Omschrijving

Rund is een zoogdier, de verre voorouder van het rund is de oeros. Een vrouwelijk rund is een koe, een mannelijk rund is een stier. Een gecastreerde stier heet weer os. Ossen werden vooral als werkdier gebruikt.

Runderen zijn echte graseters. In Nederland worden koeien gehouden voor  vlees en melk. Stieren, ossen en kalveren worden alleen voor het vlees gehouden. Dit vlees wordt ook als rundvlees verkocht.

Per persoon kochten we in 2010 in Nederland 17,5 kilo rundvlees. Dat is zo’n 50 gram per dag. Ongeveer de helft daarvan (8 kilo per jaar /22 gram per dag) aten we ook daadwerkelijk.  Kalfsvlees aten Nederlanders helemaal weinig, namelijk zo’n 1,7 kilo per persoon per jaar.

Voordelen voor de gezondheid

Rund- en kalfsvlees zit in vak 3 van de Schijf van Vijf, samen met vis,  ei en vleesvervangers. Om gezond te eten, hebben volwassenen 100 tot 125 gram van deze producten nodig in verband met de B-vitamines en mineralen zoals ijzer.

Dit vak biedt veel keuze: er zijn veel verschillende soorten vlees, vis, vleeswaren en vleesvervangers. Zo is het goed mogelijk om gevarieerd en daarmee gezond te eten. Vlees levert belangrijke stoffen zoals ijzer, zink, eiwitten en vitamine B.

Omega-3-vetten

Er zijn aanwijzingen dat runderen die de wei in kunnen en die gras eten, vlees hebben dat 4 keer minder vet is dan runderen die op graan gebaseerd voedsel eten. Daarnaast zitten er meer goede, gezonde vetten in dat vlees, zoals omega-3-vetten. Die omega-3-vetten zitten in het gras dat de runderen eten. Tegenwoordig zitten omega-3-vetten ook in ander voer van runderen. Het gaat hier echter om minder en andere omega-3-vetten dan in vis.

Gezondheidsrisico's

Vet

In rundvlees kan ook veel verzadigd vet inzitten, dat de kans op hart- en vaatziekten verhoogt.

Rauw vlees

Rauw vlees kan besmet zijn met ziekmakende bacteriën, zoals e.coli. Als je vlees bakt, worden de bacteriën gedood, maar op rauw vlees zijn ze nog schadelijk.

Rundvlees uit één stuk zoals biefstuk hoeft niet per se doorgebakken te worden, want rundvlees bevat binnenin geen ziekteverwekkende bacteriën.

E. coli

E. coli is een bacterie die zich via mest en urine van onder andere runderen verspreidt naar melk, vlees en eieren. Als vlees onvoldoende wordt verhit, bestaat er een kans om ziek te worden van deze bacterie. Bloederige diarree komt veel voor, maar ook ernstige nierschade (de zogeheten Hamburger-disease, HUS- hemolytisch uremisch syndroom).

Sommige vleessoorten worden bewust rauw gegeten of niet door en door verhit. Voorbeelden zijn tartaar en filet americain. Let bij deze producten extra goed op versheid.

Jonge kinderen, ouderen, mensen met een verminderde weerstand en zwangere vrouwen wordt aangeraden geen rauw vlees te eten. Zij lopen extra risico op een  voedselvergiftiging of – infectie, omdat in rauw vlees bacteriën kunnen voorkomen.

Rood vlees

Uit een Europees onderzoek naar het verband tussen voeding en  kanker blijkt dat mensen die vaak grote hoeveelheden (160 gram of meer per dag) rood vlees eten, een grotere kans hebben op darmkanker.

Omdat in Nederland veel minder rood vlees wordt gegeten, raadt het Voedingscentrum het eten van rood vlees niet af. Rund- en kalfsvlees kunnen dus gewoon worden gegeten. Het is wel goed het eten van rood vlees af te wisselen met wit vlees, zoals vis, kip en kalkoen, zodat je niet meer dan 500 gram rundvlees per week eet.

Verbrand vlees

Voor het eten van verbrand rundvlees gelden dezelfde risico’s als bij vlees.

Dierziekten

Runderen kunnen dierziekten oplopen als BSE,  TBC en mond- en klauwzeer. Ze worden voor de slacht op deze ziekten gecontroleerd en zo nodig vernietigd. Vlees in de winkel is dus veilig.

Kunstmatige hormonen

Van nature komen  hormonen voor in vlees. Aan vee kunnen extra hormonen worden gegeven, zodat het vee extra snel groeit. In Europa mag dit niet meer sinds 1986, omdat dit mogelijk slecht is voor de gezondheid. In Nederland houdt de nieuwe Voedsel- en Warenautoriteit hierop toezicht. In de Verenigde Staten en andere delen van de wereld is het geven van extra hormonen wel toegestaan.

Antibiotica

De dieren krijgen preventief antibiotica toegediend. De meeste middelen kunnen en mogen bij diverse diersoorten gebruikt worden. Het is niet bekend of er bij varkens meer gebruikt wordt dan bij koeien. Wel is er een toename van middelen die specifiek voor varkens zijn en bij rund neemt het aantal specifieke middelen juist af.

Runderen kunnen behandeld worden met antibiotica als ze al ziek zijn. Dan worden ze apart gezet en krijgen een injectie of kuur. Er zijn regels om ervoor te zorgen dat de antibiotica afgebroken zijn voordat het dier geslacht wordt. Bij injecties moet langer gewacht worden totdat het dier geslacht mag worden. Na deze wachttijd zijn er praktisch geen resten antibiotica meer te vinden in het vlees.

Het grootste risico van veelvuldig antibioticagebruik is het optreden van antibiotica-resistentie. Dat wil zeggen dat bepaalde bacteriën niet meer reageren op antibiotica. Het belangrijkste probleem ligt op dit moment bij kippen, waar de diergerelateerde ESBL-bacterie resistent is en bij varkens, waar de diergerelateerde  MRSA-bacterie resistent is.

Duurzaamheidsaspecten

Klimaat en milieu

Rundvlees belast het milieu meer dan andere voedingsmiddelen en andere soorten vlees. Uit mest komt lachgas en methaan vrij. Koeien zijn herkauwers en stoten daardoor methaan uit, via boeren en scheten. Deze gassen dragen sterk bij aan het broeikaseffect. Verder zorgt mest voor vervuiling van het water. De bijdrage van kooldioxide komt vooral door het energieverbruik.

Rundvlees het milieu 250 procent meer dan kip. Dat komt vooral doordat rundvee meer voer nodig heeft. Dat betekent een hoger energie-, land- en watergebruik. Voor één kilo rundvlees is vier tot zeven kilo voer nodig.

Er is wel verschil in milieubelasting. Als runderen grazen op uitgestrekte landerijen en geen krachtvoer eten, valt de milieubelasting mee. Krachtvoer moet namelijk worden verbouwd op vruchtbare grond en wordt vaak van ver geïmporteerd. Het komt in Nederland weinig voor dat koeien extensief worden gehouden. Maar er zijn wel verschillen, bijvoorbeeld als het gaat om de hoeveelheid krachtvoer die de dieren krijgen.

De verbouw van soja voor veevoer draagt bij aan de ontbossing van tropische bossen en regenwoud. De toenemende vraag naar vlees en landbouwgrond leidt tot ontbossing en het verdwijnen van regenwoud, vooral in Brazilië en Argentinië.

In Nederland wordt veel verwerkt vlees van melkkoeien gegeten, waaronder gehakt en hamburgers. De milieubelasting is dan te verdelen over vlees en melk en is daardoor lager dan vlees van vleeskoeien.

Dierenwelzijn

Vleesvee leeft meestal 1 tot 2 jaar, tot de runderen volgroeid zijn.

Er kunnen gezondheidsproblemen voorkomen bij runderen, bijvoorbeeld bij dikbilrunderen die speciaal gefokt worden voor het vlees. Soms worden deze dieren zo zwaar dat ze niet meer goed op hun poten kunnen staan.

Een dikbilrund wordt speciaal gefokt voor het vlees. Deze dieren kunnen zo zwaar zijn, dat ze niet meer goed op hun poten kunnen staan. Rassen als Belgisch (Wit) Blauw en Verbeterd Roodbont zijn voorbeelden van rassen met extreme spieren, deels veroorzaakt door een erfelijke factor. Bij dit soort rassen is bij de geboorten van de kalveren in 85 tot 90% een keizersnede nodig.

Dit betekent voor de moederdieren niet alleen kans op vervelende ontstekingen en verklevingen, maar ook dat ze na ongeveer drie kalveren niet meer verantwoord is als ze nog kalfjes krijgen. Ze zijn dan gewoon op. Daarnaast heeft 10% van de kalveren last van afwijkingen als dikke tong, kromme poten en hart- en ademhalingsproblemen.

In Nederland zijn er ongeveer 300.000 stuks vleesvee, anders dan kalveren. 20.000 daarvan zijn rassen met hoge vleesaanzet, de dikbilrunderen. De rassen kunnen ook verbeterd worden door op andere eigenschappen te fokken.

Runderen zijn van nature kuddedieren. Bij het grazen en het liggen houden de dieren van nature enige onderlinge afstand aan.

Uierontsteking bij melkvee is een ander gezondheidsprobleem. Gemiddeld komt dit bij een op de 3 koeien voor, door blind melken: dat wil zeggen dat de melkmachine vacuüm blijft zuigen, ook als de koe al uitgemolken is, besmette vliegen en bevuilde uiers. Omdat biologische koeien langer leven, komt dit probleem bij hen vaker voor.

In Nederland wordt het meeste vleesvee op stal gehouden. Uitzonderingen daarop zijn houderijsystemen zoals EKO, Scharrel en geïmporteerd vlees zoals France Limousin. Er zijn geen Europese richtlijnen voor het houden van runderen, behalve voor de biologische veehouderij.

Biologisch gehouden runderen hebben de ruimte, hebben goede ligmogelijkheden en ze kunnen veel de wei in. Dat laatste is goed voor de poten en de klauwen van het dier.

Een ander probleem van de rundveehouderijen (zowel biologische als andere bedrijven met weidegang) is de kans dat de koeien schadelijke stoffen opnemen zoals PCB’s en dioxinen en in aanraking komen met parasieten. Die kans is aanwezig doordat ze zo veel naar buiten mogen.

Op rundvlees zijn verschillende keurmerken te vinden, zoals:

• Scharrel
• EKO 
• Demeter
• France Limousin