Voedingscentrum.nl maakt gebruik van cookies. Waarom? Lees onze uitleg. Je kunt de webanalyse cookies instellingen aanpassen.
Menu van de Week Recept van de dag
Bonen in de hoofdrol
2 personen
15-30 minuten
Ga naar
Encyclopedie

De Voedingscentrum Encyclopedie is de kennisbank van het Voedingscentrum. Je vindt er inhoudelijke informatie over allerlei onderwerpen.

Je kunt op 2 manieren zoeken naar onderwerpen in de encyclopedie: via het zoekveld en via het alfabet.

Nieuw
Kookboek Groente
Groenten zijn prachtige producten uit de... Bestel nu € 12,95
Populair
Alles over afvallen
Afvallen zonder dieet is de beste manier... Bestel nu € 9,95
Ga naar
 

Dioxines

Dioxines en dioxine-achtige polychloorbifenylen (DL-PCB’s) zijn stoffen met kankerverwekkende eigenschappen. Ze ontstaan vooral bij verbrandingsprocessen. 

Ze komen via het milieu in het voedsel terecht. De dioxines en DL-PCB’s die je via het eten binnen krijgt komen vooral van dierlijke producten zoals vlees, vis, eieren en melk. Dit zijn echter zeer kleine hoeveelheden. 

Alleen grote hoeveelheden dioxines en DL-PCB’s zijn schadelijk voor de gezondheid. Met een gevarieerde voeding is het risico op een te hoge inname in Nederland zeer klein.

Omschrijving

Dioxines (polychloordibenzo-p-dioxines of PCDD’s) en dioxine-achtige poly-chloorbifenylen (DL- PCB’s) zijn stoffen met kankerverwekkende eigenschappen. Ze zijn kleur- en geurloos. Het effect dat ze hebben op de gezondheid en het milieu is vergelijkbaar.

Dioxines ontstaan in uitlaatgassen en bij verbrandingsprocessen, onder andere bij bosbranden, vulkaanuitbarstingen en vuilverbranding. 

DL-PCB’s ontstaan bij de productie van bestrijdingsmiddelen met chloor en transformatorvloeistoffen. 

Via het milieu en via het voedsel krijgen mensen dioxines en DL-PCB’s binnen.

Bronnen van dioxines

Via de voeding krijgen mensen vooral dioxines en DL-PCB’s binnen door het gebruik van dierlijke producten, zoals melk, vlees, vis en eieren. Ze hopen zich op in het vetweefsel van de dieren en zijn moeilijk afbreekbaar. 

Er zijn verschillende manieren waarop dit kan gebeuren:

  • Dioxines komen door vuilverbranding, industrie en verbranding van ongelode benzine, via de lucht in de natuur terecht.
  • Dioxines hechten zich aan klei. Zo komt de vervuiling ook in rivieren, oceanen en uiteindelijk in vissen terecht. Er is daarom bijvoorbeeld een vangstverbod voor paling en wolhandkrab in delen van de Nederlandse rivieren met een te hoog gehalte aan dioxines.
  • Vee krijgt de vervuiling binnen door het eten van gras met roet- of kleideeltjes. Ze kunnen ook veevoer eten dat vervuild is met dioxines en DL-PCB’s.
  • DL-PCB’s kunnen in diervoeder terecht komen door illegaal mengen van transformatorolie met oliën en vetten bestemd voor veevoeder.
  • Ook plantaardige en dierlijke oliën en vetten kunnen dioxines en DL-PCB’s bevatten. Behalve in visolie en -meel zijn dit altijd zeer kleine hoeveelheden.

Veiligheid

Het is onmogelijk om dioxines helemaal te vermijden, omdat deze stoffen door bosbranden en vulkaanuitbarstingen voorkomen in de lucht, in het water en in de bodem. Begin jaren 70 zijn er maatregelen genomen om de milieuverontreiniging met dioxines en DL-PCB’s te verlagen. Door de verplichte zuivering van afvalgassen bij (vuil)verbranding, stoten vuilverbrandingsovens geen dioxines meer uit. Ook is het gebruik van PCB’s in transformatoren vanaf 1973 in steeds meer landen verboden. Sinds 2001 bestaat een wereldwijd verbod. 

Door alle maatregelen is het dioxine-gehalte van voedingsmiddelen in Europa nu ongeveer 10 keer zo laag als 30 jaar geleden, en het daalt nog steeds. 

In rivierslib, paling, vette vis en bepaalde schaaldieren kunnen nog wel veel dioxines en DL-PCB’s aanwezig zijn. Daarom mag in de Maas, Rijn en IJssel geen paling en wolhandkrab gevangen worden.

Hobbykippen

Wanneer kippen voer van de grond pikken, krijgen zij ook grond binnen. Hierin kunnen kleine hoeveelheden dioxine zitten. Zo kunnen er verhoogde gehaltes dioxine in de eieren komen. De dioxinegehaltes in eieren van eigen en hobbykippen zijn in het algemeen daarom hoger dan in eieren die in de winkel worden verkocht. 
Particuliere kippenhouders kunnen de dioxinegehaltes in eieren van eigen kippen verlagen door:

  • grond in en rond de ren te vervangen door schone grond of zand (of eventueel tegels aanbrengen).
  • regelmatig het kippenhok te verschonen.
  • de kippen te voeren vanuit een bak in plaats van het voer op de grond uit te strooien.

Kippen van biologische eieren of vrije uitloop eieren die in de winkel verkocht worden lopen ook meer buiten en krijgen grond binnen. De laatste jaren is hier veel aandacht voor, om ervoor te zorgen dat er bij deze houderijen schone grond wordt gebruikt zodat de eieren voldoen aan de wettelijke eisen.

Wetgeving

Voor dioxines en DL-PCB’s is een gezamenlijke toelaatbare wekelijkse inname (TWI) vastgesteld van 14 picogram (1/1000 microgram) per kilo lichaamsgewicht. Daarnaast is in een Europese verordening vastgelegd hoeveel dioxines en DL-PCB’s er maximaal in voedingsmiddelen en diervoeder mag voorkomen. De controle hierop is in handen van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). Een enkele keer komt een product in de handel dat te veel dioxines of DL-PCB’s bevat, maar de normen zijn zo streng dat dit geen enkel gevaar voor de gezondheid oplevert.

Voedingsadvies

Met een gevarieerde voeding volgens de Schijf van Vijf is het risico op een te hoge inname van dioxines en DL-PCB’s in Nederland heel klein.

Vrouwen die zwanger zijn of willen worden, kunnen beter niet vaker dan 2 keer per week vette vis eten. Ook kunnen zij beter geen roofvis eten, zoals snoek, snoekbaars, paling, tonijn en makreel.

Gezondheidseffecten

Dioxines en DL-PCB’s hebben kankerverwekkende eigenschappen. Dit komt doordat deze stoffen kunnen doordringen tot de kern van de lichaamscellen. In de cellen kunnen ze de celdeling  beïnvloeden. Hierdoor kunnen op de lange duur tumoren ontstaan. Daarnaast kunnen dioxines en DL-PCB’s schadelijk zijn voor het zenuwstelsel en immuunsysteem.

Langdurige blootstelling aan een kleine hoeveelheid dioxines of DL-PCB’s zorgt er bij proefdieren voor dat ze minder snel groeien, ze minder weerstand hebben en minder vruchtbaar zijn. Bij mensen is een lager geboortegewicht van baby’s een mogelijk gevolg. Andere gevolgen zijn bij mensen niet aangetoond.

Bij grote hoeveelheden dioxines of DL-PCB’s in korte tijd, beschadigt de lever en ontstaan er huidafwijkingen, zoals chlooracne en pigmentvlekken. 

Opslag van dioxines

Via de ontlasting verlaat ongeveer 1/3 van de ingenomen dioxines en DL-PCB’s het lichaam weer. De rest wordt in het vetweefsel opgeslagen. Afhankelijk van de chemische samenstelling, breekt het lichaam het in enkele maanden tot tientallen jaren af.

Dioxines bij borstvoeding

Ook vrouwen krijgen levenslang via de voeding dioxines en DL-PCB’s binnen en slaan deze op in het vetweefsel. Moedermelk bevat deze stoffen omdat het vet voor de moedermelk uit het vetweefsel komt. Uit onderzoek blijkt dat de voordelen van borstvoeding veel zwaarder wegen dan de mogelijke nadelen van dioxines. Bovendien is door wettelijke maatregelen tegen milieuverontreiniging de concentratie van dioxines in Nederlandse moedermelk laag. Het neemt nog steeds verder af.

Nieuw kookboek: Vandaag vegetarisch

'Vandaag vegetarisch' inspireert om eten op een nieuwe manier te benaderen. Steeds meer mensen eten minder of geen vlees. In dit kookboek vind je recepten op basis van peulvruchten, soja, ei, noten en vleesvervangers.