Voedingscentrum.nl maakt gebruik van cookies. Waarom? Lees onze uitleg
Menu van de Week Recept van de dag
Koud kunstje van gesmoorde groente
2 personen
30+ minuten
Ga naar
Encyclopedie

De Voedingscentrum Encyclopedie is de kennisbank van het Voedingscentrum. Je vindt er inhoudelijke informatie over allerlei onderwerpen.

Je kunt op twee manieren zoeken naar onderwerpen in de encyclopedie: via het zoekveld en via het alfabet.

Nieuw
Lekker eten met minder zout
Een praktisch boek voor iedereen die minder... Bestel nu € 9,95
Populair
Gezond eten met de Schijf van Vijf
Geheel vernieuwd! Iedereen weet dat gezond... Bestel nu € 9,95
Ga naar

App GezondGroeien

Al 50.000+ downloads! In deze gratis app vind je antwoord op je vragen over gezonde voeding, tijdens je zwangerschap en voor je kind. Het staat boordevol tips en weetjes. Ook volg je de ontwikkeling van je kind. En het biedt nog veel meer, bijvoorbeeld leuke recepten en een handige checklist. Nu beginnen

Wat kun je je kind geven?

Hier lees je wat je je kind kunt geven en waar je mee moet oppassen. Variatie is de basis van een gezonde voeding. Wissel smaken dus zoveel mogelijk af. Dat kan van jongs af aan. Met goede eetgewoonten kun je niet vroeg genoeg beginnen. 

Het Voedingscentrum geeft geen schema’s uit waarin wordt voorgeschreven hoeveel een kind moet eten. Een voedingsschema suggereert dat je kind de aangegeven hoeveelheid altijd móet eten, ook al wil hij eigenlijk niet meer. Ons advies is: jij bepaalt WAT en WANNEER je kind eet, je kind bepaalt HOEVEEL het eet.

Wat kun je je kind geven? 

Borstvoeding
Je kunt met borstvoeding doorgaan zolang jij en je kind dat willen, als onderdeel van de maaltijd of als drinken tussendoor. Als je kind meer vaste voeding gaat eten, vraagt je kind minder borstvoeding. Hierdoor zal de melkproductie minder worden. Dat is normaal en daar hoef je je dus geen zorgen over te maken.
sluiten
Brood en graanproducten

In de periode van 4 tot 6 maanden kun je, als je kind en jij er aan toe zijn, beginnen met een paar kleine hapjes vaste voeding, oefenhapjes. Je kind kan beginnen met kleine stukjes lichtbruin brood, witte pasta, witte rijst en pap van rijstebloem (zonder suiker). Vanaf 7 maanden kan je kind ook een broodkorst eten. Zo wennen de darmen van je kind rustig aan vezels in de voeding. Gaat dat goed, stap dan geleidelijk over op volkorenbrood, volkorenpasta, zilvervliesrijst of pap van volkorenmeel. 

Smeer op brood altijd een beetje zachte margarine uit een kuipje. In margarine zitten goede vetten. Halvarine hoeft niet, want bij kleine kinderen is de hoeveelheid vet niet zo’n probleem. Het soort vet wel. Zie bij Vetten en olie op deze pagina. Meer beleg dan wat margarine hoeft niet, maar kan wel. Bijvoorbeeld appelstroop of jam.

Fruit is ook lekker als broodbeleg, geprakt of in kleine stukjes. Hartig beleg is niet beter dan zoet beleg. In kaas en vleeswaren zit vooral ongezond vet. Kies daarom voor de magere soorten, bijvoorbeeld 20+ kaas of een plakje kipfilet.

sluiten
Dranken

Naast borstvoeding of opvolgmelk kan je kind water drinken, lauwe (vruchten)thee zonder suiker of groentesap. Er is geen richtlijn hoeveel je kind precies nodig heeft. Drinkt hij de beker niet leeg? Dat geeft niet, dan heeft hij geen dorst.

Een kind hoeft geen limonadesiroop of diksap te krijgen. Als je hem vanaf het begin de gezondere alternatieven aanleert, is hij daarmee ook tevreden. Limonadesiroop en diksap bevatten veel calorieën en suikers. Dit vergroot de kans op overgewicht en tandbederf.

Gebruik je een tuitbeker? Zorg dan dat je kind hem in 1 keer leegdrinkt. De hele dag door steeds een slokje uit de tuitbeker is slecht voor zijn gebit. Vanaf 8 maanden is een gewone beker beter voor de mondmotoriek dan een beker met een tuit.

Laat je kind rustig oefenen met z’n gewone beker. Een beetje geklieder hoort erbij.

sluiten
Fruit

In het begin is vooral zoet en zacht fruit lekker, zoals peer, banaan, meloen en perzik. Appel kan ook als je de stukjes heel fijn raspt of de appel even kort kookt.

Gaat het goed? Kies dan ook ander fruit. Bijvoorbeeld mandarijn, sinaasappel, kiwi, ontvelde en ontpitte druiven, bessen, mango en aardbeien. Zorg dat het fruit vers en rijp is.

Schil het fruit en maak het helemaal fijn wanneer je kind net begint met wennen aan hapjes. De schil is dan iets te stug. Later kun je kleine stukjes geven met schil. Wassen is wel belangrijk. Niet om bestrijdingsmiddelen te verwijderen, maar om vuil en stof weg te spoelen.

Als je kind net begint met hapjes eten, kun je beter nog even geen combinaties van verschillende soorten geven. Laat je kind eerst wennen aan de losse smaken. Zo leert hij die beter herkennen en waarderen. En dat is beter voor zijn smaakontwikkeling. Later kun je smaken gaan combineren. Je mag alle soorten fruit combineren tot een lekker fruithapje.

sluiten
Groente

Begin met zachte smaken waaraan je kind makkelijk kan wennen. Bijvoorbeeld worteltjes, bloemkool, ontvelde tomaat, pompoen, courgette, boontjes, broccoli, sperziebonen, peultjes of komkommer. Kook de groente gaar in een beetje water zónder zout.

Geef liever geen diepvriesgroente à la crème, want daar zit veel vet in.

Als je kind net begint met hapjes eten, kun je beter nog even geen combinaties van verschillende soorten geven. Laat je kind eerst wennen aan de losse smaken. Zo leert hij die beter herkennen en waarderen. En dat is beter voor zijn smaakontwikkeling. Later kun je smaken gaan combineren.

sluiten
Kruiden

Een kind mag gekruid eten. Het is niet slecht voor zijn gezondheid. Bouw het wel langzaam op en begin met de mildere kruiden en specerijen. Bijvoorbeeld basilicum, oregano, marjolein, dille, bieslook, bonenkruid, kaneel, nootmuskaat, peterselie en selderij.

Pas nog even op met de wat pittigere kruiden zoals gemengde vleeskruiden, kerrie, mosterd, paprikapoeder, peper en sambal. Als de mildere kruiden goed gaan, kun je de pittigere kruiden gaan proberen.

sluiten
Melk

Geef je kind borstvoeding of opvolgmelk maar nog geen gewone melk tot hij 12 maanden is. Zie verderop op deze pagina.

In volle melk en producten gemaakt van volle melk zit veel verzadigd vet. Als je kind eenmaal toe is aan gewone melkproducten (zoals melk, yoghurt en vla) kun je daarom beter de halfvolle of magere soorten geven.

Tegen de tijd dat je kind 1 jaar oud is, heeft hij ongeveer 300 ml aan melkproducten per dag nodig. Dat zijn bijvoorbeeld 2 bekertjes melk en 1 bakje magere yoghurt.

sluiten
Pap

Als je wilt, kun je je kind in het begin pap geven in plaats van brood. Het hoeft niet, want brood is vanaf het begin een prima keuze.

Er zijn allerlei kant-en-klare, voorgekookte, fijne of grovere papgranen te koop. Strooi deze in warme opvolgmelk. Even roeren en klaar. Begin altijd met de fijne soorten (bloem en meel) en stap langzaam over op een grovere soort.

Geef de pap met een lepel. Omdat dit in het begin geknoei kan geven, kan het verleidelijk zijn om de pap nog een tijdje in een fles te geven. Maar je kind moet leren eten van een lepel. Dit stimuleert zijn mondmotoriek. Daarom kun je beter een lepel gebruiken.

Vervang de pap door een broodmaaltijd als je kind 8 maanden is. Dan leert hij goed kauwen. Je kunt overigens geen pap maken van moedermelk. Daar zit een enzym in dat er voor zorgt dat de pap niet goed bindt. Pap op basis van borstvoeding blijft daardoor dunner.

sluiten
Potjesvoeding

Kant-en-klaar voeding uit een potje bevat alle voedingsstoffen die je kind nodig heeft. Maar de smaken zijn meestal gemengd. Zo went je kind niet aan "losse" smaken op zijn bordje.

Als je zelf kookt, went je kind makkelijker aan alle smaken uit jouw keuken. En hoe meer je kind daarmee vertrouwd raakt, hoe makkelijker hij met de pot mee-eet. Je kunt voor meerdere dagen tegelijk koken en de hapjes invriezen.

sluiten
Tussendoor

Als het eten van je kind op maaltijden gaat lijken, kun je ook iets kleins tussendoor geven. Lekker is wat fruit, een volkorenbiscuitje, een rijstwafeltje of een soepstengel.

Je kunt ook wat te drinken geven. Het maakt niet uit als je kind hier weinig van neemt. Het betekent gewoon dat het geen dorst heeft. Werk toe naar vaste eet- en drinkmomenten.

Bijvoorbeeld:

  • ontbijt
  • tussendoormoment
  • lunch
  • tussendoormoment
  • warme maaltijd

Zo leert je kind om niet de hele dag door te eten en drinken.

sluiten
Vegetarisch

Je kind kan ook vegetarisch eten. Let er dan wel op dat hij voldoende ijzer binnenkrijgt. In groente en fruit zit ook ijzer, maar dat is plantaardig ijzer. Het lichaam neemt dit minder makkelijk op. Eten zonder vlees kan prima als je goed let op 2 dingen:

1. Kies voor een vleesvervanger die ijzer bevat. Dus: ei, tahoe, peulvruchten of een kant-en-klare vleesvervanger. Kaas en quorn bevatten geen of weinig ijzer en zijn daarom geen vleesvervangers voor elke dag. Wacht liever nog even met het geven van tempé en seitan tot je kind 1 jaar oud is: tempé is heel vezelrijk en seitan heel zout.

2. Vitamine C helpt om ijzer uit de voeding te halen. Geef je kind daarom bij elke maaltijd iets van groente of fruit of een beetje sinaasappelsap. Wil je je kind helemaal geen dierlijke producten te eten geven, dus ook geen melk, kaas en eieren? Vraag dan advies aan je consultatiebureau of aan een diëtist. Het is voor zijn ontwikkeling erg belangrijk dat je kind geen voedingsstoffen tekort komt.

sluiten
Vetten en olie

Er bestaan goede vetten en slechte vetten. In goede vetten zitten belangrijke stoffen voor jonge kinderen. Goede vetten zijn onverzadigde vetten, slechte vetten zijn verzadigde vetten. Hoe herken je het goede vet? De regel is: hoe zachter, hoe beter. Hoe zachter het vet bij kamertemperatuur is, hoe minder verzadigd het is.

Op het etiket staat vaak informatie over verzadigd of onverzadigd vet. Er is een ezelsbruggetje dat je helpt bij het uit elkaar houden van goede en slechte vetten. 'Onverzadigd' begint met de O van 'oké', 'verzadigd' met de V van 'verkeerd'.

Jonge kinderen krijgen doorgaans iets te weinig vetten binnen. Maar kies altijd producten met zo min mogelijk verzadigd vet. Goed vet zit in zachte margarine uit een kuipje, in bak- en braadvet uit een knijpfles en in olie. Doe altijd een beetje margarine op brood. Een warm hapje maak je extra lekker met een klontje zachte margarine of een theelepeltje olie. Zodra je kind met de pot mee eet, hoeft dit niet meer. Door mee te eten krijgt hij voldoende goede vetten binnen.

sluiten
Vitamines

Het is heel belangrijk dat je kind extra vitamine D krijgt tot en met 3 jaar oud. Geef elke dag 10 microgram extra vitamine D, ongeacht de zuigelingenvoeding, opvolgmelk of gewone voedingsmiddelen die je kind krijgt. Vitamine D is verkrijgbaar in druppelvorm en is te koop bij de drogist.

Kinderen met een getinte of donkere huidkleur hebben na hun derde nog steeds extra vitamine D nodig.

sluiten
Vlees en vis

In vlees en vis zit ijzer en dat is belangrijk voor je kind. Kies de vleessoorten met weinig vet en zout, bijvoorbeeld een stukje kipfilet, een stukje hamlap of wat tartaar.

Geef je vis, kies dan voor filet, daar zitten geen graten in. Je kunt vlees en vis koken, stoven, bakken of braden. Zorg in ieder geval dat het goed gaar is. In het begin maak je het fijn in de keukenmachine of met een staafmixer, later snijd je het in kleine stukjes.

Geef vis liever niet in combinatie met nitraatrijke groenten, zoals spinazie, andijvie, bietjes, bleekselderij, sla, venkel en paksoi. Door nitraatrijke groente te combineren met vis en schaal- of schelpdieren (zoals garnalen en mosselen) kunnen stoffen ontstaan die schadelijk zijn voor het lichaam.

Uitzondering hierop zijn zalm en makreel, die mag je wel combineren met nitraatrijke groente. Geef andere soorten vis, schaal- en schelpdieren liever met een groente waar weinig nitraat in zit, zoals worteltjes.

sluiten

Waar moet je mee oppassen?

Extra zout
Voeg geen zout toe aan het eten. Te veel zout is ongezond en ons eten bevat van nature al voldoende zout. Geef je kind dus geen extra zout, in ieder geval niet tot het 12 maanden oud is, maar het liefst zo lang mogelijk.
sluiten
Melk
Wacht met het geven van gewone melk tot je kind 12 maanden oud is. Geef tot die tijd borstvoeding of opvolgmelk. Gewone melk bevat te weinig ijzer en goede vetten voor kinderen van die leeftijd. Een beetje magere yoghurt als toetje kan wel, zolang borstvoeding of opvolgmelk maar de grootste melkbron blijft.
sluiten
Honing
Geef je kind geen honing voor het 12 maanden oud is. Honing kan besmet zijn met een bacterie waar jonge kinderen erg ziek van kunnen worden.
sluiten
Leverworst en smeerleverworst

Smeerleverworst wordt vaak gebruikt als broodbeleg voor kinderen. Het is gemakkelijk in het gebruik en je morst er niet zo gauw mee. Toch is het niet goed om jonge kinderen veel boterhammen met leverworst te geven. In leverworst zit namelijk veel vitamine A. Van deze vitamine moet je niet te veel binnenkrijgen.

Als een kind af en toe wat meer binnenkrijgt is dat niet erg. Maar als dat bijna elke dag gebeurt, gaat het teveel aan vitamine A zich opstapelen in het lichaam. Te veel vitamine A kan schadelijk zijn.

Kinderen van 6 maanden tot 1 jaar: niet meer dan 1-2 boterhammen met (smeer)leverworst per week

Kinderen van 1 tot 3 jaar: niet meer dan 2-3 boterhammen met (smeer)leverworst per week

Kinderen van 4 tot 12 jaar: maximaal 1 boterham met (smeer)leverworst per dag

Kinderen boven 12 jaar mogen wat meer vitamine A. De veilige hoeveelheid per dag loopt langzaam op naar de veilige hoeveelheid voor volwassenen (3000 microgram per dag).

sluiten
Nitraatrijke groente

Pas op met nitraatrijke groenten, zoals spinazie, andijvie, bietjes, bleekselderij, sla, venkel en paksoi. Nitraat is niet direct schadelijk, maar kan tijdens het opwarmen en bewaren van groente veranderen in nitriet. Die stof is mogelijk wel schadelijk.

Geef kinderen jonger dan 6 maanden daarom liever geen nitraatrijke groenten en geef het vanaf 6 maanden niet vaker dan 2 keer per week. Geef het liever niet tegelijkertijd met vis.

sluiten
Rauw vlees of vis
Geef je kind geen producten van rauw vlees, zoals filet américain, ossenworst, carpaccio of niet-doorbakken tartaar. Geef ook geen rauwe of voorverpakte gerookte vis. Hierin kunnen ziekmakende bacteriën zitten.
sluiten
Smeerkaas
Geef niet meer dan 1 of 2 boterhammen met smeerkaas per week, of kies voor zoutarme smeerkaas. In gewone smeerkaas zit te veel zout.
sluiten

Menu-ideeën

Wil je voorbeelden van wat je aan je kindje kunt geven? Kijk naar onze voorbeeldrecepten en dagmenu-ideeën.