Voedingscentrum.nl maakt gebruik van cookies. Waarom? Lees onze uitleg. Je kunt de webanalyse cookies instellingen aanpassen.
Menu van de Week Recept van de dag
Oosters wokgeheim
2 personen
15-30 minuten
Ga naar
Encyclopedie

De Voedingscentrum Encyclopedie is de kennisbank van het Voedingscentrum. Je vindt er inhoudelijke informatie over allerlei onderwerpen.

Je kunt op 2 manieren zoeken naar onderwerpen in de encyclopedie: via het zoekveld en via het alfabet.

Nieuw
Kookboek Groente
Groenten zijn prachtige producten uit de... Bestel nu € 12,95
Populair
Alles over afvallen
Afvallen zonder dieet is de beste manier... Bestel nu € 9,95
Ga naar
 

Zware metalen

‘Zware metalen’ is de verzamelnaam voor metalen zoals cadmium, kwik, lood, arseen en tin. Ze kunnen in voedsel en vervolgens in je lichaam terechtkomen.

Een teveel aan zware metalen kan schadelijk zijn voor de gezondheid. 

Er is vastgesteld hoeveel van de zware metalen er in een product mag zitten, zonder dat dit de gezondheid schaadt. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) ziet toe op de naleving van deze normen. 

Omschrijving

‘Zware metalen’ is de verzamelnaam voor metalen zoals cadmium, kwik, lood, arseen en tin. Ze komen bijvoorbeeld in het milieu terecht door metaalwinning en -opslag, verfproductie en verbranding van kolen en afval. 

Zware metalen zitten soms in meststoffen. Lood kan ook afkomstig zijn uit loden waterleidingen in oude huizen en loodhoudende benzine. Tin zit in blik. Een coating aan de binnenkant van het blik zorgt ervoor dat het tin niet in het voedsel terecht komt.

Zware metalen in voedingsmiddelen

Zware metalen hechten zich aan klei. Zo komt de vervuiling ook in de rivieren, oceanen en uiteindelijk in vissen terecht. Planten nemen zware metalen op uit de bodem, de lucht en het water. Dieren krijgen zware metalen binnen via het water en voer. Daardoor kunnen vlees en andere dierlijke producten ook zware metalen bevatten.

De volgende voedingsmiddelen kunnen een verhoogd gehalte aan zware metalen bevatten:

  • Schaal- en schelpdieren, zoals kreeft, wolhandkrab, mosselen, inktvis
  • Roofvissen, zoals zwaardvis, haai, tonijn, makreel, snoek, snoekbaars, paling
  • Orgaanvlees, vooral nieren en lever
  • Groenten uit de vollegrond, zoals kool, wortelen, bladgroenten, knolgroenten
  • Andere plantaardige producten uit de vollegrond, zoals aardappelen, peulvruchten, granen 
  • Rijst en rijstproducten
  • Mineralensupplementen

Gezondheidseffecten

Een langdurig te hoge inname van zware metalen kan schade toebrengen aan de nieren, de lever, de hersenen en het zenuwstelsel. 

Zware metalen kunnen zich binden met cellen die eigenlijk ijzer en kalk moeten binden. Hierdoor wordt het ijzergehalte in het bloed lager en ontstaat botontkalking.

Een langdurig te hoge inname van arseen of cadmium verhoogt de kans op huid- en longkanker.  

In Nederland zijn er maatregelen om milieuvervuiling met zware metalen terug te dringen. Verder is er strenge controle van voedingsmiddelen. Dit zorgt ervoor dat het risico op een te hoge inname van zware metalen erg klein is.

Veiligheid

Milieu

Door allerlei wettelijke maatregelen komen er steeds minder zware metalen in het milieu terecht. Deze maatregelen zijn bijvoorbeeld de komst van loodvrije benzine, het grotendeels vervangen van loden waterleidingen, een verbod op cadmium-houdende (gele) kleurstoffen, het gebruik van zware metalen in verfproducten en lozen van ongezuiverd afvalwater. Door de verplichting om blikken van binnen te lakken, komt tin niet meer in de producten die in blik verpakt zijn terecht.

Toelaatbare inname

Voor de zware metalen cadmium en kwik is door de Europese Voedselveiligheid Autoriteit (EFSA) een toelaatbare dagelijkse inname (TDI) vastgesteld. 

Lood en arseen zijn zó giftig, dat er geen toelaatbare inname vastgesteld kan worden. De belasting met lood en arseen moet zo laag mogelijk zijn. 

Tin is niet erg giftig, daarom is daar geen TDI voor vastgesteld.

Kinderen kunnen door hun lagere lichaamsgewicht wat hogere hoeveelheden zware metalen binnenkrijgen, maar het gaat erom wat mensen gedurende hun leven binnen krijgen. Dit is vaak dusdanig laag dat het risico erg laag is.

Maximale hoeveelheden in producten

In de Europese Unie zijn voor lood, cadmium, kwik, arseen en tin maximum toegelaten gehalten vastgesteld. Deze gelden voor levensmiddelen zoals vis, schaal- en schelpdieren, vlees, orgaanvlees, granen, rijst en groenten. 

Hoewel tin niet erg giftig is, kan een hoge dosis wel de maag irriteren. Daarom is er in de EU voor voedingsmiddelen in blik een maximum gehalte aan tin vastgesteld.

Er zijn in de EU ook wettelijke eisen voor het maximum toegelaten gehalte aan zware metalen in drinkwater.

Controle op naleving van de normen

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) ziet toe op naleving van de normen. In Nederland is het risico dat je te veel zware metalen binnenkrijgt erg klein.

Voedingsadvies

Met de onderstaande adviezen is de kans op inname van te veel zware metalen te beperken:

  • Eet gevarieerd. Dit voorkomt dat je per ongeluk elke dag hetzelfde zware metaal binnenkrijgt.
  • Eet geen producten uit blik die heel erg beschadigd is of waarvan de laklaag aangetast is. Dan kan namelijk tin in het product terecht zijn gekomen. Een kleine deuk kan geen kwaad.
  • Vrouwen die zwanger zijn of willen worden, kunnen beter geen roofvis eten, zoals snoek, snoekbaars, tonijn of makreel. Daarin kan namelijk veel kwik zitten.

Twijfel over de houdbaarheidsdatum?

Verschil THT en TGT

In het kort: producten met een verlopen THT-datum (ten minste houdbaar tot) hoef je vaak niet weg te gooien. Gebruik dan je zintuigen. Producten met een verlopen TGT-datum (te gebruiken tot) kun je beter wél weggooien.