Voedingscentrum.nl maakt gebruik van cookies. Waarom? Lees onze uitleg. Je kunt de webanalyse cookies instellingen aanpassen.
Menu van de Week Recept van de dag
Met zilvervliesrijst voor extra vezels
2 personen
0-15 minuten
Ga naar
Encyclopedie

De Voedingscentrum Encyclopedie is de kennisbank van het Voedingscentrum. Je vindt er inhoudelijke informatie over allerlei onderwerpen.

Je kunt op 2 manieren zoeken naar onderwerpen in de encyclopedie: via het zoekveld en via het alfabet.

Nieuw
Kookboek Groente
Groenten zijn prachtige producten uit de... Bestel nu € 12,95
Populair
Alles over afvallen
Afvallen zonder dieet is de beste manier... Bestel nu € 9,95
Ga naar
 

Clostridium botulinum en botulisme

Clostridium botulinum is een bacterie. Deze bacterie maakt de gifstof botuline aan. Het komt in Nederland zelden voor, maar de bacterie kan de ernstige voedselvergiftiging botulisme veroorzaken.  

Vooral baby’s tot 1 jaar zijn gevoeliger voor deze bacterie. Baby’s kunnen zuigelingenbotulisme krijgen. Dit komt in Nederland zeer weinig voor.  

Clostridium botulinum kan voorkomen in zelf ingemaakte groente en vlees of in honing. Het advies geldt om baby’s tot 1 jaar geen honing te geven. 

Omschrijving

Clostridium botulinum is een bacterie die leeft in een omgeving zonder zuurstof en overal in de natuur voorkomt. De bacterie maakt een gifstof aan die een ernstige voedselvergiftiging kan veroorzaken. Dit is in Nederland zeer zeldzaam.

Clostridium botulinum kan sporen vormen die goed kunnen overleven en hittebestendig zijn. Sporen zijn bacteriecellen in een soort slaapstand. Deze kunnen zich later weer ontwikkelen tot bacteriën. De kans dat sporen van de bacterie zich ontwikkelen in de darmen is zeer klein.

Gezondheidseffecten

Botulisme bij volwassenen

Clostridium botulinum maakt de gifstof botuline aan. Dit is al bij zeer kleine hoeveelheden erg giftig. Het veroorzaakt de ernstige voedselvergiftiging botulisme. Botulisme komt in Nederland zelden voor. 

De eerste verschijnselen treden 12 tot 36 uur na de vergiftiging op. De patiënt raakt verlamd, gaat slechter zien, slikt slecht en praat moeilijk. De dood kan het gevolg zijn.    

Zuigelingenbotulisme

Sporen van Clostridium botulinum kunnen normaal gesproken geen kwaad, maar kunnen wel gevaarlijk zijn voor baby’s tot 1 jaar. Zij kunnen zuigelingenbotulisme ofwel infantiel botulisme krijgen. Dit komt bijna nooit voor, maar de gevolgen kunnen ernstig zijn.  

Omdat de darmflora van baby’s nog niet volledig is ontwikkeld, kunnen de sporen van de bacterie in de darmen van baby’s uitgroeien tot bacteriën. Deze maken schadelijke stoffen aan die inwerken op het zenuwstelsel.

De ziekte heeft altijd een aantal dagen nodig voordat hij doorbreekt. Voor die tijd kunnen deze verschijnselen optreden:

  • een verminderde eetlust 
  • aanhoudend huilen 
  • sloomheid 
  • verstopping (obstipatie) met spierzwakte en verlammingen tot gevolg     
Als baby’s deze verschijnselen vertonen is het aan te raden de dokter te bellen. Een snelle behandeling in het ziekenhuis kan complicaties voorkomen. Het kind kan dan binnen enkele weken herstellen. 

Zonder tijdige behandeling kunnen ernstige complicaties optreden waardoor baby’s zelfs kunnen overlijden. Ernstige complicaties zijn verlammingsverschijnselen waardoor het hart of de longen kunnen stoppen met werken.

Veiligheid

Honing

Het lijkt erop dat alle soorten honing sporen van de botulisme-bacterie kunnen bevatten. Mogelijk bevat de ene honingsoort wel meer sporen dan de andere, maar daar is weinig over bekend.

Sporen in honing zijn niet te voorkomen. De sporen van de bacterie komen in honing terecht doordat bijen ze oppikken van de grond en aan hun pootjes meevoeren. Verhitten op hoge temperaturen is geen oplossing omdat de kwaliteit van de honing dan sterk achteruit gaat. Ook het oplossen van honing in thee of in de pap helpt niet om de bacterie onschadelijk te maken. 

Andere voedingsmiddelen

Sporen van Clostridium botulinum kunnen ook in andere levensmiddelen voorkomen, maar uit onderzoek blijkt vooral thuis ingemaakte groente, vlees of producten in olie een risico te zijn. Het handmatig inmaken, wecken of fermenteren van levensmiddelen zoals vlees, vis of groente gaat niet altijd goed. Ook zelfgemaakte producten in olie zoals groenten in olie, knoflook in olie, chili-olie en kruidenolie zijn een risico. Vooral als je ze voor langere tijd bewaart. Zo kan Clostridium botulinum zich ontwikkelen tot een schadelijke bacterie.

Zelf ingemaakt fruit is geen probleem, omdat dit te zuur is voor de bacterie om te groeien.

Al het ingeblikte en geconserveerde voedsel in de winkel is veilig. Deze producten zijn of gesteriliseerd of te zuur. Pas wanneer een blik bol staat moet je oppassen.

Warenwet

Volgens de Warenwet mag Clostridium botulinum niet in levensmiddelen voorkomen. Dit geldt niet voor rauwe levensmiddelen die nog bewerkt worden of als het product verhit wordt voor het eten.

Voedingsadvies

Om besmetting met Clostridium botulinum te voorkomen gelden de volgende adviezen:

  • Maak thuis geen groenten of vlees in (wecken) 
  • Bewaar zelf ingemaakte producten in olie, zoals knoflook, groente en kruiden of zelfgemaakte pesto maximaal 4 dagen in de koelkast 
  • Gooi blikken die bol staan weg     

Honing

De kans is klein dat een potje honing is besmet met Clostridium botulinum. Kinderen ouder dan 1 jaar en volwassenen hebben een volledig ontwikkelde darmflora. De kans dat sporen van de botulisme-bacterie overleven is daardoor zeer klein.  

Vanaf 1 jaar kan iedereen daarom zonder problemen honing eten. Dat geldt ook voor zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven.  

Honing en baby’s

Het advies geldt om baby’s tot 1 jaar geen honing te geven om zuigelingenbotulisme te voorkomen.     

Meer informatie

Rijksinstituut voor volksgezondheid en milieu: www.rivm.nl 
Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit: www.nvwa.nl 
European Food Safety Authority: www.efsa.europa.eu

De lekkerste kerstrecepten
2 menu's voor jou

Wil je inspiratie voor een kerstmenu waar je helemaal de blits mee maakt? Met onze driegangenmenu's maak je zeker indruk. Ook in vega-variant.