Voedingscentrum.nl maakt gebruik van cookies. Waarom? Lees onze uitleg. Je kunt de webanalyse cookies instellingen aanpassen.
Menu van de Week Recept van de dag
Een sensationele schotel
2 personen
30+ minuten
Ga naar
Encyclopedie

De Voedingscentrum Encyclopedie is de kennisbank van het Voedingscentrum. Je vindt er inhoudelijke informatie over allerlei onderwerpen.

Je kunt op 2 manieren zoeken naar onderwerpen in de encyclopedie: via het zoekveld en via het alfabet.

Nieuw
Kookboek Groente
Groenten zijn prachtige producten uit de... Bestel nu € 12,95
Populair
Alles over afvallen
Afvallen zonder dieet is de beste manier... Bestel nu € 9,95
Ga naar
 

Rijst is een graansoort. Zilvervliesrijst staat in de Schijf van Vijf.

Zilvervliesrijst bevat vezels en is een bron van koolhydraten en andere gezonde voedingsstoffen. Zilvervliesrijst is een volkoren graanproduct. Volkoren graanproducten hebben positieve effecten op de gezondheid. Als je witte rijst gebruikt geldt daarom het advies om dat te vervangen door zilvervliesrijst.

Rijst is in grote delen van de wereld het belangrijkste voedsel. Bij het kopen van rijst kun je letten op milieubelasting en eerlijke handel. De keurmerken EKO, Europees biologisch en Fairtrade Max Havelaar helpen daarbij.

Omschrijving

Rijst is een graansoort en behoort net als alle andere granen tot de grassenfamilie. Zilvervliesrijst staat in de Schijf van Vijf.

Rijstproducten

Naast de rijst die bedoeld is om te koken, worden van rijst ook andere producten gemaakt, zoals:

  • Gepofte rijst: gepofte korrels, verwerkt in ontbijtproducten of rijstwafels.
  • Japanse zoutjes: gebakken zoutjes, gemaakt van deeg van gekookte rijst.
  • Mihoen: een vermicelli gemaakt van rijstebloem. Mihoen wordt vaak gebruikt in loempia’s, soepen en roerbakgerechten. 
  • Rijstcrackers: gebakken crackers, gemaakt van deeg van gekookte rijst.
  • Rijstebloem: bloem dat wordt gebruikt in een glutenvrij dieet.
  • Rijstevlokken: gestoomde, geplette rijstkorrels die na afloop geroosterd worden. Ze worden vaak verwerkt in ontbijtproducten.

Herkomst

De helft van alle rijst op aarde komt uit China en India. Het grootste deel daarvan is voor eigen gebruik. De belangrijkste exportlanden van rijst zijn Thailand, Vietnam, de Verenigde Staten en India. Rijst is voor het grootste deel van de wereldbevolking het belangrijkste voedsel, vooral in warmere streken. 

Productie zilvervliesrijst en witte rijst

Na het oogsten worden de korrels uit de rijstplanten gehaald. Dit heet dorsen. De rijst heeft dan nog een kaf, dat is een oneetbaar hulsje, om zich heen zitten. Dit kaf wordt verwijderd van de korrel in een speciale rijstmolen. Daarna haalt een zeef vuil en steentjes uit de rijst. Dan heb je de meest pure en voedingsrijke rijst: zilvervliesrijst. 

Witte rijst is ontdaan van het vezelrijke vliesje dat om zilvervliesrijst heen zit. Witte rijst kan nog verder bewerkt worden, om de kookeigenschappen en smaak te beïnvloeden. Het is bijvoorbeeld mogelijk de kooktijd van rijst te verkorten door rijst in kleinere stukjes te breken. 

In Nederland eten we vooral snelkookrijst. Deze rijst is voorgestoomd om de kooktijd te verkorten. 

Parboiled rijst is ongepeld geweekt, gestoomd, vervolgens gedroogd, gepeld en geslepen. Daardoor behoudt het meer vitamines en mineralen.              

Consumptiecijfers

Wereldwijd eet men 235 gram rijst per persoon per dag. In Nederland is dat maar gemiddeld 11 gram per dag. 

Bewaren

Rijst is lange tijd houdbaar wanneer je het koel, donker en droog bewaart. Om ongedierte in de keuken te voorkomen is het advies aangebroken pakken rijst in goed sluitende voorraadbussen te bewaren

Zilvervliesrijst kan onder invloed van licht en zuurstof bederven. Dit komt doordat zilvervliesrijst vetter is dan witte rijst. Als vetten bederven zeggen we dat iets ranzig wordt. Daarom moet het op een donkere plaats bewaard worden.

Bereiden

Reken ongeveer 100 gram ongekookte zilvervliesrijst per persoon. Een koffiekopje is een goede maat per persoon. Het koken in water maakt de zilvervliesrijst ongeveer tweeënhalf keer zo zwaar. 100 gram ongekookte rijst wordt dus 250 gram gekookte rijst. Kijk op de verpakking voor de exacte bereidingstijd. 

Droge, natte en kleverige rijst

Rijst kan na het koken op 3 manieren uitpakken: droog, nat of kleverig. Dat hangt van het type rijst en de bereiding af.

  • Droog: Basmati rijst, Pandan rijst en Surinaamse rijst zijn droogkokende rijstsoorten met een lange, stevige korrel. Dat maakt ze geschikt voor nasi en andere Oosterse gerechten. 
  • Nat: Japanse rijst, Italiaanse rijst en dessertrijst zijn natkokende rijstsoorten met een korte en ronde of ovale korrel. 
  • Kleverig: kleefrijst verliest na het koken zijn stevigheid. Daardoor ontstaat een kleverige massa die je makkelijk met de handen kunt eten. 

Duurzaam koken

Een minder bekende maar duurzame manier om rijst te koken is de hooikistmethode. Er is weinig energie voor nodig. Het kan met alle soorten rijst. Breng de rijst in een pan met afgepast water aan de kook. Volg hiervoor de instructies op de verpakking. Zet vervolgens de pan met inhoud in een houten kist met hooi, of in een slaapzak. De temperatuur in de pan blijft hoog. Na 15 tot 30 minuten is de rijst gaar.

Gezondheidseffecten

Rijst bevat vooral koolhydraten. Verder bevat rijst eiwitten, B-vitamines en mineralen, zoals fosfor en kalium. Zilvervliesrijst levert vezels. Witte rijst levert weinig tot geen vezels. Vezels zorgen voor een goede darmwerking en geven een verzadigd ofwel vol gevoel. 

Volkoren

Zilvervliesrijst is een volkorenproduct. Volkorenproducten zijn goed voor de gezondheid, bijvoorbeeld omdat ze het risico op bepaalde hartziekten verlagen. Lees meer over volkoren.

Witte rijst

In Aziatische populaties is gevonden dat het eten van witte rijst (160 gram per dag) verband houdt met een hoger risico op diabetes type 2.

Gluten

Rijst is van nature glutenvrij. Een uitzondering hierop zijn notenrijst en meergranenrijst.

Veiligheid

Schimmels

Door schimmelgroei tijdens opslag van vochtige rijst kunnen kleine hoeveelheden schadelijke schimmelgifstoffen (mycotoxines) voorkomen. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) controleert steekproefsgewijs of deze schimmelgifstoffen in de rijst zitten.

Consumenten krijgen waarschijnlijk minder schimmelgifstoffen binnen dan schadelijk is voor de gezondheid. Het risico dat ze je ziek maken is daarom zeer klein. De gezondheidsvoordelen van het eten van rijst wegen daar tegenop.

Bacteriën

In bereide rijst kunnen bacteriën zoals Bacillus cereus gaan groeien. Dit gebeurt als het gerecht te lang buiten de koelkast staat. Als je rijstgerechten wilt bewaren, let er dan op dat je het snel terug koelt. Zet het binnen 2 uur in de koelkast of vriezer. Bereide rijst kun je in de koelkast 2 dagen bewaren.

Voedingsadvies

Zilvervliesrijst staat in de Schijf van Vijf. De gezondheidseffecten van zilvervliesrijst gelden niet voor witte rijst.

Het vervangen van witte producten zoals witte rijst, witbrood en witte pasta door zilvervliesrijst, volkorenbrood en volkoren pasta geeft winst voor de gezondheid. Als je voldoende volkoren graanproducten eet, dan profiteer je van deze gezondheidseffecten en van de voedingsstoffen die ze leveren. 

Lees meer over brood en graanproducten en vul de Schijf van Vijf voor jou in voor een voedingsadvies op maat. 

Etiket

Eisen ten aanzien van etikettering zijn vastgelegd in de Warenwet etikettering. Kijk naar het online etiket voor meer uitleg over de verschillende onderdelen van het etiket.   

Keurmerken

Voor een bewuste keuze is het makkelijker om te letten op de volgende keurmerken:

Duurzaamheidsaspecten

Het verbouwen van rijst belast het milieu meer dan het verbouwen van aardappelen en pasta, maar minder dan bij bijvoorbeeld vlees.

Bestrijdingsmiddelen en insecticiden

Rijst groeit in water, daardoor ontstaat weinig onkruid. Bestrijdingsmiddelen zijn daarom nauwelijks nodig. Insecticiden en ontsmettingsmiddelen worden wel gebruikt tijdens de opslag van rijst. Zo worden de opslagcontainers ontsmet met methylbromide. Hiervan kunnen resten achterblijven in de rijst. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) controleert hier streng op en haalt besmette rijst van de markt.

Energie

Voor de Amerikaanse en de meeste Italiaanse rijstteelt is veel energie nodig. De teelt is namelijk helemaal gemechaniseerd. Denk aan het pompen van water, machines voor de oogst, droogmachines, pelmachines en sorteermachines. In Thailand wordt nog traditioneel met de hand en met een buffel gewerkt. Er komen geen machines aan te pas, waardoor er minder energie wordt verbruikt.

Transport

Vrijwel alle rijst komt per schip naar Nederland. Vervoer per schip is een van de minst milieubelastende vormen van transport. Van en naar de havens wordt de rijst per vrachtwagen vervoerd.

Broeikaseffect

De rijst die wij eten groeit meestal in natte rijstvelden. Door bacteriën die in de velden groeien, ontstaat het gas methaan. Dit is naar schatting een vijfde van alle methaanuitstoot in de wereld. Methaan draagt voor een groot deel bij aan het broeikaseffect. Hoe warmer het klimaat en hoe langer de rijst op het land staat, hoe meer methaan er ontstaat. Rijst geeft meer broeikasgassen dan andere granen en aardappelen, maar minder dan dierlijke producten.

Water

Er is ongeveer 2000 tot 10.000 liter water nodig voor 1 kilo rijst. Boeren geven hun akkers water met regenwater, met water gepompt uit omliggende rivieren of met grondwater. Nog veel boeren in Thailand en Vietnam bevloeien hun akkers met regenwater. Grotere bedrijven gebruiken vaak rivierwater of grondwater om te irrigeren.

Gentechnologie

Genetisch gemodificeerde rijst  is verboden in Europa. Toch wordt de rijst wel eens gevonden en in beslag genomen. De plant is door genetische modificatie weerbaar gemaakt tegen een veelgebruikt onkruidbestrijdingsmiddel. Het onkruid gaat dus dood en de rijstplant groeit verder. In de Verenigde Staten en China is zulke rijst wel toegestaan. Verder is er zogenaamde 'golden rice' ontwikkeld, die meer vitamine A bevat dan normale rijst. Deze rijst is nog niet verkrijgbaar.

Arbeidsomstandigheden

In Thailand en India zijn arbeidsomstandigheden nog niet altijd in orde. Boeren hebben meestal weinig land en een lage opbrengst door toedoen van tussenhandelaren. Verder komt er onbeschermd en ondeskundig gebruik van bestrijdingsmiddelen voor. 

In de Verenigde Staten zijn de arbeidsomstandigheden goed geregeld. Ook in Italië zijn er door de Europese wetgeving geen problemen op dit vlak.

Verspilling

Consumenten verspillen vaak veel rijst, door teveel te koken. Dit kun je voorkomen door goed af te meten. 

Tip

Griekse rijst

Rijst hoeft niet per se een bijrol te spelen. Met wat ham, tomaten en olijven erbij heb je zo een volledige maaltijd! Dit recept is afkomstig uit het kookboek '50 keer lekker een Balansdag'.

Bekijk het boek
 

Voedingskenmerken

Voedingswaarden
Gegevens per 100 g / ml (bron: NEVO)
Energie
Energiewaarde in kJ555 kJ
Energiewaarde in kcal131 kcal
Vet
Vet totaal1,0 g
Vetzuur
Vetzuren verzadigd0,2 g
Vetzuren trans0,0 g
Vetzuren enkelvoudig onverzadigd cis0,3 g
Vetzuren meervoudig onverzadigd0,4 g
Vetzuren n-3 meervoudig onverzadigd cis0,0 g
Vetzuren n-6 meervoudig onverzadigd cis0,4 g
Linolzuur0,4 g
ALA0,00 g
EPA0,00 g
DHA0,00 g
Vezel
Voedingsvezel2,1 g
Eiwit
Eiwit plantaardig3 g
Eiwit totaal3 g
Vitamines
Alfa-caroteen0 µg
Beta-caroteen0 µg
Beta-cryptoxanthine0 µg
Folaat equivalenten6,8 µg
Foliumzuur toegevoegd0,0 µg
Luteïne1 µg
Lycopeen0 µg
Nicotinezuur2,6 mg
Retinol act equivalent0 µg
Vitamine B10,10 mg
Vitamine B120,00 µg
Vitamine B20,01 mg
Vitamine B60,046 mg
Vitamine C0 mg
Vitamine D0,0 µg
Vitamine E0,0 mg
Zeaxanthine0 µg
Overigen
Alcohol0 g
As0 g
Cholesterol0,0 mg
Water67 g
Koolhydraten
Koolhydraten26,4 g
Polyolen0,00 g
Mono- en disacchariden0,0 g
Polysacchariden26,4 g
Natrium/zout
Natrium0,005 g
Zout0,013 g
Mineralen
Calcium16 mg
Fosfor105 mg
IJzer0,4 mg
Jodium5 µg
Kalium37 mg
Koper0,09 mg
Magnesium39 mg
Selenium9 µg
Zink0,81 mg
sluit venster