Omschrijving

Verse en gedroogde kruiden worden gebruikt om gerechten meer smaak te geven.   Verse kruiden zijn eenvoudig te kweken. De meeste soorten kun je zaaien vanaf april. Dat kan in de volle grond, maar het gaat nog makkelijker in potten, bakken of kistjes. De voordelen:

• Je hoeft geen tuin te hebben
• Het neemt weinig ruimte in beslag
• Je bent niet afhankelijk van de grondsoort in je tuin, want in gewone potgrond groeit bijna alles

De benodigdheden

• Potten, bakken en kistjes     

Voorzaaien is het makkelijkst in aardewerken bloempotten of plastic bakken met een gaatje onderin om het overtollige water af te voeren. De zaadjes moeten eerst ontkiemen.

• Kistjes

Als de zaadjes ontkiemd zijn, kun je de kleine plantjes overzetten in bijvoorbeeld een houten sinaasappelkistje of veilingkistje. Bekleed het kistje aan de binnenkant met worteldoek. Dat is te koop bij een tuincentrum. Door het worteldoek blijft de aarde in het kistje, maar het teveel aan water sijpelt er doorheen.

• Potgrond en zand

Eigenlijk groeien alle kruiden goed in bemeste potgrond. Die zakken kun je kant-en-klaar bij een tuincentrum of plantenzaak kopen. Oregano, salie, tijm en rozemarijn zijn uitzonderingen: ze houden van droge, zanderige grond. Die kun je dus het beste samen in een bak zetten. Voor de ideale bodem meng je potgrond met een paar scheppen zand.

Kruiden kweken in 10 stappen

1. Je gaat de zaadjes eerst voorzaaien, zodat ze kunnen ontkiemen. Stort een pot of bak vol met vochtige potgrond.
2. Verspreid de zaadjes goed over het oppervlak en stop niet te veel in 1 pot of bak. Kijk op de verpakking naar de zaaiafstand.
3. Dek de zaadjes af met een laagje aarde dat ongeveer even dik is als de zaadjes.
4. Heel fijn zaad dek je af met een dun laagje zand.
5. Druk de aarde of het zand zachtjes aan.
6. Doe wat keukenfolie of doorzichtig plastic over de pot of bak heen en prik hier wat gaatjes in. Zet het vast met een elastiekje om de pot heen.
7. Zorg dat de aarde altijd vochtig blijft, gebruik hiervoor een plantenspuit.
8. Als kiemplantjes te dicht op elkaar groeien, haal er dan een paar weg zodat de rest meer ruimte heeft.
9. Zet de kiemplantjes over in een kistje als ze een paar centimeter groot zijn. Je kunt ze ook in de pot of bak laten zitten.
10. Na 6 weken is de mest in de potgrond uitgewerkt. Daarna kun je zo nodig voeding toevoegen. Bijvoorbeeld: mestkorrels of plantenvoeding uit een fles.

De standplaats

Je kunt de kruiden tijdens het kiemen, maar ook daarna buiten neerzetten. Er moet alleen geen nachtvorst meer zijn. Als je geen tuin of balkon hebt, kun je de planten ook binnen houden.

Bijna alle kruiden houden van zon en gaan daardoor nog meer geuren. Zet de kruiden op een plek waar de zon ongeveer 6 tot 8 uur schijnt. Staan de plantjes binnen? Zet ze dan niet in de brandende zon op de vensterbank. Dan drogen ze snel uit. Vooral bieslook, pepermunt en peterselie hebben liever iets meer schaduw.

Geen enkele kruidenplant houdt van wind, dus zorg op het balkon of in de tuin voor een beschut plekje.

Water geven

Kruiden die niet in de volle grond staan, hebben veel water nodig. Geef ze één keer per dag lauwwarm water. Geef nooit water in de brandende zon, want dan kunnen de blaadjes verbranden. De beste tijdstippen zijn: ’s morgens en ’s avonds als de zon mild schijnt.

De waterstraal uit een gieter kan kleine plantjes beschadigen. Besproei ze in het begin liever met een plantenspuit.

Oogsten

Oogst de kruiden voordat er bloemetjes in komen. De blaadjes smaken het beste vóór de bloei. Oogst het liefst ’s morgens en bij droog weer. Dan hebben de blaadjes het meeste aroma. Het is mogelijk om geoogste kruiden in te vriezen of te drogen, maar vers smaken kruiden veruit het lekkerste.

Bewaren

In de koelkast zijn verse kruiden nog een paar dagen houdbaar, maar er zijn ook manieren om ze langer te bewaren. Je kunt ze drogen of invriezen.

Basilicum, koriander, peterselie, munt en bieslook kun je invriezen. De kruiden zijn ongeveer 2 maanden houdbaar in de vriezer. Daarna verliezen ze een groot deel van hun smaak en geur.

Zo vries je de kruiden in:

1. Was de kruiden
2. Dep ze droog met keukenpapier of een schone theedoek
3. Snijd de kruiden fijn of grof
4. Verpak ze in kleine porties in boterhamzakjes of doe de kruiden met wat water in een ijsblokjeshouder
5. Vries ze zo snel mogelijk in

Kruiden met stevige blaadjes, zoals oregano, rozemarijn, munt, salie en tijm zijn ook geschikt om te drogen. Zelfgedroogde kruiden zijn ongeveer 9 tot 12 maanden houdbaar. Daarna verliezen de kruiden een groot deel van hun smaak en geur.

Zo droog je kruiden in ongeveer 2 weken:

1. Leg de blaadjes op een schone en droge theedoek
2. Keer ze regelmatig om
3. Als je ze kunt verkruimelen, zijn ze droog genoeg
4. Doe de kruiden in goed afsluitbare potjes en bewaar ze op een donkere plek

Drogen kan ook op een stuk keukenpapier in de magnetron. Een gemiddelde tijd is 4 minuten op 650 Watt. Gedroogde kruiden behouden meer van hun smaak dan ingevroren kruiden. 

Wikkel overgebleven verse kruiden in een vochtig keukenpapiertje of in een vochtige theedoek. Dan blijven ze langer houdbaar.

Kruidenplantjes uit de supermarkt of van een tuincentrum zijn langer houdbaar als je ze op een lichte plek voor het raam zet. Het is belangrijk om ze goed vochtig te houden. Op zonnige dagen hebben ze elke dag water nodig. Verslapte plantjes zijn soms nog te redden door ze in een laagje water in de gootsteen te zetten.

Bereiden

Knip verse kruiden vlak voordat je ze gaat eten. Begin altijd aan de top en knip zoveel mogelijk jonge blaadjes. Spoel het zand en stof er onder de kraan af. Hak de kruiden pas op het laatste moment, want dan blijven de smaak en geur het beste bewaard.

Voordelen voor de gezondheid

Je kunt verse en gedroogde kruiden gebruiken om zout te vervangen, of deels te vervangen. Te veel zout eten is schadelijk voor de gezondheid.

Gezondheidsrisico's

Kruiden bevatten van nature aromastoffen. De meeste daarvan zijn onschadelijk. Van sommige aromastoffen is bekend dat ze bij dieren - met name in grotere hoeveelheden - schadelijk kunnen zijn. Over de risico’s voor de mens is weinig bekend.

Uit voorzorg gelden de adviezen om: 

• Geen kruidenpreparaten te gebruiken met venkel (zoals venkelolie), anijs (zoals anijsolie), sassafras of dong quai.
• Matig te zijn met kruiden als anijs (en producten hiervan, zoals anijsthee, sambucca, pastis en ouzo), venkel (zoals venkelthee), basilicum, pesto, dragon, kaneel, salie en blikjes vis in gekruide saus of olie.

Deze kruiden bevatten namelijk allylalkoxybenzenen. Het is fabrikanten verboden om allylalkoxybenzenen in zuivere vorm als smaakstof toe te voegen aan levensmiddelen.

De kruidenpreparaten kava kava en efedra zijn verboden omdat ze schadelijk zijn voor de gezondheid.

Door overgevoeligheid voor kruiden en specerijen kunnen huidziekten als urticaria en angio-oedeem ontstaan.