Voedingscentrum.nl maakt gebruik van cookies. Waarom? Lees onze uitleg
Menu van de Week Recept van de dag
Proef de Provence
2 personen
30+ minuten
Ga naar
Encyclopedie

De Voedingscentrum Encyclopedie is de kennisbank van het Voedingscentrum. Je vindt er inhoudelijke informatie over allerlei onderwerpen.

Je kunt op twee manieren zoeken naar onderwerpen in de encyclopedie: via het zoekveld en via het alfabet.

Nieuw
Lekker eten met minder zout
Een praktisch boek voor iedereen die minder... Bestel nu € 9,95
Populair
Gezond eten met de Schijf van Vijf
Geheel vernieuwd! Iedereen weet dat gezond... Bestel nu € 9,95
Ga naar

Tip

Lactose-intolerantie?

In deze brochure staan praktische adviezen als je een lactosevrij dieet gaat volgen. 

Bekijk de brochure

Lactose-intolerantie

Wanneer lactose niet of niet volledig kan verteren, is er sprake van lactoseintolerantie. Dit geeft lang niet altijd klachten. Pas als dit bij gebruik van de aanbevolen hoeveelheden melk(producten) klachten geeft, is er sprake van lactose-intolerantie. 

Een lactosebeperkte voeding die in overleg met een diëtist wordt opgesteld is meestal voldoende om klachten te voorkomen.

Meestal is het niet nodig om helemaal geen melk- en melkproducten meer te eten of te drinken. Ook is het vaak niet nodig producten te vermijden met melk of lactose als ingrediënt.

Omschrijving

Als het verteren van  lactose oftewel melksuiker in de aanbevolen hoeveelheid  melk of melkproducten klachten geeft, is sprake van lactose-intolerantie. Om lactose te verteren is het enzym lactase nodig. Lactase wordt aangemaakt in de darmwand. Wanneer er te weinig lactase wordt aangemaakt in de darm, wordt lactose niet of niet volledig verteerd. Dit geeft lang niet altijd klachten. 

Of klachten optreden, hangt af van de hoeveelheid lactase die nog wordt gemaakt in de darm, samenstelling van de voeding en de soorten bacteriën oftewel darmflora in de darm. Er kunnen klachten ontstaan als de darmbacteriën de niet-verteerde lactose in de darm afbreken. Daarbij komen extra veel gassen en darmprikkelende stoffen vrij. Daarnaast trekt de niet-verteerde lactose water aan waardoor waterige ontlasting ontstaat. Dit alles kan gepaard gaan met buikpijn, kramp, misselijkheid, een opgezette buik, winderigheid en diarree. Om dit soort klachten te voorkomen, moet in overleg met de arts en diëtist de hoeveelheid lactose in de voeding worden beperkt.

Bij de geboorte heeft elke zuigeling voldoende lactase om de lactose in de moedermelk of de zuigelingenvoeding goed te verteren. Bij meer dan 80% van de wereldbevolking neemt na het derde levensjaar de productie van lactase geleidelijk af. In het Verre Oosten heeft bijna de gehele volwassen bevolking een heel lage of zelfs geen productie van lactase in de darm. Rond de Middellandse Zee is dat ongeveer 50% van de bevolking. In West-Europa en Noord-Amerika ligt dit percentage veel lager.

Oorzaken

Als in de darm te weinig lactase wordt aangemaakt, kan het lichaam het onverteerde melksuiker niet opnemen. Dit wordt “lactosemalabsorptie” genoemd en geeft lang niet altijd klachten. Waarschijnlijk hebben veel mensen een lactase-tekort zonder dat zij hier iets van merken. Als bij mensen met lactosemalabsorptie door gebruik van een gewone hoeveelheid  melk en melkproducten klachten ontstaan, is er sprake van lactose-intolerantie. 

Lactosemalabsorptie is meestal erfelijk. Andere oorzaken voor lactosemalabsorptie zijn een darminfectie, darmontsteking of een darmoperatie waarbij de darmwand is beschadigd. Deze situaties kunnen de aanmaak van lactase sterk verminderen waardoor opname van het melksuiker tijdelijk verslechtert. Na herstel van de ziekte of operatie, komt de lactase-productie en opname van melksuiker doorgaans weer op het normale niveau.

Naarmate mensen ouder worden, kan de productie van lactase afnemen. Hierdoor kan ook op latere leeftijd lactosemalabsorptie ontstaan. Dit leidt echter zelden tot klachten.

Bij zuigelingen met acute diarree kan ook tijdelijk lactosemalaborptie optreden tot het kind weer hersteld is. Lactose-arme of -vrije voeding is dan niet nodig.

Voedingsadvies

Bij lactose-intolerantie is advies van een arts of diëtist aan te raden. Zij zorgen ervoor dat de hoeveelheid lactose in de voeding beperkt wordt, zonder dat er een tekort aan voedingsstoffen ontstaat. Ook bepalen zijn welke melkvervanger het meest geschikt is.

Meestal is het niet nodig om helemaal geen melk- en melkproducten meer te eten of te drinken. Ook is het vaak niet nodig producten te vermijden met melk of lactose als ingrediënt.

Lactose komt van nature voor in moedermelk en dierlijke melksoorten zoals koemelk, schapenmelk, geitenmelk en paardenmelk. Dierlijke melksoorten zijn dus geen lactose vrije vervangers voor koemelk bij lactose-intolerantie. Ook in producten waarin dierlijke melksoorten zijn verwerkt, kan lactose voorkomen.

Lactose (melksuiker) komt vooral voor in de volgende melkproducten:

  • volle, halfvolle en magere melk en karnemelk
  • geitenmelk, schapenmelk, paardenmelk en ezelinnenmelk
  • zachte geiten- en schapenkaas
  • chocolademelk, yoghurtdrink en fruitzuiveldranken zoals Rivella en Taksi
  • smeltkaas, smeerkaas, buitenlandse kaas, verse kaas, Hüttenkäse, cottage cheese. In Nederlandse harde kaas, zoals Goudse kaas, zit geen lactose. Dit komt doordat de lactose tijdens de rijping van de kaas volledig wordt afgebroken.
  • yoghurt, kwark, kefir
  • vla, pap, pudding, mousse
  • slagroom, zure room en crème fraîche

Ook in geneesmiddelen, vitaminepreparaten en zoetjes kan lactose voorkomen. In deze producten wordt het meestal in zeer kleine hoeveelheden als vulmiddel gebruikt. Hiervan krijgen de meeste mensen met lactose-intolerantie dan ook geen klachten. Sommige geneesmiddelen zijn echter ook beschikbaar in een andere vorm zonder lactose.

Merken van zoetjes zonder lactose zijn opgenomen in de productgroep 'Dieetproducten, overig' van de vrije merkartikelenlijst in de webshop. Deze lijst is een handig hulpmiddel bij het vinden van lactosevrije producten.

Naast in melk en melkproducten kan melksuiker ook voorkomen in producten waarin melk, melkpoeder of bepaalde bestanddelen uit melk zijn verwerkt. Dit staat vermeld op het etiket.

Bij de apotheek is een enzympreparaat verkrijgbaar dat van gewone melk lactosebeperkte melk kan maken. De arts of diëtist kan aangeven of dit preparaat geschikt is.

Het is voor zowel kinderen als volwassenen mogelijk opvolgmelk op sojabasis als melkvervanger te gebruiken. Dit product bevat extra vitamines en calcium. Ook kant-en-klare sojadrank kan een goed alternatief zijn. De hoeveelheid eiwitten, calcium en soms ook vitamine B2 van sommige merken is vergelijkbaar met koemelk.

Een verrijkte sojadrink kun je met de voedingswaarde van 100 ml halfvolle melk vergelijken: