gaar is. Kijk op de verpakking voor de exacte bereidingstijd. 

Droge, natte en kleverige rijst

Rijst kan na het koken op 3 manieren uitpakken: droog, nat of kleverig. Dat hangt van het type rijst en de bereiding af.

  • Droog: Basmati rijst, Pandan rijst en Surinaamse rijst zijn droogkokende rijstsoorten met een lange, stevige korrel. Dat maakt ze geschikt voor nasi en andere Oosterse gerechten. 
  • Nat: Japanse rijst, Italiaanse rijst en dessertrijst zijn natkokende rijstsoorten met een korte en ronde of ovale korrel. 
  • Kleverig: kleefrijst verliest na het koken zijn stevigheid. Daardoor ontstaat een kleverige massa die je makkelijk met de handen kunt eten. 

Duurzaam koken

Een minder bekende maar duurzame manier om rijst te koken is de hooikistmethode. Er is weinig energie voor nodig. Het kan met alle soorten rijst. Breng de rijst in een pan met afgepast water aan de kook. Volg hiervoor de instructies op de verpakking. Zet vervolgens de pan met inhoud in een houten kist met hooi, of in een slaapzak. De temperatuur in de pan blijft hoog. Na 15 tot 30 minuten is de rijst gaar.

Gezondheidseffecten

Rijst bevat vooral koolhydraten. Verder bevat rijst eiwitten, B- vitamines en mineralen, zoals fosfor en kalium. Zilvervliesrijst levert vezels. Witte rijst levert weinig tot geen vezels. 

Koolhydraten zijn een belangrijke bron van energie voor het lichaam. Voedingsvezels zijn belangrijk voor een goede darmwerking. Voedingsvezels leveren nauwelijks calorieën, maar ze geven wel een verzadigd ofwel vol gevoel. 

Rijst is van nature glutenvrij. Een uitzondering hierop zijn notenrijst en meergranenrijst.

Veiligheid

Schimmels

Door schimmelgroei tijdens opslag van vochtige rijst kunnen kleine hoeveelheden schadelijke schimmelgifstoffen (mycotoxines) voorkomen. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) controleert steekproefsgewijs of deze schimmelgifstoffen in de rijst zitten.

Consumenten krijgen waarschijnlijk minder schimmelgifstoffen binnen dan schadelijk is voor de gezondheid. Het risico dat ze je ziek maken is daarom zeer klein. De gezondheidsvoordelen van het eten van rijst wegen daar tegenop.

Bacteriën

In bereide rijst kunnen bacteriën zoals Bacillus cereus gaan groeien. Dit gebeurt als het gerecht te lang buiten de koelkast staat. Als je rijstgerechten wilt bewaren, let er dan op dat je het snel terug koelt. Zet het binnen 2 uur in de koelkast of vriezer. Bereide rijst kun je in de koelkast 2 dagen bewaren.

Voedingsadvies

Aanbevolen dagelijkse hoeveelheid

De Schijf van Vijf voor jou geeft adviezen gebaseerd op leeftijd en geslacht. Het advies geldt voor bereide rijst. Het koken in water maakt de rijst ongeveer tweeënhalf keer zo zwaar. 100 gram ongekookte rijst wordt dus 250 gram gekookte rijst.

De Schijf van Vijf voor jou:

Aanbevolen dagelijkse hoeveelheden

Ik ben een: Mijn leeftijd is 

Etiket

Eisen ten aanzien van etikettering zijn vastgelegd in de Warenwet etikettering. Kijk naar het online etiket voor meer uitleg over de verschillende onderdelen van het etiket.   

Keurmerken

Voor een bewuste keuze is het makkelijker om te letten op de volgende keurmerken:

Duurzaamheidsaspecten

Het verbouwen van rijst belast het milieu meer dan het verbouwen van aardappelen en pasta, maar minder dan bij bijvoorbeeld vlees.

Bestrijdingsmiddelen en insecticiden

Rijst groeit in water, daardoor ontstaat weinig onkruid. Bestrijdingsmiddelen zijn daarom nauwelijks nodig. Insecticiden en ontsmettingsmiddelen worden wel gebruikt tijdens de opslag van rijst. Zo worden de opslagcontainers ontsmet met methylbromide. Hiervan kunnen resten achterblijven in de rijst. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) controleert hier streng op en haalt besmette rijst van de markt.

Energie

Voor de Amerikaanse en de meeste Italiaanse rijstteelt is veel energie nodig. De teelt is namelijk helemaal gemechaniseerd. Denk aan het pompen van water, machines voor de oogst, droogmachines, pelmachines en sorteermachines. In Thailand wordt nog traditioneel met de hand en met een buffel gewerkt. Er komen geen machines aan te pas, waardoor er minder energie wordt verbruikt.

Transport

Vrijwel alle rijst komt per schip naar Nederland. Vervoer per schip is een van de minst milieubelastende vormen van transport. Van en naar de havens wordt de rijst per vrachtwagen vervoerd.

Broeikaseffect

De rijst die wij eten groeit meestal in natte rijstvelden. Door bacteriën die in de velden groeien, ontstaat het gas methaan. Dit is naar schatting een vijfde van alle methaanuitstoot in de wereld. Methaan draagt voor een groot deel bij aan het broeikaseffect. Hoe warmer het klimaat en hoe langer de rijst op het land staat, hoe meer methaan er ontstaat. Rijst geeft meer broeikasgassen dan andere granen en aardappelen, maar minder dan dierlijke producten.

Water

Er is ongeveer 2000 tot 10.000 liter water nodig voor 1 kilo rijst. Boeren geven hun akkers water met regenwater, met water gepompt uit omliggende rivieren of met grondwater. Nog veel boeren in Thailand en Vietnam bevloeien hun akkers met regenwater. Grotere bedrijven gebruiken vaak rivierwater of grondwater om te irrigeren.

Gentechnologie

Genetisch gemodificeerde rijst  is verboden in Europa. Toch wordt de rijst wel eens gevonden en in beslag genomen. De plant is door genetische modificatie weerbaar gemaakt tegen een veelgebruikt onkruidbestrijdingsmiddel. Het onkruid gaat dus dood en de rijstplant groeit verder. In de Verenigde Staten en China is zulke rijst wel toegestaan. Verder is er zogenaamde 'golden rice' ontwikkeld, die meer vitamine A bevat dan normale rijst. Deze rijst is nog niet verkrijgbaar.

Arbeidsomstandigheden

In Thailand en India zijn arbeidsomstandigheden nog niet altijd in orde. Boeren hebben meestal weinig land en een lage opbrengst door toedoen van tussenhandelaren. Verder komt er onbeschermd en ondeskundig gebruik van bestrijdingsmiddelen voor. 

In de Verenigde Staten zijn de arbeidsomstandigheden goed geregeld. Ook in Italië zijn er door de Europese wetgeving geen problemen op dit vlak.

Verspilling

Consumenten verspillen vaak veel rijst, door teveel te koken. Dit kun je voorkomen door goed af te meten. 

Voedingskenmerken

Voedingswaarden
Gegevens per 100 g / ml (bron: NEVO)
Energie
Energiewaarde in kJ555 kJ
Energiewaarde in kcal131 kcal
Vet
Vet totaal1,0 g
Vetzuur
Vetzuren verzadigd0,2 g
Vetzuren trans0,0 g
Vetzuren enkelvoudig onverzadigd cis0,3 g
Vetzuren meervoudig onverzadigd0,4 g
Vetzuren n-3 meervoudig onverzadigd cis0,0 g
Vetzuren n-6 meervoudig onverzadigd cis0,4 g
Linolzuur0,4 g
ALA0,00 g
EPA0,00 g
DHA0,00 g
Vezel
Voedingsvezel2,1 g
Eiwit
Eiwit totaal3 g
Eiwit plantaardig3 g
Vitamines
Vitamine B20,01 mg
Vitamine C0 mg
Retinol act equivalent0 µg
Vitamine D0,0 µg
Vitamine E0,0 mg
Vitamine B10,09 mg
Vitamine B120,00 µg
Vitamine B60,046 mg
Folaat equivalenten6,8 µg
Nicotinezuur2,6 mg
Alfa-caroteen0 µg
Beta-caroteen0 µg
Luteïne1 µg
Zeaxanthine0 µg
Beta-cryptoxanthine0 µg
Lycopeen0 µg
Overigen
Alcohol0 g
Water67 g
Cholesterol0,0 mg
As0 g
Koolhydraten
Glucose0,0 g
Fructose0,0 µg
Lactose0,0 g
Maltose0,0 g
Saccharose0,0 g
Polyolen0,00 g
Koolhydraten26,4 g
Mono- en disacchariden0,0 g
Polysacchariden26,4 g
Natrium/zout
Natrium0,005 g
Zout0,013 g
Mineralen
Kalium37 mg
Magnesium39 mg
Calcium16 mg
Fosfor105 mg
IJzer0,3 mg
Selenium9 µg
Jodium5 µg
Koper0,09 mg
Zink0,81 mg
sluit venster