Omschrijving

Melkproducten is een verzamelnaam voor voeding op basis van melk, zoals karnemelk, kaas,  yoghurt en boter. Het wordt ook wel zuivel genoemd.

Productie

De productie van zuivel is deels hetzelfde als die van melk, want melk is de basis van alle zuivelproducten. Onder zuivel vallen voedingsmiddelen als boter, chocolademelk, crème fraîche, ijs, kaas, karnemelk, kefir, koffiemelk, kookroom, slagroom, vla en yoghurt. 

• Chocolademelk is gemaakt van volle, halfvolle of magere koemelk vermengd met cacaobestanddelen, suiker, verdikkingsmiddelen en geur- en smaakstoffen. Soms is er melkpoeder gebruikt in plaats van verse melk. Chocolademelk is altijd gesteriliseerd.
• Crème fraîche wordt gemaakt door gepasteuriseerde slagroom aan te zuren met melkzuurbacteriën. Het wordt veel gebruikt voor sauzen. Crème fraîche is te gebruiken in warme gerechten omdat het niet schift.
• Gecondenseerde melk met suiker is ingedampte melk met veel suiker. Het wordt verkocht in blik. Je kunt het ongekoeld bewaren, daarom wordt het veel gedronken in de tropen. Het wordt met water aangelengd om er een zoete melkdrank van te maken.
• IJs bestaat vooral uit magere melk en room. Er bestaat ook ijs op basis van yoghurt of karnemelk.
• De meeste karnemelk wordt gemaakt door magere ondermelk aan te zuren met melkzuur. Ondermelk is melk die overblijft als je de room eraf haalt.
• Kefir wordt gemaakt door melkzuurbacteriën en gisten toe te voegen aan volle, halfvolle of magere melk. Het bevat wat koolzuurgas en alcohol. Daardoor prikt het een beetje.
• Slagroom is altijd gemaakt van koemelk en heeft een vetgehalte van ten minste 30%. Er is zowel gepasteuriseerde als gesteriliseerde slagroom.
• Kookroom is room waar zetmeel aan toegevoegd is, waardoor de room niet schift in warme gerechten.
• Koffiemelk is ingedikte melk met een hoog vetpercentage. Er is volle, halfvolle en magere koffiemelk te koop.
• Vla is mengsel van melk, zetmeel, suiker, geurstoffen, kleurstoffen en smaakstoffen. Dit geheel wordt verhit. Vla bestaat voor minimaal de helft uit melk.
• Zure room, is ook wel bekend als sour cream. Het wordt gemaakt door gepasteuriseerde koffieroom aan te zuren met melkzuurbacteriën. Zure room is vooral geschikt voor koud gebruik omdat het snel schift.

Herkomst

Nederland is een belangrijke zuivelproducent. De meeste melkproducten, zoals kaas en melkpoeder, zijn bedoeld voor de export. Tegelijkertijd importeert Nederland veel zuivel zoals yoghurt, dranken en toetjes, vooral uit Duitsland en daarnaast België, Frankrijk en Engeland.

Europese voedingsmiddelen die minstens 50% zuivel bevatten, krijgen een speciaal logo. Dit "EU-ovaal" bevat de code van de producent en de afkorting EEG en de afkorting van het land van herkomst. Meestal komt de melk ook uit dat land maar dat hoeft niet zo te zijn: de melk kan er ook alleen verwerkt zijn.

Bewaren

Na opening is de houdbaarheid beperkt. Let altijd op de THT-datum op de verpakking. Als een verpakking geopend of over de datum is, kun je hier zien hoe lang het product nog houdbaar is:

Wanneer melk en melkproducten bedorven zijn, valt met de zintuigen te beoordelen. Ze gaan zuur ruiken en smaken. Verder kunnen ze gaan schimmelen of vocht afscheiden. Vooral in melkproducten met vruchten en suikers kunnen gisten groeien, waardoor de verpakking bol gaat staan.

Zo blijven melkproducten het langst houdbaar:

• Bewaar gekoelde pakken melk altijd in de koelkast. De houdbaarheid is al 1 dag korter als het pak 1 uur buiten de koelkast staat.
• Zet houdbare melk na opening direct in de koelkast. Een ongeopend pak kan buiten de koelkast worden bewaard.

Een laagje vocht op yoghurt, crème fraîche of karnemelk betekent niet direct dat het product bedorven is. Verder wordt het melkvet rans en neemt het geuren uit de omgeving aan.

Voordelen voor de gezondheid

Melkproducten zijn een belangrijk onderdeel van een gezond voedingspatroon en zijn daarom opgenomen in de Schijf van Vijf. Kies bij voorkeur voor magere varianten waaraan geen suiker is toegevoegd.

Voor melkproducten is 450 tot 650 ml per volwassen persoon per dag een gemiddelde hoeveelheid. Melkproducten leveren belangrijke voedingstoffen: vitamine B2, B11, B12 en mineralen zoals calcium, fosfor en zink.

Er zijn veel melkproducten die gefermenteerd zijn. Dat wil zeggen dat de lactose door melkzuurbacteriën is omgezet in melkzuren. Deze zure melkproducten zijn daardoor wat makkelijker te verteren. Dat geldt zeker als gebruik is gemaakt van lactobacillus acidophilus en/of bifidobacterium-bacteriën. Het gaat hierbij om producten met probiotica, zoals Vifit en Yakult.

Gezondheidsrisico's

Kijk voor de gezondheidsrisico’s van melkproducten bij melk en kaas.

Duurzaamheidsaspecten

Voor melkproducten gelden dezelfde duurzaamheidsaspecten als voor melk.