Voedingscentrum.nl maakt gebruik van cookies. Waarom? Lees onze uitleg. Je kunt de webanalyse cookies instellingen aanpassen.
Menu van de Week Recept van de dag
Voor de kruidige trek
2 personen
0-15 minuten
Ga naar
Encyclopedie

De Voedingscentrum Encyclopedie is de kennisbank van het Voedingscentrum. Je vindt er inhoudelijke informatie over allerlei onderwerpen.

Je kunt op 2 manieren zoeken naar onderwerpen in de encyclopedie: via het zoekveld en via het alfabet.

Nieuw
Kookboek Groente
Groenten zijn prachtige producten uit de... Bestel nu € 12,95
Populair
Alles over afvallen
Afvallen zonder dieet is de beste manier... Bestel nu € 9,95
Ga naar
 

Ontstaan adviezen Schijf van Vijf

De Richtlijnen Schijf van Vijf vormen de onderbouwing voor de adviezen voor gezond eten volgens de Schijf van Vijf. Hoe beslist het Voedingscentrum welke voedingsmiddelen in de Schijf van Vijf staan en hoeveel ervan gegeten zou moeten worden? 
Om tot de Richtlijnen Schijf van Vijf (voorheen Richtlijnen Voedselkeuze) te komen hebben we onderscheid gemaakt in gezondere en minder gezonde keuzes. De gezondere keuzes staan in de Schijf van Vijf. De richtlijnen Goede Voeding 2015 van de Gezondheidsraad vormen de basis hiervoor.

De Gezondheidsraad heeft bekeken wat de gezondheidseffecten zijn van bepaalde voedingsmiddelen. Zij onderzochten wat de invloed is van bijvoorbeeld brood, noten, zuivel, thee en groente en fruit op onze gezondheid. De producten die hier gunstig naar voren kwamen verdienen een plek in de Schijf van Vijf, tenzij ze (te veel) zout, suiker, transvet of verzadigd vet bevatten of te weinig vezel. 

Niet in de Schijf van Vijf

Daarnaast geeft de Gezondheidsraad advies om van bepaalde productgroepen de consumptie te beperken, zoals bewerkt vlees en suikerhoudende dranken, inclusief sappen. Of om bepaalde producten te vervangen door producten met een gunstigere samenstelling, bijvoorbeeld volkorenbrood in plaats van witbrood, en zachte vetten in plaats van harde vetten.

Deze staan buiten de Schijf van Vijf, net als andere voedingsmiddelen met (te veel) zout, suiker, transvet of verzadigd vet of te weinig vezel, zoals koek, snoep en snacks. Om te bepalen wat wel en niet in de Schijf van Vijf past, hebben we criteria opgesteld.  Bekijk hier welke producten niet in de Schijf van Vijf staan en waarom niet

Van losse voedingsmiddelen naar een eetpatroon

De Richtlijnen Goede Voeding 2015 van de Gezondheidsraad geven geen compleet voedingspatroon weer. We hebben samen met het RIVM via modellen berekend welke producten de ontbrekende voedingsstoffen kunnen aanvullen, zonder de criteria aan verzadigd vet, transvet, zout en kilocalorieën te overschrijden.

Hierbij hebben we gezocht naar de optimale combinatie van voedingsmiddelen die de Gezondheidsraad aanraadt om het risico op chronische ziekten te verlagen en voedingsmiddelen die zorgen voor genoeg energie en alle nodige voedingsstoffen om het lichaam fit te houden. Hierin zijn ook duurzaamheid en veiligheid meegewogen.

Dit hebben we gedaan voor verschillende leeftijden en doelgroepen. We hebben hiervoor verschillende  gegevens gebruikt, waaronder deze:

  • Voedingsmiddelen die de Gezondheidsraad aanraadt in de richtlijnen Goede Voeding 2016 en in welke hoeveelheden.
  • De aanbevolen hoeveelheden voedingsstoffen per leeftijd en geslacht, uit bestaande voedingsnormen van de Gezondheidsraad de energiebehoefte uit de voedingsnormen van de Gezondheidsraad 2001 en het rapport ‘Overgewicht en obesitas’ van de Gezondheidsraad, rekening houdend met meer recente gegevens over lichaamsgewicht .
  • De samenstelling van voedingsmiddelen. Deze gegevens halen we uit het voedingsmiddelenbestand NEVO van het RIVM.
  • Hoe verschillende groepen mensen in Nederland  gemiddeld eten. Dit is vastgelegd in de Voedselconsumptiepeilingen (VCP) en de HELIUS Voeding studie voor niet-westerse populaties. 

Omdat we de voorziening in energie- en nutriëntenbehoefte hebben meegenomen, zijn de aanbevolen hoeveelheden voedingsmiddelen bij de Schijf van Vijf  soms hoger  dan sommige adviezen van de Gezondheidsraad. Zo komen we uit op meer brood en volkorenproducten om in de vezel- en energiebehoefte te voorzien, zijn we voor volwassenen uitgekomen op 25 gram noten in plaats van 15 gram en, op 250 gram groente in plaats van 200.

Niet alle berekende oplossingen bleken even goed toepasbaar. Het rekenmodel gaf soms oplossingen die te ver van het huidige eetpatroon verwijderd zijn, of waarbij er drastische verschillen waren tussen de leeftijdsgroepen. Door middel van verschillende optimalisatiestappen zijn we steeds dichter bij een passende oplossing gekomen.

Samenwerking Richtlijnen

Het Voedingscentrum maakt de Schijf van Vijf op basis van de adviezen van de Gezondheidsraad, en in samenwerking met Nederlandse wetenschappers en het RIVM. Ook consumenten en diëtisten zijn geraadpleegd. In het schema hieronder zie je hoe deze samenwerking eruit ziet. 

Nieuw kookboek: Vandaag vegetarisch
'Vandaag vegetarisch' inspireert om eten op een nieuwe manier te benaderen. Steeds meer mensen eten minder of geen vlees. In dit kookboek vind je recepten op basis van peulvruchten, soja, ei, noten en vleesvervangers.
 

Overheid

Geeft subsidie. Het Voedingscentrum ontvangt subsidie van de ministeries van VWS en EZ. Het Voedingscentrum neemt geen geld aan van andere partijen. 
 

Gezondheidsraad

Richtlijnen goede voeding zijn de basis van de Schijf van Vijf. De Gezondheidsraad is een onafhankelijk wetenschappelijk adviesorgaan. In november 2015 kwamen de nieuwste ‘Richtlijnen goede voeding’ uit. Dit zijn dé geldende adviezen in Nederland, gebaseerd op al het onderzoek naar voeding in de wereld gericht op het voorkomen van 10 chronische ziekten. Daarnaast geeft de Gezondheidsraad met voedingsnormen aan hoeveel voedingsstoffen mensen nodig hebben. 
 

Voedingscentrum

Vertaalt de richtlijnen van de Gezondheidsraad naar de Richtlijnen Schijf van Vijf. Het Voedingscentrum bekijkt welke producten in de Schijf van Vijf passen en hoeveel daarvan nodig is om aan de Richtlijnen van de Gezondheidsraad te voldoen en om genoeg voedingsstoffen binnen te krijgen. Verder adviseert het Voedingscentrum hoe om te gaan met producten buiten de Schijf van Vijf. Dit alles legt het Voedingscentrum vast in de Richtlijnen Schijf van Vijf.

                     

Adviezen en beeldmerk. Het Voedingscentrum maakt op basis van de Richtlijnen Schijf van Vijf praktische adviezen en het beeldmerk.

 

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)

Berekent de best passende combinatie van voedingsmiddelen die gezondheidswinst en de benodigde voedingsstoffen levert. Dat doet het RIVM voor verschillende (leeftijds)groepen, zoals kinderen, mannen, vegetariërs en zwangeren. Zo kan het Voedingscentrum adviezen op maat geven. Verder onderzoekt het RIVM wat we in Nederland eten. Deze gegevens borgen dat adviezen niet té ver van het gemiddelde eetpatroon afstaan. 

Wetenschappers

De experts van het Voedingscentrum overleggen met wetenschappers uit heel het land. Speciale expert-commissies zijn in het traject betrokken om het Voedingscentrum te adviseren. Naast voedingswetenschappers helpen ook gedragswetenschappers om middelen nog functioneler te maken. 

Consumenten en diëtisten

Helpen het beeldmerk van de Schijf van Vijf en de bijbehorende informatie aan te scherpen. In verschillende rondes raadpleegt het Voedingscentrum consumenten en diëtisten.