Voedingscentrum.nl maakt gebruik van cookies. Waarom? Lees onze uitleg. Je kunt de webanalyse cookies instellingen aanpassen.
Menu van de Week Recept van de dag
Herfstig recept
2 personen
15-30 minuten
Ga naar
Encyclopedie

De Voedingscentrum Encyclopedie is de kennisbank van het Voedingscentrum. Je vindt er inhoudelijke informatie over allerlei onderwerpen.

Je kunt op 2 manieren zoeken naar onderwerpen in de encyclopedie: via het zoekveld en via het alfabet.

Nieuw
Kookboek Groente
Groenten zijn prachtige producten uit de... Bestel nu € 12,95
Populair
Alles over afvallen
Afvallen zonder dieet is de beste manier... Bestel nu € 9,95
Ga naar
 

Doorstralen

Het doorstralen van voedsel maakt voedsel veiliger en langer houdbaar. Het doodt bijvoorbeeld insecten en ziekmakende bacteriën.

Doorstraald eten is niet schadelijk voor je gezondheid. Wanneer de juiste dosis is toegepast heeft doorstraling geen negatieve invloed op de voedingswaarde. 

Op het etiket staat vermeld dat het product is ‘doorstraald’ of ‘door straling behandeld’ of ‘met ioniserende straling behandeld’.

Omschrijving

Doorstralen met gammastraling is een methode om voedsel veiliger en langer houdbaar te maken. Insecten en micro-organismen die ziekte en bederf veroorzaken worden gedood. Het resultaat is vergelijkbaar met pasteurisatie. Bij pasteurisatie worden producten kort verhit.

Doorstralen onder de juiste omstandigheden heeft geen negatieve invloed op de voedingswaarde van het voedsel. 

Geen radioactieve straling

Bij doorstralen denken veel mensen aan radioactieve straling. De straling die bij doorstralen van voedsel wordt gebruikt is echter een totaal andere dan die in kernreactoren gebruikt wordt. De stralingsenergie gaat door het voedsel heen, maar maakt voedsel niet radioactief.

Toepassingen van doorstraling

In West-Europa, ook in Nederland, wordt doorstraling van voedsel het meest gebruikt voor:

  • het doden van insecten, insecteneieren of larven door middel van een hele lage dosis straling.
  • het doden van ziekmakende bacteriën zoals Salmonella, Campylobacter en Listeria in vlees, kruiden, gedroogde groenten en eiproducten.

Bepaalde producten kunnen geen hoge dosis straling verdragen, omdat dan de smaak of kleur veranderd. Een combinatie met een andere behandeling, zoals verhitting, maakt dan alle ziekmakende organismen onschadelijk met behoud van smaak en uiterlijk. 

Doorstraling mag niet worden gebruikt om de kwaliteit van bijna bedorven voedsel of grondstoffen te verbeteren.

Gebruik in Nederland

In Nederland wordt vers fruit en verse groenten niet doorstraald. Doorstraling van voedsel mag alleen bij producten waarvoor ontheffing is verleend. Voor elk van die producten is bepaald welke maximale dosis straling opgenomen mag worden. Zie hiervoor de onderstaande tabel.

Voedingsmiddel of grondstof  Maximale gemiddelde  dosis (kiloGray) 
Gedroogde vruchten  1 
Graanvlokken  1 
Peulvruchten  1 
Garnalen  3 
Kikkerdelen  5 
Eiproducten  6 
Vlees van pluimvee  7 
Gevriesdroogde groenten  10 
Gedroogde aromatische kruiden, specerijen en plantaardige kruiden  10 
Verdikkingsmiddel Arabische gom (E414)   10
Verpakkingen en verpakkingsmaterialen voor eet- of drinkwaren  10 
Gebruiksartikelen voor eet- of drinkwaren  25 
Diepgevroren maaltijden (steriele voeding op medisch voorschrift)  75 

Gezondheidseffecten

De voordelen van doorstraling voor de gezondheid zijn:

  • Het gaat het rijpen, kiemen en bederven van levensmiddelen tegen. Daardoor is de houdbaarheid van de producten langer.
  • Het doodt ziekmakende organismen in het voedsel, zoals bacteriën en virussen. 
  • Het kan de eigenschappen van melkeiwitten die allergieën veroorzaken doen afnemen.

Doorstraling wordt ook gebruikt om voedsel veilig te maken voor personen die extra gevoelig zijn voor infecties. Voorbeelden daarvan zijn maaltijden voor bepaalde groepen patiënten met een sterk verminderde afweer tegen infecties. Denk hierbij aan mensen die een beenmergtransplantatie hebben gehad of aan aids-patiënten.

Veiligheid

Verschillende nationale en internationale adviesorganen concluderen dat doorstraling van levensmiddelen geen gevaar vormt voor de gezondheid, als dit onder de juiste omstandigheden en tot een bepaald maximum wordt gedaan. 

Het gaat om de volgende adviesorganen:

  • het ‘Joint Expert Committee on Food Irradiation’ (JECFI) ingesteld door de World Health Organisation (WHO), Food and Agricultural Organisation (FAO) en International Atomic Energy Agency (IAEA)
  • het ‘Codex Committee on Food Additives’
  • het ‘Scientific Committee on Food’ (SCF) van de European Food Safety Authority (EFSA)
  • de Nederlandse Gezondheidsraad

Tegenstanders van doorstraling 

Tegenstanders waarschuwen voor mogelijke veranderingen, die direct na de doorstraling gevormd worden in het product. Deze stoffen worden echter in vergelijkbare hoeveelheden gevormd tijdens verhitting en verliezen bovendien hun werking binnen enkele dagen. 

Als andere nadelen noemen zij:

  • In plaats van het achteraf verbeteren van de kwaliteit van het eindproduct zou de grondstofproductie beter moeten zijn.
  • Het product lijkt vers, maar is het niet. Zichtbare signalen van bederf kunnen na doorstraling zijn verdwenen.
  • Het testen van de veiligheid van doorstralen gaat met dierproeven, in plaats van testen met mensen.

Mening consumentenorganisaties

De meeste consumentenorganisaties vinden doorstraling een goede methode voor het steriliseren van producten. Ze staan echter ook achter enkele bezwaren tegen doorstraling. Deze organisaties willen een verplichte duidelijke etikettering en willen dat ook niet-doorstraalde producten te koop zijn, zodat de consument zelf kan kiezen.

Duurzaamheidsaspecten

Bij doorstraling ontstaat radioactief afval dat pas na vele jaren geen stralingsgevaar meer oplevert.

Etiket

In de Warenwet is het volgens het Warenwetbesluit etikettering van levensmiddelen verplicht dat doorstraalde producten een etiket dragen met de tekst: ‘doorstraald’ of ‘door straling behandeld’ of ‘met ioniserende straling behandeld’.

Meer informatie

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit: www.nvwa.nl

European Food Safety Authority: www.efsa.europa.eu

Nieuw kookboek: Vandaag vegetarisch

'Vandaag vegetarisch' inspireert om eten op een nieuwe manier te benaderen. Steeds meer mensen eten minder of geen vlees. In dit kookboek vind je recepten op basis van peulvruchten, soja, ei, noten en vleesvervangers.