Voedingscentrum.nl maakt gebruik van cookies. Waarom? Lees onze uitleg. Je kunt de webanalyse cookies instellingen aanpassen.
Menu van de Week Recept van de dag
Pittig met groene currypasta
2 personen
15-30 minuten
Ga naar
Encyclopedie

De Voedingscentrum Encyclopedie is de kennisbank van het Voedingscentrum. Je vindt er inhoudelijke informatie over allerlei onderwerpen.

Je kunt op 2 manieren zoeken naar onderwerpen in de encyclopedie: via het zoekveld en via het alfabet.

Nieuw
Kookboek Groente
Groenten zijn prachtige producten uit de... Bestel nu € 12,95
Populair
Alles over afvallen
Afvallen zonder dieet is de beste manier... Bestel nu € 9,95
Ga naar
 

Schijf van Vijf in de praktijk

De Schijf van Vijf laat zien wat gezonde producten zijn en hoe veel je er dagelijks van moet eten voor de meeste gezondheidswinst. Maar hoe pas je het toe in de praktijk voor je cliënten? Zo gaat dit in zijn werk.
Kort gezegd betekent eten volgens de Schijf van Vijf:

Vooral uit de Schijf van Vijf eten

In de Schijf van Vijf vind je alle voedingsmiddelen die zorgen voor gezondheidswinst, genoeg voedingsstoffen en energie. Eten volgens de Schijf van Vijf betekent dat het grootste deel van het dagmenu bestaat uit deze producten. Wat staat er in de Schijf van Vijf?  Bekijk de vakken

Elke dag uit elk vak de juiste hoeveelheden eten

De Schijf van Vijf is opgedeeld in vakken waarbinnen verschillende groepen voedingsmiddelen staan. We adviseren om elke dag uit elk vak de juiste hoeveelheid te eten. Dit verschilt per leeftijd en geslacht. Deze hoeveelheden zijn bedoeld als houvast. Zo weten mensen hoeveel ze van alles moeten eten om het risico op veelvoorkomende chronische ziekten te verlagen en voldoende voedingsstoffen te krijgen. 

Deze adviezen kunnen verder op de persoonlijke behoefte worden afgestemd door te letten op de energiebalans. We adviseren mensen hun gewicht in de gaten te houden, voldoende te bewegen en niet meer te eten dan nodig. Bereken de persoonlijke hoeveelheden met de tool De Schijf van Vijf voor jou of download de hand-outs met adviezen

Variëren binnen de vakken

Variëren doe je door binnen de groepen voedingsmiddelen steeds iets anders te kiezen. Om dat te verhelderen zijn er binnen de vakken bepaalde groepen apart zichtbaar gemaakt. Bijvoorbeeld in het vak groente en fruit zie je zowel groente als fruit als aparte groepen staan. Voor beiden geldt namelijk een ander advies voor de hoeveelheden. Bovendien levert groente niet dezelfde voedingsstoffen als fruit, je kunt het één niet inwisselen voor het ander. 

In het vak vis, peulvruchten, vlees, ei, noten en zuivel zijn 3 aparte groepen zichtbaar: 1) vis, peulvruchten, vlees en ei, 2) noten en 3) zuivel. In de groep vis, peulvruchten, vlees en ei staan voedingsmiddelen waarvoor een weekadvies geldt, zoals vis. We raden aan om elke dag iets te kiezen uit elke groep en daarbinnen te variëren. Dus eet elke dag wat noten en genoeg zuivel en wissel vlees af met peulvruchten, vis of ei.

Minder buiten de Schijf van Vijf eten

Sommige producten bevatten te veel zout, suiker of verzadigd vet, of hebben maar weinig vezels, zoals snoep en snacks, witbrood of vette vleessoorten. Ook zijn er producten die de Gezondheidsraad afraadt, zoals alcohol, suikerhoudende dranken en bewerkt vlees. Deze producten staan niet in de Schijf van Vijf en kunnen beter omgeruild worden voor iets gezonders.

Of ze kunnen er wel bij, maar niet te veel en niet te vaak. Om dat wat concreter te maken hebben we hebben ze ingedeeld in producten die dagelijks of wekelijks erbij kunnen en een vuistregel gemaakt om de frequentie aan te duiden.  Meer over de handvatten voor de producten die niet in de Schijf van Vijf staan. 

Dit is een korte inleiding op eten met de Schijf van Vijf. Voor professionals bieden wij ook het document Richtlijnen Schijf van Vijf en Richtlijnen Goede Voeding aan voor meer verdieping. Bekijk alle richtlijnen

Vragen uit de praktijk

Ik kan of wil geen brood eten, kan ik brood vervangen?
Volkorenbrood is een belangrijke bron voor vezels, jodium, ijzer en B-vitamines en zorgt voor een goede darmwerking. Verder verminder je je het risico op hart- en vaatzieken, diabetes type 2 en darmkanker al met 3 sneden volkorenbrood per dag. Haal je brood weg, dan kun je deze gezondheidsvoordelen ook halen uit andere volkoren graanproducten, maar zal je voedingsstoffen waar brood een belangrijke bron voor is uit andere producten moeten halen. En wel zo, dat het nemen van dierlijke producten binnen de perken blijft én je niet teveel calorieën eet.

Eten zonder brood

Berekeningen om te bekijken of je brood kunt vervangen, laten zien dat dat niet eenvoudig is. Vrouwen zouden bijvoorbeeld dagelijks 220 gram peulvruchten moeten eten en 70 gram noten, en dan nog krijgen ze niet voldoende jodium binnen. Voor mannen komt de berekening wel tot een ‘passende’ oplossing:  dagelijks 900 gram groenten, 1000 gram fruit, 500 gram aardappelen en veel water.

Coeliakie (glutenintolerantie) of glutensensitiviteit

Voor sommige mensen geldt dat ze bepaalde graanproducten niet kunnen eten, bijvoorbeeld vanwege coeliakie (glutenintolerantie). Voor deze mensen zijn er speciale voedingsadviezen. <

Arts en diëtist

Ervaar je klachten als je brood eet? Ga naar een arts. Deze kan onderzoeken of de klachten komen door een aandoening. Kun je geen brood eten, of wil je het niet? Ons advies is om altijd naar een diëtist te gaan voor begeleiding.

sluiten
Ik wil of kan geen vis eten, kan ik vis vervangen?
Vis eten beschermt tegen hart- en vaatziekten. Met name vette vis is goed voor je. Er zijn sterke aanwijzingen dat specifiek de visvetzuren EPA en DHA in vis voor deze bescherming zorgen. Maar misschien zijn er meer stoffen in vis die voor dit gunstige effect zorgen. Als je geen vis eet, mis je de gezondheidseffecten van vis.

EPA, DHA en ALA zijn allemaal omega 3-vetzuren. 

Visoliecapsules

Omdat het niet precies duidelijk is waarom vis zo gezond is, kun je het niet 1 op 1 vervangen. Wel kun je de visvetzuren uit vis binnenkrijgen door visoliecapsules te slikken. Ook bestaan er producten waaraan visvetzuren zijn toegevoegd. Vaak staat dan op de verpakking dat er visvetzuren inzitten.

Leid je aan een ziekte, zoals diabetes of hart- en vaatziekten, overleg dan met je arts als je visoliecapsules wil slikken.

Plantaardige bronnen van visvetzuren

Vissen halen de visvetzuren EPA en DHA uit de algen die ze eten. Er zijn supplementen met visolie uit algen. Daarnaast kan het lichaam zelf EPA en DHA aanmaken uit het vetzuur ALA. ALA zit ook in plantaardige producten, vooral in raapzaad(olie) en lijnzaad(olie). Het is alleen nog niet duidelijk in welke mate het lichaam dit kan.  
sluiten
Ik wil of kan geen noten eten, kan ik noten vervangen?
Noten verlagen je LDL-cholesterol wat helpt om je bloedvaten gezond te houden. Noten verlagen ook het risico op hartziekten. Verder leveren noten veel gunstige voedingsstoffen zoals vezels, eiwit, ijzer  en onverzadigd vet. 

Noten zijn niet 1 op 1 te vervangen door andere producten. Het is namelijk niet precies bekend welke stoffen in noten zorgen voor de positieve effecten op de gezondheid. Het kan zijn dat het onverzadigd vet in noten zorgen voor het gunstige effect, maar het kan ook komen door andere stoffen in noten. 

Onverzadigd vet kun je wel uit andere bronnen halen, bijvoorbeeld uit avocado, vette vis (Atlantische zalm Informatie, makreel, haring), of plantaardige oliën (olijfolie, zonnebloemolie). 
sluiten
Ik wil of kan geen zuivelproducten zoals melk nemen, kan ik melk vervangen?
Zuivel is een belangrijke bron voor eiwit, calcium en vitamine B12. Daarnaast maakt het nemen van zuivel en specifiek melk, de kans op darmkanker kleiner. Het kan zijn dat dit effect komt door het calcium, maar het zou ook kunnen dat het gunstige effect door andere stoffen in zuivel komt. Daarom kun je zuivel niet 1 op 1 vervangen door een ander product. 

Plantaardige eiwitdranken met toegevoegd calcium en B12

Plantaardige eiwitdranken leveren niet de gezondheidswinst van zuivelproducten. Maar als er voldoende eiwit in zit én voldoende calcium en vitamine B12 aan is toegevoegd, leveren ze wel voedingstoffen die je mist als je geen zuivel gebruikt. 

Lactose-intolerantie of koemelkallergie

Sommige mensen kunnen geen zuivel eten of moeten daarmee oppassen. Bijvoorbeeld bij lactose-intolerantie of een koemelkallergie. Mensen met een lactose-intolerantie hoeven zuivel niet per se te mijden. Zure melkproducten, zoals karnemelk, yoghurt en kwark, bevatten minder lactose dan gewone zoete melkproducten en worden door veel mensen dan ook goed verdragen.

Nederlandse harde kaas bevat zeer weinig tot geen lactose. Bij de apotheek is een enzympreparaat verkrijgbaar dat van gewone melk lactosebeperkte melk kan maken. De arts of diëtist kan aangeven of dit preparaat geschikt is. Ook bestaan er lactosevrije zuivelproducten zoals melk en yoghurt. 
sluiten
Nieuwsbrief voor professionals
Een handig overzicht in je inbox Het belangrijkste nieuws over voeding ontvangen in je mailbox? Over zaken die jou aangaan? Meld je dan aan voor de professionals nieuwsbrief, die 1 keer per maand verschijnt.