Vitamines en mineralen

Behalve foliumzuur en vitamine D is het tijdens de zwangerschap niet nodig extra vitamines en mineralen te slikken. Foliumzuurtabletten zijn nodig vanaf ten minste vier weken voor de bevruchting tot en met de eerste acht weken van de zwangerschap. Extra vitamine D is gedurende de hele zwangerschap nodig.

Als toch een vitaminepreparaat wordt gebruikt, is een laag gedoseerd preparaat (maximaal één keer de aanbevolen hoeveelheid per dag) aan te raden. Een goede keus zijn in ieder geval de preparaten die speciaal bestemd zijn voor zwangeren. Controleer bij gebruik van een combinatiepreparaat hoeveel foliumzuur en vitamine D het bevat. Meestal is het niet nodig om deze vitamines dan nog aanvullend te slikken. Het is altijd belangrijk de dosering te gebruiken die op de verpakking staat.

Extra foliumzuur tot acht weken zwangerschap
Foliumzuur komt van nature voor in allerlei voedingsmiddelen, vooral in groenten en volkorenproducten. Door gevarieerd te eten krijgt iedereen normaal gesproken voldoende foliumzuur binnen. Maar bij vrouwen die net zwanger zijn, ligt dat anders. Het is niet mogelijk de gewenste hoeveelheid ‘erbij’ te eten. Daarvoor zouden elke dag bijvoorbeeld minstens 50 bruine boterhammen gegeten moeten worden of ongeveer een halve kilo spruitjes. 
   
Foliumzuur speelt een belangrijke rol bij de vorming van het zenuwstelsel, dat vanaf de eerste dag na de bevruchting wordt aangelegd. Het gebruik van foliumzuur verkleint de kans op een ‘neurale-buisdefect’ (NBD) zoals een ‘open ruggetje’ en andere geboorteafwijkingen, zoals een hazenlip en open gehemelte. Vrouwen die zwanger willen worden, krijgen daarom het advies vanaf vier weken voor de bevruchting tot acht weken daarna een supplement te gebruiken met 400-500 microgram (0,4-0,5 mg) foliumzuur per dag, ongeacht de hoeveelheid foliumzuur die ze met hun eten binnenkrijgen. Er moet worden begonnen met slikken zodra zwangerschap gewenst is. Voor veel vrouwen is dat het moment dat ze stoppen met de anticonceptiepil.
Bij 8 weken zwangerschap is extra foliumzuur via een supplement niet meer nodig wat betreft het risico op een NBD. Artsen en verloskundigen spreken van een zwangerschapsduur van 10 weken omdat zij tellen vanaf de eerste dag van de laatste menstruatie. Voldoende foliumzuur blijft belangrijk omdat ook voor het verdere verloop van de zwangerschap meer foliumzuur nodig is dan ‘normaal’. Het advies is daarom gezond te blijven eten, met veel groente en volkoren graanproducten.

Vrouwen die eerder een kind met een neurale-buisdefect kregen en opnieuw zwanger willen worden, wordt geadviseerd in de aangegeven periode onder begeleiding van een arts een supplement met 4-5 milligram te gebruiken. Ook wanneer NBD in de familie voorkomt, is het goed om vooraf met de huisarts te praten.

Wat is een neurale-buisdefect (NBD)?
Foliumzuur speelt een belangrijke rol bij de vorming van het zenuwstelsel dat vanaf de eerste dag wordt aangelegd. Normaal sluit de neurale buis tussen de 22e en 28e dag van de zwangerschap. Voldoende foliumzuur is erg belangrijk voor dit proces en kan het risico op een kind met een neuraal-buisdefect met 50-70% verminderen.
De neurale buis is de basis van het zenuwstelsel. De neurale buis ontwikkelt zich al heel vroeg in de zwangerschap, vanaf de eerste dag na de bevruchting. Later ontstaan uit de neurale buis de hersenen en het ruggenmerg.
De kans dat de aanleg van de neurale buis niet goed verloopt, is heel klein. Het meest bekende voorbeeld van een NBD is het open ruggetje (Spina Bifida), maar ook kunnen delen van de hersenen ontbreken. Het kind overlijdt daardoor vrijwel direct na de geboorte (Anencefalie). Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat foliumzuur de kans op een kind met een NBD nog kleiner maakt. Er zijn ook aanwijzingen dat het slikken van een supplement een lager risico geeft op andere geboorteafwijkingen zoals een hazenlip, open gehemelte en urineweg-, ledemaat- en hartafwijkingen.
De oorzaak van een neuraal-buisdefect is niet precies bekend, maar lijkt te worden veroorzaakt door zowel genetische als omgevingsfactoren (zoals de invloed van schadelijke stoffen en bepaalde medicijnen tegen epilepsie) die de opname van foliumzuur mogelijk beïnvloeden.
Het gebruik van extra foliumzuur verkleint de kans op deze aandoening bij kinderen van vrouwen die daar aanleg voor hebben. Dit is maar een relatief kleine groep, maar omdat vrouwen met een verhoogd risico niet opgespoord kunnen worden, geldt dit foliumzuuradvies voor alle vrouwen die zwanger zijn of willen worden.

Langdurig gebruik is geen probleem
Een zwangerschap kan op zich laten wachten. Toch is het dan goed om door te gaan met het slikken van foliumzuurtabletten. Ook als het maanden, een jaar of langer duurt om zwanger te worden. Bij een dosering die kleiner is dan 1 milligram per dag is er geen risico van een te hoge inneming.
Bij een zwangerschapsduur van 10 weken is extra foliumzuur via een supplement niet meer nodig. Soms komt het voor dat een vrouw pas laat weet dat zij zwanger is. Daardoor wordt misschien veel langer foliumzuur gebruikt dan volgens het advies nodig is. Ook dit is geen probleem.

Vitamine D
Tijdens de zwangerschap wordt aangeraden dagelijks 10 microgram extra vitamine D te slikken voor een goede botopbouw van het kind. Vitamine D is zonder recept verkrijgbaar bij drogist of apotheek.

Vitamine D zorgt ervoor dat kalk (calcium) goed uit de voeding wordt opgenomen. Daardoor helpt deze vitamine mee aan de opbouw en het in standhouden van het skelet. Volwassenen maken zelf voldoende vitamine D in hun huid als ze regelmatig buiten komen. Verder levert de voeding ook vitamine D. Belangrijke vitamine D-bronnen zijn margarine, halvarine, bak- en braadvetten en vlees. Het is niet mogelijk de hoeveelheid vitamine D die tijdens de zwangerschap extra nodig is met de voeding op te nemen (een gemiddelde voeding levert 3 microgram) of zelf aan te maken. Om die reden wordt aangeraden tijdens de zwangerschap 10 microgram extra te gebruiken.

Twee keer per week vis

De vetzuren in vis (EPA en DHA) zijn belangrijk voor de ontwikkeling van de hersenen en het gezichtsvermogen bij ongeboren baby’s. Zwangere vrouwen doen er daarom goed aan twee keer per week vis te eten, waarvan ten minste één keer vette vis. Kies daarbij niet voor roofvissen en voorverpakte vis, zoals gerookte zalm. Overigens geldt voor iedereen dat regelmatige visconsumptie goed is. Het verlaagt het risico op hart- en vaatziekten.
Het staat nog ter discussie of zwangere vrouwen gebaat zijn bij het slikken van visvetzuren. Er zijn nog geen duidelijke effecten aangetoond op de groei en ontwikkeling van de baby. Wel zijn er enkele aanwijzingen voor een gunstig effect op het geheugen van de moeder en een kleinere kans op depressiviteit. Deze effecten zijn echter niet in alle studies gevonden.

Tijdens de zwangerschap is iets meer calcium nodig, maar liters melk drinken is absoluut niet nodig! Bij gebruik van dagelijks 2 tot 3 glazen melk en 1 tot 2 plakken kaas, krijgen zwangere vrouwen voldoende calcium. In plaats van gewone melk kan ook gekozen worden voor karnemelk, drinkyoghurt, chocolademelk, yoghurt of vla. Ook kan een beker melk vervangen worden door een extra plak kaas. Daarbij hebben de minder vette kazen de voorkeur. Als zwangere vrouwen helemaal geen melkproducten gebruiken, is advies van een diëtist gewenst.

Een laag ijzergehalte in het bloed komt regelmatig voor tijdens de zwangerschap. Het is echter de vraag of dit echt een tekort is. Het kan ook het gevolg zijn van de verdunning van het bloed die normaal tijdens de zwangerschap optreedt. Het is wel belangrijk dat je voldoende ijzer met de voeding opneemt.

Een teveel aan vitamine A kan bij zwangere vrouwen schade aan het ongeboren kind veroorzaken. Omdat lever zeer veel vitamine A bevat, is het beter dit tijdens de zwangerschap te laten staan. Eén boterham belegd met 15-20 gram van een product dat lever bevat, zoals paté, leverworst of Hausmacher, kan geen kwaad.