Omschrijving

Cafeïne is een stof die van nature voorkomt in koffie, en in kleinere hoeveelheden ook in thee. Ook energiedrankjes, cola en chocolademelk bevatten cafeïne.

In de meeste blikjes energiedrank zit ongeveer evenveel cafeïne als in een kopje koffie (85 milligram). Zit er meer dan 150 milligram cafeïne in energiedrank, dan moet dat op het blikje vermeld staan.

Het cafeïnegehalte van een kop koffie hangt af van de soort koffie, hoe sterk de koffie is gezet en de grootte van de kop.

Dranken met cafeïne leveren, net als alle andere dranken, vocht aan het lichaam. Vaak wordt gedacht dat dranken met cafeïne vochtafdrijvend werken. Dat is niet zo. Het lichaam verliest niet méér vocht door het drinken van bijvoorbeeld koffie. Het verliest wel wat sneller vocht via de urine.

Voordelen voor de gezondheid

Cafeïne heeft een opwekkende werking. Het verdrijft het gevoel van vermoeidheid. Cafeïne is de meest actieve stof in koffie. Het wordt snel opgenomen in het bloed: de helft al drie tot vier minuten na consumptie. Tussen een half uur en tweeënhalf uur na het koffie drinken ervaar je de effecten.

Cafeïne werkt stimulerend op de hersenen, nieren, maag en darmen. Het verdrijft het gevoel van vermoeidheid. Ook verbetert cafeïne het geheugen enigszins. Wie te veel cafeïne binnenkrijgt, kan last krijgen van rusteloosheid, beven, duizeligheid, suizende oren en hartkloppingen. Te veel cafeïne kan het ook moeilijk maken in slaap te vallen. Bij sommige mensen is dat al het geval bij één kopje koffie laat op de avond. Anderen hebben er helemaal geen problemen mee.

Cafeïne zorgt ten slotte voor een snellere uitscheiding van vocht uit het lichaam. Door cafeïnehoudende dranken verliest het lichaam het vocht sneller via de urine dan als er geen cafeïne wordt gebruikt. Het is niet zo dat het lichaam door cafeïne meer vocht verliest.

Gezondheidsrisico's

Een teveel aan cafeïne kan gezondheidsklachten veroorzaken. Wat te veel is, verschilt sterk per persoon. Niet iedereen is even gevoelig voor de werking van cafeïne.

Wat te veel cafeïne is, verschilt sterk per persoon. Gemiddeld krijgt de Nederlandse man ongeveer 600 mg cafeïne binnen per dag, en de Nederlandse vrouw zo’n 500 mg. De meeste mensen ondervinden daarvan geen problemen. Mensen die merken dat ze gevoelig zijn voor cafeïne kunnen zich beter beperken tot ongeveer 400 mg cafeïne per dag. Dat komt neer op bijvoorbeeld vijf kopjes (van 125 ml per kop) koffie of vier kopjes koffie en twee kopjes thee, of drie kopjes koffie, twee kopjes thee en twee glazen cola. In sommige zogenaamde ‘energydrinks’ zit een grote hoeveelheid cafeïne. Vanaf juli 2004 moet het op het etiket van energiedrankjes staan als de drank meer dan 150 mg cafeïne per liter bevat.

Voorbeelden van 400 mg cafeïne:

• 5 koppen koffie
• 5 blikjes energiedrankjes
• 4 koppen koffie, 2 koppen thee
• 3 koppen koffie, 2 koppen thee en 2 glazen cola
• 3 koppen koffie, 4 koppen thee
• 3 koppen koffie, 3 koppen thee en 1 glas cola

Mensen die wel gevoelig zijn kunnen de volgende klachten ervaren:

• Rusteloosheid
• Beven
• Duizeligheid
• Suizende oren
• Hartklopingen
• Slaapproblemen

Voor deze mensen geldt het advies om niet meer dan 400 milligram cafeïne per dag binnen te krijgen.

Zwangerschap en cafeïne

Cafeïne is mogelijk schadelijk voor het ongeboren kind. Naarmate de moeder meer cafeïne binnenkrijgt, stijgt de kans op een miskraam of op een baby met een laag geboortegewicht.  Aanstaande moeders kunnen daarom beter niet te veel cafeïne binnenkrijgen. Zogenaamde ‘energydrinks’ met een grote hoeveelheid cafeïne kunnen het beste worden vermeden. Het advies voor zwangeren is om liever niet meer dan 300 mg cafeïne per dag te gebruiken. Dit geldt ook voor vrouwen die borstvoeding geven. Cafeïne komt ook in de moedermelk terecht, en dat kan de baby onrustig maken.

Voorbeelden van 300 mg cafeïne:

• 3 koppen koffie, 1 kop thee
• 2 koppen koffie, 2 koppen thee en 1 glas cola
• 2 koppen koffie, 3 koppen thee  

Hoeveel cafeïne zit er in:

• Kopje koffie (125 ml): 85 mg
• Kopje thee (125 ml): 45 mg
• Glas chocolademelk (150 ml): 30 mg
• Glas cola (150 ml): 5-35 mg
• Blikje energiedrank (250ml): 88 mg

Wie veel koffie drinkt en daar opeens mee stopt of overstapt op cafeïnevrije koffie, kan in het begin last krijgen van ontwenningsverschijnselen. Dat uit zich in hoofdpijn en trillende handen. De verschijnselen treden op omdat cafeïne een verslavende stof is.

Cafeïnevrije alternatieven

Cafeïnevrije koffie, kruidenthee en cafeïnevrije cola zijn een goede oplossing voor fervente koffie-, thee- en coladrinkers. Kruidenthee bestaat uit gedroogde kruiden en/of specerijen, zoals kamillethee, rozenbottelthee, pepermuntthee en rooibosthee.Wie veel koffie drinkt en daar opeens mee stopt of overstapt op cafeïnevrije koffie, kan in het begin wel last krijgen van ontwenningsverschijnselen, zoals hoofdpijn en trillende handen. Dat komt doordat cafeïne een verslavende stof is.

Niet helemaal vrij van cafeïne
In tegenstelling tot wat de naam doet vermoeden, is een kopje cafeïnevrije koffie niet helemaal cafeïnevrij. Het bevat nog 2 tot 4 mg cafeïne. Dat is wel erg weinig in verhouding tot de 85 mg in een kopje gewone koffie. Cafeïnevrije koffie wordt gemaakt van koffiebonen waaruit vóór het branden de cafeïne is verwijderd. Dat gebeurt met zogeheten organische oplosmiddelen. Het is mogelijk dat resten van het oplosmiddel in de koffie achterblijven. Deze verdwijnen vrijwel helemaal bij het branden van de koffiebonen. Wat dan nog achterblijft in de koffie is zo weinig dat dat geen schadelijke gevolgen heeft.

Koffievervangers
In koffievervangers, zoals Bambu, zit helemaal geen cafeïne. Meestal zijn ze gemaakt van geroosterde en gemalen cichoreiwortel, eventueel met zetmeelstroop, geroosterd voorgekiemd graan of mengsels van deze grondstoffen. Soms worden er ook granen, vijgen, noten, peulvruchten en gebrande suiker aan toegevoegd. Koffievervangers hebben een eigen smaak, die niet te vergelijken is met 'echte' koffie.Kruidenthee en cafeïnevrije cola zijn goede alternatieven voor 'gewone' thee en cola.