Voedingscentrum.nl maakt gebruik van cookies. Waarom? Lees onze uitleg.
Menu
Zoek

Gedragswetenschappers: 'Gezonde keuze moet veel makkelijker worden'

Uit onderzoek blijkt dat 6 op de 10 mensen zich ergeren aan ‘opdringkassa’s’. Bij zo’n kassa attendeert een verkoopmedewerker klanten ongevraagd op een (meestal ongezond) kassakoopje, bijvoorbeeld een gerichte vraag of men 2 chocoladerepen voor de prijs van 1 wil kopen. Ook als die vraag niet wordt gesteld, zijn kassa’s vaak omringd door schappen met snoep. Achteraf heeft 1 op de 5 Nederlanders weleens spijt van de snoep die ze hebben gekocht bij de kassa. Een groep gedragswetenschappers roept, samen met het Voedingscentrum, winkels en aanbieders van voedsel op om voor consumenten een gezonde keuze juist gemakkelijker te maken.

Er zijn steeds meer winkels die eigenlijk geen voedsel verkopen, maar bij de kassa de klant wel blootstellen aan snacks, snoep en chocolade. Denk dan niet alleen aan tankstations, maar ook aan de schappen met snoep bij bouwmarkten, winkels met huishoudelijke artikelen, drogisterijen en zelfs in boekhandels waar ‘leesdrop’ klaar ligt bij de kassa. De blootstelling aan ongezonde producten wordt soms extra kracht bijgezet door marketingstrategieën. Klanten die hun product gaan afrekenen, worden niet alleen blootgesteld aan schappen vol ongezonde snacks, maar krijgen bij het afrekenen ook nog eens de vraag of ze met korting de snack van de week willen kopen. Uit nieuw onderzoek in opdracht van het Voedingscentrum blijkt dat 6 op de 10 consumenten zich ergeren aan deze ‘opdringkassa’s’. 1 op de 5 Nederlanders heeft achteraf spijt van de ongezonde aankoop bij de kassa.

Het aanbod van (calorierijk) voedsel is de afgelopen jaren aanzienlijk toegenomen. Ongezond voedsel is makkelijker verkrijgbaar en bereikbaar, en porties zijn groter geworden. We zien niet alleen steeds vaker ongezonde kassakoopjes, ook het aantal verkooppunten van vooral ongezond eten in winkelgebieden en voor reizigers onderweg is enorm gegroeid. De ongezonde keuze is alomtegenwoordig en nodigt op ieder moment uit (te veel) te eten. Nederland is een obesogene omgeving geworden: zo’n omgeving stimuleert mensen om te veel te eten en te weinig te bewegen en bevordert het ontstaan van overgewicht en obesitas.

Om weerstand te bieden aan verleidingen is zelfcontrole nodig. Dat vraagt veel mentale inspanning en die inspanning kunnen we niet altijd opbrengen, bijvoorbeeld wanneer we haast hebben of vermoeid zijn. Keuzes komen dan vaker impulsief tot stand onder invloed van prikkels uit de omgeving. Bij een overheersend ongezond aanbod leidt dat sneller tot een ongezonde voedselkeuze. Mensen denken weliswaar dat ze bestand zijn tegen alle voedingsprikkels en als rationele, wilskrachtige wezens weerstand kunnen bieden; echter, zo laat onderzoek zien, door de verleidingen gaan velen toch vaak ‘voor de bijl’.

Wij pleiten voor het keren van deze trend en zien daarbij een actieve rol weggelegd voor de winkelier. Zij spelen niet alleen een grote rol bij de huidige obesogene omgeving, maar hebben ook de sleutel in handen om juist een omgeving te creëren waarin consumenten gemakkelijker kunnen kiezen voor gezonde producten. We stellen dan ook voor het aanbod bij kassa’s te laten bestaan uit gezonde alternatieven (denk aan fruit of kruidkoek). De ongezonde keuze verdwijnt niet uit het assortiment van de winkel, maar de gezonde optie wordt wel veel makkelijker gemaakt.

  • Gerda Feunekes, directeur Voedingscentrum.
  • Bob Fennis, hoogleraar consumentengedrag, Rijksuniversiteit Groningen.
  • Rob Holland, hoogleraar Sociaal psychologische determinanten van voedingskeuze, UvA.
  • Stef Kremers, hoogleraar Preventie van Obesitas, Universiteit Maastricht.
  • Reint Jan Renes, Lector Hogeschool Utrecht en Universitair Hoofddocent Wageningen UR.
  • Denise de Ridder, Hoogleraar Gezondheidspsychologie, Universiteit Utrecht.
  • Bas van den Putte, hoogleraar gezondheidscommunicatie, UvA.
  • Ingrid Steenhuis, hoogleraar Preventie, Vrije Universiteit.