Voedingscentrum.nl maakt gebruik van cookies. Waarom? Lees onze uitleg
Menu van de Week Recept van de dag
Een zoetzure verleiding
2 personen
30+ minuten
Ga naar
Encyclopedie

De Voedingscentrum Encyclopedie is de kennisbank van het Voedingscentrum. Je vindt er inhoudelijke informatie over allerlei onderwerpen.

Je kunt op twee manieren zoeken naar onderwerpen in de encyclopedie: via het zoekveld en via het alfabet.

Nieuw
Lekker eten met minder zout
Een praktisch boek voor iedereen die minder... Bestel nu € 9,95
Populair
Gezond eten met de Schijf van Vijf
Geheel vernieuwd! Iedereen weet dat gezond... Bestel nu € 9,95
Ga naar

Tip

Tajine met kalkoen en sinaasappel

Met de Tajine maak je heerlijk geurende gerechten. Maak bijvoorbeeld eens een Tajine met kalkoen en sinaasappel. Dit gerecht is afkomstig uit het kookboek '50 keer lekker een Balansdag'. 

Bekijk het kookboek

Kip en gevogelte

Kip en gevogelte zijn een onderdeel van een gezond voedingspatroon, vooral vanwege de eiwitten, vitamines en mineralen. Kip bevat in vergelijking met andere vleessoorten minder verzadigd vet. Het is niet nodig om vlees te eten, je kunt het vervangen met andere producten.

Goed bewaren en hygiënisch bereiden van kip is belangrijk om de kans op een voedselinfectie te voorkomen.

Kip belast het milieu meer dan plantaardige producten maar minder dan andere vleessoorten. Je kunt rekening houden met milieu en dierenwelzijn door te letten op keurmerken. 

Omschrijving

Kip en gevogelte horen bij de productgroep van vlees. Gevogelte is bijvoorbeeld eend of kalkoen. Kip en gevogelte is wit vlees. Er bestaat ook rood vlees. Dit komt van zoogdieren, zoals koeien, geiten, schapen en varkens.

Kip en gevogelte vallen in vak 3 van de Schijf van Vijf. Dit is het vak van vlees, vleeswaren, vis, melk, melkproducten, kaas, ei en vleesvervangers. 

Kippenvlees

In Nederland worden vooral vleeskuikens van de rassen Cobb en Ross gehouden. Deze rassen zijn geselecteerd omdat ze snel groeien. Ze worden geslacht als ze zo’n 6 weken oud zijn. Ze zijn dan nog niet volwassen. Eigenlijk eten we dus geen kip maar kuikens, al ligt het wel als kip in de winkel.

Bedrijven die kip houden voor het vlees, heten vleeskuikenhouderijen. Bij kuikens is nog geen duidelijk verschil te zien tussen mannetjes en vrouwtjes. Kippenvlees kan dus zowel van mannetjes- als vrouwtjesdieren afkomstig zijn.

Onderdelen van kip of gevogelte

Veel onderdelen van kip en gevogelte worden gegeten. Welke stukken zijn dat en hoe liggen ze in de winkel?

  • Borst: filet
  • Poten: Bouten 
  • Onderpoten: Drumsticks 
  • Bovenpoten: Karbonade 
  • Vleugels: Vleugels 
  • Lever: Kippenlevertjes, eendenlever en ganzenlever  

Bewerkte producten

Behalve kippenvlees zijn er veel producten waarin kip is verwerkt. Vleeswaren zoals kipfilet, of kiprollade bijvoorbeeld. Maar ook in snacks zoals kipnuggets, kroketten, frikadellen, knakworstjes en rookworsten zit vaak kippenvlees.

In bewerkte producten zit vlees dat machinaal van kippenruggen en - karkassen is geschraapt. Dit heet separatorvlees. In soepen en sauzen zit vaak kippenvet, dat is onttrokken aan kippenruggen en -karkassen. Kippenlever wordt verwerkt in producten als leverworst.

Herkomst

Nederland heeft een omvangrijke vleeskuikenhouderijsector. Het meeste vleeskuikenvlees wordt geëxporteerd naar Duitsland, Groot-Brittannië en andere EU-landen.

Aan de andere kant importeert Nederland ook veel kip. Een groot deel daarvan wordt in Nederland bewerkt of verwerkt en vervolgens weer uitgevoerd.

Behalve uit Nederland, komt veel rauwe kip uit Duitsland en België. Een derde van de kip komt van buiten de Europese Unie, vooral uit Brazilië en Thailand. Brazilië is de grootste exporteur van pluimveevlees ter wereld.
Kip uit Brazilië komt diepgevroren of gezouten in Nederland aan. Het is vooral bestemd voor de horeca en de vleesverwerkende industrie en wordt gebruikt voor nuggets, kipsaté, kipschnitzels en dergelijke. Uit Thailand komt vooral gekookte en soms ook al gezouten kip. Deze kip zit vooral in kant-en-klaarmaaltijden.   

Consumptiecijfers

In 2012 kochten Nederlanders ruim 22,3 kilo aan pluimveevlees. Zo’n 18,4 kilo daarvan was kip, en 1 kilo kalkoen. Per dag komt dat neer op ongeveer 30 gram, zonder botten. In Nederland is kipfilet favoriet. Minder in trek zijn hele kippen, kippenbouten en kippenvleugels. Verder worden er kippenlevertjes verkocht. 

Bewaren

Kip en gevogelte zijn gevoelig voor bederf. Het is daarom belangrijk ze goed te bewaren. Dezelfde adviezen gelden als bij vlees

Let er bij kip wel extra goed op dat vocht van rauwe of ontdooide kip niet kan lekken op ander eten, bijvoorbeeld in de koelkast. Dat moet ook bij kip die als salmonellavrij in de schap ligt. Op deze kip kan namelijk wel campylobacter voorkomen.

Invriezen 

Je kunt rauwe kip invriezen. De kip blijft dan zo’n 9 maanden goed. Bereide kip en vleeswaren van kip blijven zo’n 3 maanden goed in de vriezer. Bij ingevroren kip komen minder ziekteverwekkers voor. Maar ook dan is het belangrijk de kip door en door te verhitten.  

Bereiden

Je kunt kip op allerlei manieren bereiden: van koken, braden, grillen en roerbakken tot barbecueën. Het is belangrijk dat kip door en door gaar is, zodat eventuele schadelijke bacteriën worden gedood. Kip is goed gaar als het vlees van binnen wit is en als het van het bot loskomt.

Voorgaren

In de winkel zijn voorgegaarde kipproducten te koop. Deze hoef je alleen nog maar even te verwarmen. Zie hiervoor de aanwijzingen op de verpakking.

Bij het barbecueën kun je uit voorzorg het beste voorgegaarde kipproducten gebruiken. Kip kun je zelf voorgaren in water of  kokende bouillon.     

Ontdooien

Voor ontdooien gelden dezelfde regels als bij vlees.

Gezondheidseffecten

Voedingsstoffen

Vlees van kip en gevogelte is rijk aan vitamine B6 en de mineralen fosfor en seleen. Het is een bron van vitamine B2 en het mineraal koper. Daarnaast levert het vitamine B1 en B12, maar duidelijk minder dan andere vleessoorten,  zoals rund- en varkensvlees. Kippenlever is bovendien rijk aan vitamine A.

Kippenvlees en vlees van gevogelte bevat van nature eiwit en vet. Er zitten geen koolhydraten in. Wel kunnen er als gevolg van bereiden, bijvoorbeeld paneren (schnitzel, kipnuggets, kipburger), koolhydraten aan het vlees worden toegevoegd.  

Het vet van kip en kalkoen bevat ongeveer 25% minder verzadigd vet dan rund- en varkensvlees. Verzadigd vet verhoogd het risico op hart- en vaatziekten. Kip is een relatief magere vleessoort en bevat daardoor minder verzadigd vet. Alleen kip met vel zoals kippenpoten bevat duidelijk meer vet en dus meer verzadigd vet. Kip- en kalkoenfilet is mager vlees. Deze leveren ook minder calorieën.

De voedingswaarde van vleesproducten zoals kipnuggets, kipknakworst, kipburgers,  gebraden of gerookte kipfilet hangt af van hoe het gemaakt is. Vaak zit er veel zout in en is het vetgehalte hoger door bijvoorbeeld frituren.

Veiligheid

Ziekteverwekkers

Op rauwe kip en gevogelte kunnen ziekteverwekkers voorkomen. De belangrijkste zijn de bacteriën salmonella en campylobacter. Deze komen heel vaak voor. Ook al is maar een deel van de kip ermee besmet, je kunt er wel flink ziek van worden. Dat geldt vooral voor mensen met een verlaagde weerstand, ouderen, jonge kinderen en zwangere vrouwen.  

Schadelijke stoffen

In verbrand vlees zitten schadelijke stoffen, namelijk PAK's. Er zijn onderzoeken waaruit aanwijzingen komen dat het regelmatig eten van verbrand vlees de kans op alvleesklier- of darmkanker verhoogt.

Dierziekten

Kippen kunnen dierziekten oplopen zoals vogelgriep. Alle kippen worden voor het slachten gekeurd. 

Vogelgriep is geen risico 

Het eten van kip is veilig, óók in tijden van vogelgriep. Alle dieren worden voor het slachten gekeurd. Om vogelgriep te bestrijden, worden kippen die (vermoedelijk) ziek zijn, vernietigd en dus niet verkocht. Overigens zal het virus in het denkbeeldige geval dat er toch besmet kippenvlees of eieren verkocht worden, verhitting niet overleven.

Antibiotica

Kippen krijgen antibiotica om infecties te voorkomen en te bestrijden. Na gebruik van antibiotica geldt een wachttijd. De kip of producten van de behandelde kip mag in die tijd niet geslacht of gegeten worden. Na deze wachttijd zijn er praktisch geen resten antibiotica meer te vinden in het kippenvlees. Het grootste risico van vaak antibiotica gebruiken is het optreden van antibioticaresistentie. Kippenvlees bevat veel ESBL-producerende bacteriën. Deze kunnen ervoor zorgen dat antibiotica niet aanslaan als iemand ziek wordt. Mensen kunnen door het eten van vlees dat niet goed verhit is, besmet raken met de ESBL-bacterie. Ook daarom is het belangrijk kip veilig te bereiden.

Voedingsadvies

Kip en gevogelte vormen in Nederland een onderdeel van een gezond voedingspatroon en zijn daarom opgenomen in de Schijf van Vijf. Het zit samen in vak 3 van de Schijf van Vijf met vlees en vleeswaren. Wanneer het gaat om mager vlees, zijn kip en gevogelte binnen dat vak een gezonde keuze. 

Aanbevolen dagelijkse hoeveelheid

De aanbevolen hoeveelheid voor vlees, vleeswaren, vis, kip, eieren en vleesvervangers bij elkaar bedraagt voor volwassenen in totaal 100 tot 125 gram per dag. 

Het is gezond en vaak ook duurzaam om gevarieerd te eten en daarbij vlees af te wisselen met de andere eiwitbronnen, zoals vis, ei, en vleesvervangers.

De Schijf van Vijf voor jou geeft adviezen gebaseerd op leeftijd en geslacht. 

De Schijf van Vijf voor jou:

Aanbevolen dagelijkse hoeveelheden

Ik ben een: Mijn leeftijd is 

Kijk voor meer voedingsadvies bij vlees.

Etiket

Toegevoegd water

Het toevoegen van water aan rauwe, onbewerkte kip is niet toegestaan, anders mag het geen vlees heten. Onbewerkt wil zeggen: niet gemarineerd, gekruid, gemalen, gepaneerd, gerookt of een andere bewerking.

Als het kippenvlees is bewerkt, dan mag er wel water en bepaalde hulpstoffen aan worden toegevoegd, op voorwaarde dat het gaat om veilige hulpstoffen. Die moeten op het etiket staan met een E-nummer. Verder moet op de verpakking staan dat het gaat om kippenvlees met toegevoegd water. Ook moet bij de ingrediënten op het etiket te lezen zijn hoeveel water is toegevoegd.

Wie geen vlees of kip wil waaraan water is toegevoegd, doet er goed aan te letten op het etiket of naar de samenstelling te informeren bij de verkoper.

Datum invriezen

Kip kan bevroren verkocht worden, maar soms is het bevroren geweest en op een later tijdstip ontdooid en zo aan de consument verkocht. Dit is op het etiket te zien met de term ‘ontdooid’. De datum van (eerste keer) invriezen staat op de verpakking (verplicht vanaf december 2014). Deze datum van invriezen kan soms lang geleden zijn. 

De datum van invriezen zegt weinig over de veiligheid. Als kip snel genoeg wordt ingevroren, dan krijgen bacteriën weinig kans. De snelheid van het invriezen waarborgt ook de smaak en textuur van diepgevroren vlees. Volgens de wet moet de temperatuur tijdens het invriezen lager zijn dan -18°C, maar in de praktijk is het vaak nog veel lager: tot -30°C.

Aanduiding herkomst 

Op kipproducten moet een ovale afbeelding staan met een afkorting van het land waar de verwerker is gevestigd. Dit geeft aan waar de laatste bewerking heeft plaatsgevonden, niet waar het product vandaan komt.
Vanaf december 2014 moet ook op het etiket staan waar een kippenboutje of kipfilet vandaan komt. 

Keurmerken

Er zijn houderijsystemen die meer rekening houden met het welzijn van de kippen. Ze krijgen er meer ruimte, groeien minder snel en kunnen naar buiten. Producten van deze bedrijven zijn herkenbaar aan een keurmerk. Deze keurmerken kunnen bij kip(producten) voorkomen:

Andere keurmerken

  • BOB: Er zijn in Nederland geen kipproducten of producten van ander pluimvee die beschermd zijn vanwege hun oorsprong, samenstelling of traditionele productiemethode. In Spanje en Frankrijk is wel kip met een beschermde oorsprongsbenaming (BOB) te koop. In Spanje gaat het om kip en hoen uit Prat, een gebied rond Barcelona. In Frankrijk hebben heel veel streken hun ‘eigen gevogelte’, zoals Loué en Bresse. 
  • Koosjer en halal: Er zijn tot slot verschillende keurmerken en certificaten die aangeven dat een product  koosjer of  halal is. 

Andere benamingen

Er is ook maïskip en Omega Balanskip te koop. Deze kippen hebben ander voer gekregen. Maiskippen krijgen plantaardig voer, hoofdzakelijk maïs. Daardoor kan het vlees wat geler kleuren. De kuikens van de Omega Balanskip krijgen speciaal voer om de gehaltes aan omega 3- en 6-vetzuren in het vlees gunstig te beïnvloeden. 

Duurzaamheidsaspecten

Dierenwelzijn

Dierenwelzijn is ook bij kippen een belangrijk punt van aandacht. De meeste bedrijven houden kippen in grote stallen, waar de ruimte per kip beperkt is. De kippen groeien erg snel en kunnen daardoor problemen krijgen met hun gezondheid.

In Nederland moeten alle vleeskuikenhouderijen voldoen aan de regels in de Gezondheids- en Welzijnswet voor dieren. Ook andere Europese landen hebben zulke regels.Zo mogen bedrijven maximaal 39 kilo kip per vierkante meter houden. Dat komt neer op 19 kippen. Diverse keurmerken schrijven al minder kippen per vierkante meter voor. Buiten Europa is het onduidelijk welke eisen aan het houderijsysteem gesteld zijn.Van nature is een kip een sociaal dier dat leeft in kleine groepjes van een haan, enkele hennen en kuikens. Kippen hebben voldoende ruimte nodig om te kunnen bewegen en de vleugels uit te slaan. Stofbaden zijn nodig om de veren schoon te houden. 

Pikken en krabben doen kippen om voedsel te bemachtigen. In de vrije natuur brengen ze de nacht door in bomen. Hier zitten ze hoog en veilig. Kippen die gehouden worden, rusten ’s nachts graag op een verhoogde zitstok.

In de gangbare houderij zorgt de beperkte ruimte, maar vooral de snelle groei voor problemen:

  • Stress: Vooral als de kuikens zwaarder worden, hebben ze beperkte ruimte. Ze kunnen dan niet meer zo goed rondscharrelen of in strooisel krabben of pikken. Ook kunnen ze het erg warm krijgen. Dit levert ze veel stress op. Daardoor worden ze sneller ziek en herstellen ze minder goed van infecties. 
  • Gezondheidsproblemen: Door hun snelle groei en hoge gewicht krijgen kuikens vaak gezondheids- en welzijnsproblemen. Ze kunnen niet meer zo goed stofbaden nemen of hun vleugels uitslaan. Soms lopen ze moeilijk of kunnen ze niet meer op hun poten staan. Ook kunnen ze ‘doodgroeien’ (plotseling sterven door acute hartstilstand). Andere problemen zijn wonden aan de poten en ascitis, een dodelijke ziekte veroorzaakt door zuurstofgebrek. Gemiddeld sterft elke week 1% van het aantal kippen, in de mestperiode.
  • Honger: De vleeskuikens waarmee wordt gefokt, krijgen uit voorzorg te weinig voer. Bij een normale hoeveelheid voer worden deze volwassen kippen te zwaar, waardoor ze zich niet meer kunnen vermenigvuldigen.

In de biologische sector spelen deze problemen minder. De sterfte is 4 keer minder dan in de vleeskuikenhouderij. Dat komt vooral door het gebruik van langzaam groeiende rassen.

De gangbare vleeskuikenhouderij

Meer dan 95% van de vleeskuikenbedrijven in Nederland behoort tot de gangbare vleeskuikenhouderij. De bezettingsgraad in Nederland ligt gemiddeld op 18 tot 21 kippen per vierkante meter. 7% van de bedrijven houdt meer dan 23 kippen per vierkante meter. De kippen krijgen voer te eten met bijvoorbeeld granen, zaden, soja, vismeel en melkbestanddelen. Ze worden na ongeveer 6 weken (42 dagen) geslacht. In de gangbare vleeskuikenhouderij zitten de vleeskuikens dicht op elkaar op de grond in grote stallen.

Het aantal kuikens in de stal loopt op tot boven de 20.000. Ze kunnen niet naar buiten. Er is alleen kunstlicht, tot 23 uur per dag.

Paringsgedrag

Hanen hebben scherpe nagels en sporen aan de poten. Hiermee kunnen hanen de hennen verwonden tijdens het paren, met name op dijbeen, rug en vleugels. Als gevolg daarvan ervaren de hennen chronische stress en angst.

De sporen en achterste tenen van de hanen worden al in de broederij verwijderd om de huid- en veerbeschadigingen bij de hennen te beperken. Dit zou minder vaak nodig zijn als de hanen:

  • op het juiste moment bij de hennen zouden komen.
  • met de hennen samen opgefokt werden.
  • de hokken minder vol zouden zijn.

Hierdoor hebben ze minder stress, zijn ze meer aan elkaar gewend, hebben ze voldoende ruimte om te paren en een goede conditie.  

Trager groeiende kippenrassen

De supermarkten willen uiterlijk in 2020 al het kippenvlees dat afkomstig is van een trager groeiende ras. Vóór de invoering van de trager groeiende kip wordt een aantal andere veranderingen al doorgevoerd. In 2015 moet het aantal kippen per vierkante meter met 10% zijn verlaagd. Er moet extra afleidingsmateriaal (stro, graan) in de stallen zijn aangebracht én er gelden strikte eisen voor het gebruik van antibiotica.

Milieu

Van alle soorten vlees belast kip het milieu het minst. Kip belast het milieu wel meer dan plantaardige eiwitbronnen, zoals vleesvervangers, soja en peulvruchten.

Voor 1 kilo kippenvlees is minder voer nodig dan voor 1 kilo rund- of varkensvlees. Een snelgroeiende kip heeft maar 2 kilo voer nodig om 1 kilo te groeien. Daardoor legt het houden van kip minder beslag op landbouwgrond en waterreserves.

De vleeskuikenhouderij produceert veel kippenmest. De pluimveehouderij stoot via de mest ook broeikasgassen uit. Kip levert minder mest op per kilo vlees in vergelijking met een koe of een varken.

De biologische houderij gebruikt meer ruimte. Het grondwater raakt daardoor per hectare minder vervuild. Door de uitloop naar buiten kan de grond op bepaalde plekken wel extra belast raken. Verder hebben biologische kippen meer voer nodig voor ze slachtrijp zijn.  

Ontbossing

Kippen eten graan en krachtvoer. Daarin zit meestal soja, dat komt voor een deel uit Zuid-Amerika. Daar wordt bos gekapt om in de toenemende vraag naar veevoer te voorzien. Langzaam groeiende rassen zoals biologische kippen hebben meer voer nodig voor ze slachtrijp zijn, omdat ze langer leven. Van alle tarwe en maïs in Europa wordt ongeveer 20% gevoerd aan kip en gevogelte.



Voedingskenmerken

Voedingswaarden
Gegevens per 100 g / ml (bron: NEVO)
Energie
Energiewaarde in kJ959 kJ
Energiewaarde in kcal230 kcal
Vet
Vet totaal14,1 g
Vetzuur
Vetzuren verzadigd5,0 g
Vetzuren trans0,3 g
Vetzuren enkelvoudig onverzadigd cis3,5 g
Vetzuren meervoudig onverzadigd2,9 g
Vetzuren n-3 meervoudig onverzadigd cis0,3 g
Vetzuren n-6 meervoudig onverzadigd cis2,6 g
Linolzuur2,6 g
ALA0,25 g
EPA0,00 g
DHA0,00 g
Vezel
Voedingsvezel0,0 g
Eiwit
Eiwit totaal26 g
Eiwit plantaardig0 g
Vitamines
Vitamine B20,21 mg
Vitamine C0 mg
Vitamine B10,06 mg
Vitamine B120,29 µg
Vitamine B60,272 mg
Folaat equivalenten9,0 µg
Overigen
Alcohol0 g
Water57 g
Koolhydraten
Koolhydraten0,0 g
Polyolen0,00 g
Mono- en disacchariden0,0 g
Polysacchariden0,0 g
Natrium/zout
Natrium0,099 g
Zout0,248 g
Mineralen
Zink2,13 mg
Kalium306 mg
Calcium13 mg
Fosfor209 mg
IJzer1,3 mg
Magnesium25 mg
Jodium7 µg
sluit venster
Informatie over bewaren, bereiden en duurzaam eten
Bewaren
Bewaartijd in koelkast (dagen)4
Bewaartijd in diepvries (maanden)3
sluit venster