Voedingscentrum.nl maakt gebruik van cookies. Waarom? Lees onze uitleg
Encyclopedie

De Voedingscentrum Encyclopedie is de kennisbank van het Voedingscentrum. Je vindt er inhoudelijke informatie over allerlei onderwerpen.

Je kunt op twee manieren zoeken naar onderwerpen in de encyclopedie: via het zoekveld en via het alfabet.

Nieuw
Lekker eten met minder zout
Een praktisch boek voor iedereen die minder... Bestel nu € 9,95
Populair
Gezond eten met de Schijf van Vijf
Geheel vernieuwd! Iedereen weet dat gezond... Bestel nu € 9,95
Ga naar

Tip

Afvallen zonder dieet

Het boek 'Alles over afvallen' legt uit hoe je op een gezonde manier blijvend kilo's kunt kwijtraken, zonder dat daar een dieet aan te pas komt. Inclusief calorietabel en recepten!

Bestel direct!

Atkins

Het Atkins-dieet is het bekendste voorbeeld van een koolhydraat-arm dieet. Mensen die dit dieet volgen, eten veel vet en eiwit en weinig koolhydraten. Dus bijvoorbeeld brood, rijst en pasta zijn verboden.

Het Atkins-dieet levert gewichtsverlies op, omdat de voeding in totaal minder calorieën bevat. Diabetes-patiënten en mensen met een gestoorde nierfunctie kunnen dit dieet beter niet volgen.

Na verloop van tijd lijkt het Atkins-dieet ongunstig voor het cholesterolgehalte, waardoor het risico op hart- en vaatziekten groter wordt. Daarnaast levert het Atkins-dieet te weinig vitamines, mineralen en voedingsvezel.

Omschrijving

Het Atkins-dieet is het bekendste koolhydraat-arme dieet. Maar er zijn er meer, zoals het Mayo-dieet. Deze diëten komen neer op een eetpatroon met veel vet en eiwit en weinig koolhydraten, zoals suikers en zetmeel.

Brood, graanproducten, aardappelen, rijst en pasta zijn verboden of, in een latere fase, zeer beperkt toegestaan. Daardoor wijkt het dieet vrij sterk af van het gangbare Nederlandse eetpatroon. Groente, fruit en melk zijn in beperkte mate toegestaan. Het eten van producten met veel vet en eiwit, zoals (vet) vlees, kaas, eieren, room, boter en mayonaise is vrij. Wel worden er indicaties gegeven van wat normale hoeveelheden zijn.

Gewichtsverlies
Veel mensen die het Atkins-dieet volgen, zeggen minder honger te hebben. Dat lijkt te verklaren uit het hoge vet- en eiwitgehalte van het eten. Wanneer door de verminderde honger minder wordt gegeten, betekent dat weer meer gewichtsverlies.

Zoals bij elk afslankdieet wordt in de eerste 1 tot 2 weken sneller gewicht verloren dan daarna. Doordat het lichaam minder energie binnenkrijgt dan het nodig heeft, mobiliseert het snel de glycogeenvoorraden (koolhydraatvoorraden) in het lichaam. Je lichaam gaat dan eerst de koolhydraten verbranden die in je spieren zijn opgeslagen. Dit gaat gepaard met een aanzienlijk vochtverlies, waardoor het gewichtsverlies optreedt.

Onder ‘normale’ omstandigheden zijn er voldoende koolhydraten aanwezig om vetten volledig te verbranden. In de eerste fase (de zogenaamde inductiefase) van het Atkins-dieet kunnen de vetzuren niet meer volledig door het lichaam worden verbrand en benut. Dit komt door de combinatie van relatief veel vet en zeer weinig koolhydraten.   

De restanten die overblijven van de vetzuren komen vrij in de bloedbaan. Dit proces staat bekend als ‘ketose’. De ketonlichamen verlaten het lichaam via de urine en de uitademingslucht. Dit veroorzaakt bij de gebruikers van een dergelijk dieet een typische geur (‘acetonlucht’).

In de vervolgfasen van het Atkins-dieet mag je weer meer koolhydraten eten en is er geen ’energieverlies’ meer als gevolg van een onvolledige vetverbranding. Je lichaamsgewicht zou moeten stabiliseren in deze fasen.

Voordelen voor de gezondheid

Uit onderzoek blijkt dat koolhydraatarme diëten zoals het Atkins-dieet inderdaad tot gewichtsverlies leiden. Dat komt doordat de voeding in totaal minder calorieën levert. De mate van gewichtsverlies hangt af van hoe lang het dieet wordt gevolgd, hoeveel calorieën je binnenkrijgt en hoeveel je beweegt.

Het Atkins-dieet heeft net als alle andere diëten voordelen voor diabetici, zeker als deze personen ook nog overgewicht hebben. Zij hebben er baat bij om af te vallen. Dit heeft namelijk een gunstig effect op de regulering van de bloedglucosespiegels dankzij een verbeterde insulinegevoeligheid.

Veiligheid

Diabetespatiënten en personen met een gestoorde nierfunctie hebben begeleiding van een arts nodig bij het volgen van een koolhydraatarm dieet.

Voor mensen met een verminderde nierfunctie kan het namelijk schadelijk zijn om te veel eiwitten binnen te krijgen. Voor diabetespatiënten kan het moeilijk zijn om hun medicatie goed in te stellen bij weinig koolhydraten, daarnaast kan hun bloedglucose te laag worden bij dit dieet.

De ketose die bij het Atkins-dieet in de eerste fase ontstaat, is op zich niet schadelijk zolang er geen zogenaamde acidose optreedt die gepaard gaat met verlies van natrium en kalium met de urine. Zo’n zogenaamde keto-acidose kan vanwege een insulinetekort optreden bij slecht behandelde diabetes en kan leiden tot coma en andere ernstige gezondheidsproblemen. Diabetici moeten dus voorzichtig zijn met dit dieet en zich goed laten begeleiden.

Cholesterolgehalte
Het Atkins-dieet kenmerkt zich door een hoog gehalte aan eiwit en vet, waaronder verzadigd vet. Dat laatste blijkt in de eerste fase van het dieet niet te leiden tot een verhoogd cholesterolgehalte. Dit blijkt uit studies waarbij personen tot 12 maanden lang werden gevolgd. Het ontbreken van dit effect kan worden verklaard door de afname van het lichaamsgewicht. Gewichtsverlies heeft immers een positieve uitwerking op het cholesterolgehalte.

Het is echter zeer de vraag of dit gunstige effect behouden blijft bij het volgen van het Atkins-dieet wanneer het lichaamsgewicht stabiel is. Uit tal van studies blijkt dat te veel verzadigd vet resulteert in een verhoging van het ‘slechte’ LDL-cholesterol en een afname van het ‘goede’ HDL-cholesterol. Hierdoor wordt het risico op bijvoorbeeld hart- en vaatziekten vergroot.
           

Gezond eetpatroon
Een ander bezwaar tegen het langere tijd volgen van een Atkins-dieet met relatief veel vet, weinig groente en/of fruit en weinig graanproducten, is dat het minder vitamines en mineralen, voedingsvezel en andere bioactieve stoffen levert. Op termijn kan dit leiden tot tekorten aan deze voedingsstoffen.

Het Atkins-dieet kan een goede manier zijn om een gezond gewicht te bereiken. Uiteindelijk gaat het erom de gezondheidswinst die dit oplevert vast te houden met een gezond eetpatroon. Dat wil zeggen: voldoende groente en fruit, brood en andere graanproducten en zo min mogelijk verzadigd vet.