Voedingscentrum.nl maakt gebruik van cookies. Waarom? Lees onze uitleg. Je kunt de webanalyse cookies instellingen aanpassen.
Menu van de Week Recept van de dag
Met koriander en peterselie
2 personen
0-15 minuten
Ga naar
Encyclopedie

De Voedingscentrum Encyclopedie is de kennisbank van het Voedingscentrum. Je vindt er inhoudelijke informatie over allerlei onderwerpen.

Je kunt op 2 manieren zoeken naar onderwerpen in de encyclopedie: via het zoekveld en via het alfabet.

Nieuw
Kookboek Groente
Groenten zijn prachtige producten uit de... Bestel nu € 12,95
Populair
Alles over afvallen
Afvallen zonder dieet is de beste manier... Bestel nu € 9,95
Ga naar
 

Palmolie

Palmolie is olie uit de palmvrucht. Palmolie bevat meer verzadigd vet dan andere oliesoorten. Verzadigd vet staat erom bekend niet goed te zijn voor de gezondheid. 

Door de aanleg van palmolieplantages worden veel bossen gekapt. Producten met duurzame palmolie kunnen herkenbaar zijn aan het Greenpalm of RSPO keurmerk.

Omschrijving

Palmolie komt uit het vruchtvlees van de palmvrucht. De olie zit bijvoorbeeld in producten als margarine, ijs, chocolade en kant-en-klaarmaaltijden. 

Soorten producten

Uit de palmvrucht worden 2 soorten olie gemaakt:  

  • Palmolie gemaakt van het vruchtvlees. Het heeft een rode kleur door het hoge gehalte aan bèta-caroteen.
  • Palmpitolie, gemaakt van het zaad. Wat overblijft van het zaad wordt gebruikt als veevoer.    

Herkomst

Palmolie komt vooral uit Indonesië en Maleisië.  

Productie

De palmvrucht groeit aan de oliepalm of Elaeis guineensis. Palmvruchten zijn oranjerood, vaak met een gele onderkant en een bijna zwarte bovenkant. Ze zijn langwerpig en eivormig en tot 5 centimeter groot. De palmvruchten zitten met honderden tot duizenden bijeen in een dichte, tot 25 kilo zware tros. De oliepalm levert ongeveer 3,6 ton vruchten per hectare. Dat komt overeen met 4000 liter olie. De opbrengst per hectare van palmolie is flink hoger dan van andere oliegewassen. Palmolie is meestal goedkoper dan andere oliën. 

De oliepalm gaat 25 tot 30 jaar mee. Vanaf het derde jaar komen er vruchten aan. De palm geeft het hele jaar door palmvruchten. Bij voorkeur worden de vruchten binnen 24 uur na het oogsten onder hoge druk gestoomd. Daarna worden ze met machines geperst. De zaden uit de vrucht worden ook geperst om de olie eruit te halen. Deze ruwe olie wordt opgeslagen en per tankschepen naar de haven van bestemming gebracht.

De palmolie gaat daarna naar de raffinaderij. Hier zuiveren, ontkleuren en ontgeuren ze de ruwe olie. Verder scheiden ze de olie in een vast en een vloeibaar deel. 

Vervolgens kopen grote voedingsmiddelenconcerns de olie. Zij maken er bijvoorbeeld margarine of slaolie van. Groothandelaren zijn bij de productie betrokken, van de plantage tot de raffinaderij. Ze verhandelen, verwerken en vermengen de olie tot halffabricaten, die worden verwerkt in producten. 

Consumptiecijfers

Palmolie is net als sojaolie een goedkope oliesoort. Palmolie zit in 60% van de levensmiddelen. Van alle olie is 32% palmolie. De wereldwijde vraag naar palmolie groeit nog. 

Gezondheidseffecten

Palmolie bevat meer verzadigd vet dan andere oliesoorten. 

Verzadigd vet staat bekend om de ongunstige gezondheidseffecten. Zo verhoogt verzadigd vet het LDL-cholesterol. Op die manier vergroot verzadigd vet het risico op hart- en vaatziekten.

Voedingsadvies

Vanwege het verzadigde vet staat palmolie niet in de Schijf van Vijf. Palmolie zit verwerkt in een groot aantal bewerkte voedingsmiddelen. Of een voedingsmiddel waarin palmolie zit in de Schijf van Vijf staat hangt af van het soort voedingsmiddel en de hoeveelheid palmolie die erin zit. 

Etiket

Eisen ten aanzien van etikettering zijn vastgelegd in de Warenwet etikettering.   

Producten waarop staat ‘bevat plantaardige oliën’, kunnen palmolie bevatten. Vaak zit het in een mengsel. Palmolie zit bijvoorbeeld in slaolie, frituurolie en margarine. Ook producten als koekjes, zoutjes, sauzen, chocoladepasta en pindakaas kunnen palmolie bevatten.          

Volgens nieuwe Europese wetgeving moet vanaf december 2014 op alle producten staan welke soorten olie gebruikt zijn. Bijvoorbeeld palmolie, sojaolie of olijfolie. Nieuwe producten moeten hier direct al aan voldoen. 

Kijk naar het online etiket voor meer uitleg over de verschillende onderdelen van het etiket. 

Producten die palmolie bevatten kunnen herkenbaar zijn aan keurmerken voor duurzame palmolie: 

  • Het Greenpalm keurmerk
  • Het RSPO-keurmerk. 

Duurzaamheidsaspecten

De toenemende vraag naar palmolie leidt tot een uitbreiding van het oliepalm-areaal in de productielanden. Dit gaat in bepaalde gevallen ten koste van het tropisch regenwoud en tropisch veenland. Ook zijn er zorgen over arbeidsverhoudingen op plantages, landconflicten, broeikasgassen en het gebruik van bestrijdingsmiddelen. De uitdaging is daarom om te zorgen dat de productie van palmolie plaatsvindt op een duurzame manier. 

Bestrijdingsmiddelen

Er worden vaak bestrijdingsmiddelen gebruikt tegen ratten, schimmelziekten en neushoornkevers. Veel lokale bewoners zetten bestrijdingsmiddelen in, waarbij zij worden blootgesteld aan de gevaarlijke stoffen. Bij de productie van palmolie helpen de ‘Best Management Practices’ bedrijven minder en efficiënter gebruik te maken van bestrijdingsmiddelen. 

Ontbossing

In Indonesië en Maleisië is veel land in gebruik voor oliepalmplantages, waardoor tropisch  regenwoud verloren is gegaan. Het totale palmolie-areaal in Indonesië is ongeveer 7.4 miljoen hectare en in Maleisië ongeveer 4.5 miljoen hectare. In Indonesië is 70% van de palmolieplantages aangelegd op plekken waar eerst regenwoud was.

Palmolie zit niet alleen in voeding. Het is ook een grondstof voor biodiesel. Een groeiende vraag naar biodiesel zorgt voor een extra druk op de ontbossing. Met het bos gaat zoet water, woongebied voor inlandse stammen en biodiversiteit verloren. De onderliggende veengronden drogen uit. 

De oorspronkelijke bossen zijn heel rijk aan soorten zoogdieren, vogels, planten en insecten. Ontbossing vormt een bedreiging voor deze soorten. Door ontbossing komen bovendien veel broeikasgassen vrij.
De afgelopen 50 jaar is 74 miljoen hectare regenwoud in Indonesië gekapt, voor een deel voor de palmolieteelt. Daardoor is Indonesië na de VS en China de derde producent van broeikasgassen geworden. In tijden van droogte is er in Zuidoost-Azië veel rookoverlast en luchtverontreiniging. Bos wordt op grote schaal verbrand, waarbij ook de droog geworden veenbodems in brand staan. Vooral dit laatste leidt tot veel luchtverontreiniging en CO2-uitstoot.

Maleisië kent sinds begin jaren negentig een wet waardoor er niet meer dan 50% ontbost mag worden. Veel palmolieplantages in Maleisië zijn daarom te vinden op oude rubber- of cacao- plantages.

Duurzame palmolie (RSPO)

Bedrijven en maatschappelijke organisaties hebben in 2004 de Ronde Tafel Duurzame Palmolie (RSPO) opgezet. Momenteel telt de RSPO ruim 2.000 leden. Gezamenlijk hebben zij internationaal geaccepteerde criteria opgesteld voor duurzame palmolie-productie. Deze schrijven onder andere voor dat aangesloten palmolieproducenten hun plantages niet uitbreiden ten koste van tropisch regenwoud en gebieden met een hoge biodiversiteit. Ook zijn er criteria opgenomen over het respecteren van de rechten van werknemers en de lokale bevolking. Daarnaast heeft de RSPO verschillende handelssystemen opgezet waarmee duurzame palmolie in verschillende vormen kan worden opgenomen.

In 2014 werd hierdoor al 18% van de wereld palmolieproductie duurzaam geproduceerd (RSPO). De Nederlandse voedingsmiddelenindustrie verwerkte 61% RSPO gecertificeerde duurzame palmolie in 2013. De meeste groothandelaren en afnemers van palmolie zijn aangesloten bij de Roundtable on Sustainable Palm Oil (RPSO). 

Vissterfte

Het uitpersen van palmvruchten levert afval op. Vloeibaar afval en uitgeperste palmvruchtresten worden vaak in rivieren geloosd waar het zuurstof aan het water onttrekt, met vissterfte tot gevolg. Dat heeft weer gevolgen voor de lokale voedselvoorziening.

Genetische modificatie

De palmvruchten waarvan de palmolie wordt gemaakt zijn nooit genetisch gemodificeerd.

Arbeidsomstandigheden

Palmolieplantages zijn een bron van werkgelegenheid en zorgen lokaal voor betere voorzieningen. De lokale bevolking heeft daar niet altijd voordeel van, omdat bedrijven ook personeel van buiten aantrekken. Het beginnen van palmolieplantages leidt vaak tot conflicten over land. De plantages worden dan aangelegd op gronden die in gebruik waren bij de plattelandsbevolking. Hierdoor kunnen ze niet meer goed voorzien in hun levensonderhoud.

Vaak zijn de rechten op het land van de lokale bevolking niet in de wet vastgelegd. Dit kan problemen geven wanneer, zoals verwacht, het aantal palmolieplantages gaat verdubbelen. In Indonesië bestaan er vooral kleine palmolie bedrijven. Boeren hebben 2 hectare in beheer en betalen een plantagehouder voor het opzetten van de plantage en voor het nodige materiaal. Dit geeft een grote afhankelijkheid. Wanneer de bomen na 25 jaar aan vervanging toe zijn moeten de boeren dit zelf betalen. De boeren bouwen dan schulden op bij hun plantagehouders. Non-gouvermentale organisaties (NGO’s) leveren regelmatig kritiek op de arbeidsomstandigheden op palmolieplantages. 

Om conflicten te voorkomen geldt voor RSPO palmolie het Free Prior en Informed Consent (FPIC) principe. Dit staat voor een vrijwillige en eerlijke onderhandeling tussen bedrijven en lokale gemeenschappen over de komst van palmolieplantages. Het vooraf en goed geïnformeerd zijn van lokale gemeenschappen staat hierin centraal. 

Zo viel Gijs Staverman 18 kilo af
"Ik ben gestopt met veel eten" "Bij mij was het probleem dat ik te veel at, maar niet per se ongezond. Dus ik ben gestopt met veel eten." Het volhouden van zijn nieuwe levensstijl valt Gijs niet zwaar. Zijn geheim? “Je kunt alles eten wat je wil. Dat vond ik zo’n eyeopener." 
 

Voedingskenmerken

Palmolie
Voedingswaarden
Gegevens per 100 g / ml (bron: NEVO)
Energie
Energiewaarde in kJ3696 kJ
Energiewaarde in kcal899 kcal
Vet
Vet totaal99,9 g
Vetzuur
Vetzuren verzadigd48,0 g
Vetzuren enkelvoudig onverzadigd cis37,3 g
Vetzuren meervoudig onverzadigd10,5 g
Vetzuren n-3 meervoudig onverzadigd cis0,3 g
Vetzuren n-6 meervoudig onverzadigd cis10,2 g
Linolzuur10,2 g
ALA0,29 g
EPA0,00 g
DHA0,00 g
Vezel
Voedingsvezel0,0 g
Eiwit
Eiwit plantaardig0 g
Eiwit totaal0 g
Vitamines
Alfa-caroteen0 µg
Beta-caroteen0 µg
Folaat equivalenten0,0 µg
Foliumzuur toegevoegd0,0 µg
Luteïne0 µg
Lycopeen0 µg
Retinol act equivalent0 µg
Vitamine B120,00 µg
Vitamine C0 mg
Vitamine D0,0 µg
Vitamine E33,1 mg
Overigen
Alcohol0 g
Cholesterol0,0 mg
Koolhydraten
Koolhydraten0,0 g
Polyolen0,00 g
Mono- en disacchariden0,0 g
Polysacchariden0,0 g
Mineralen
IJzer0,4 mg
sluit venster