Bij de meerwaarde ‘natuur en landschap’ gaat het om de zorg voor planten en dieren in de omgeving. Met ‘natuurlijk’ voedsel wordt meestal iets anders bedoeld: namelijk voedsel dat zo min mogelijk bewerkingen heeft ondergaan in de fabriek. Ook de naam ‘natuurvoeding’ heeft daarmee te maken. ‘Natuurvoeding’ wordt vaak in één adem genoemd met ambachtelijk voedsel.
Hier lees je in het kort wat er speelt bij ‘natuur en landschap’ en waar je op kunt letten.
Welke problemen zijn er?
Het verbouwen van gewassen en het houden van dieren heeft invloed op natuur en landschap. De belangrijkste problemen daarbij zijn het verdwijnen van bos en het eenzijdiger worden van natuur en landschap.
Eenzijdiger natuur en landschap
Door schaalvergroting en specialisatie in de landbouw zijn er minder soorten dieren en gewassen dan vroeger. Zo gebruikt in Nederland de melkveehouderij de meeste weidegrond. De schapen- en geitenhouderij is heel beperkt. Daarbij is er een tendens om koeien minder buiten te laten lopen. Zo’n twintig procent van de koeien loopt helemaal niet meer in de wei. Verder zijn de meeste koeien in Nederland zwartbonte Friese koeien. Oude rassen zijn verdwenen.
In de akkerbouw hetzelfde beeld. Er zijn steeds grotere akkers, met dezelfde gewassen. De meeste boeren verbouwen alleen maïs, aardappelen en suikerbieten. Bijzondere graansoorten en groenten komen weinig meer voor. Daarmee is er ook minder variatie in het landschap en in het voedselaanbod.
Verder zorgt ook mest (zowel kunstmest als dierlijke mest) voor een eenzijdiger landschap. De meststoffen stikstof en fosfaat hebben grote invloed op het voorkomen van planten en dieren, zowel op landbouwgronden als daarbuiten. Meer van deze meststoffen in het milieu, betekent minder variatie in plantensoorten.
Zie ook:
milieuverontreiniging
Het verlies van bossen
De productie van eten neemt heel veel ruimte in beslag. Ruimte voor akkers en voor weilanden. Niet alleen in Nederland, maar ook daarbuiten. Meer dan de helft van alle grond in Nederland wordt in beslag genomen door akkerbouw, tuinbouw en veeteelt. Een groot deel van de producten die dat oplevert, gaan naar het buitenland: vooral vlees, eieren, kaas en groente.
Maar Nederland importeert ook veel eten en veevoer. Voor de Nederlandse productie en consumptie is veel meer landbouwgrond nodig dan Nederland zelf heeft.
Op wereldschaal neemt de vraag naar voedsel toe, en vooral vlees. Om daarin te voorzien, wordt bos gekapt. Daarvoor in de plaats komen bijvoorbeeld akkers met soja en tapioca (voor veevoer) en plantages met bananenbomen, koffieplanten of oliepalmen. Vaak is dat bos dat verdwijnt ook nog regenwoud. Daarmee verdwijnt een belangrijke bron van zuurstof en gaan er ook allerlei soorten dieren en planten verloren.
Zie ook:
ontbossing
Keur- of beeldmerken op het gebied van natuur en landschap
Er zijn verschillende boeren in Nederland die nadrukkelijk rekening houden met natuur en landschap. Bijvoorbeeld door weidevogelbeheer en slootkantenbeheer. Weidevogelbeheer wil zeggen dat de boer het gras niet maait als de weidevogels aan het broeden zijn. Slootkantbeheer betekent dat de boer niet maait bij de slootkant, zodat in de sloot geen meststoffen terecht komen. Hierdoor kunnen zeldzame planten blijven groeien en kunnen dieren en insecten die daar leven behouden blijven.
Als consument kun je op verschillende manieren rekening houden met natuur en landschap. Bijvoorbeeld door te eten ‘van het seizoen’ en uit eigen land. Je kiest dan voor eten uit de omgeving, dat niet van ver hoeft te komen en dus ook geen beslag legt op ruimte in het buitenland. Ook keurmerken als het
Erkend Streekproduct en de Beschermde Oorsprongs Benaming wijzen hierop. Verder helpt kiezen voor weidezuivel om de koe in de Nederlandse wei te houden. Ook
biologische landbouw draagt bij aan meer variatie. Er worden rassen gebruikt die niet meer zo vaak voorkomen, zoals vergeten groenten (schorseneren, aardpeer). Ook zijn er meer kleinschaliger, gemengde bedrijven, die voorzien in hun eigen veevoer.
Verder zijn er initiatieven om ontbossing tegen te gaan, zoals ‘groene soja’
en producten van
Fairtrade.
Zie ook: